László Krasznahorkai, Πάει και το Φραντζολάκι, μετάφραση: Μανουέλα Μπέρκι, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2025.
Σχετικά σύντομα (Οκτώβριος 2025) παρουσιάστηκε και κυκλοφόρησε στην ελληνική γλώσσα, από τις Εκδόσεις Πόλις, με τίτλο Πάει και το Φραντζολάκι το πλέον πρόσφατο βιβλίο (Zsömle Odavan, 2024) του σημαντικού νομπελίστα Ούγγρου συγγραφέα Λάσλο Κράσναχορκαϊ (γεν. 1954). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα διακοσίων ογδόντα δύο πυκνογραμμένων σελίδων, με τη γνωστή γραφική συνήθεια του συγγραφέα, οι οποίες χωρίζονται σε έντεκα κύρια μέρη. Μέσα σε αυτά αναδύεται και σκιαγραφείται η ιστορία του κεντρικού πρωταγωνιστή, ενός υπέργηρου άντρα, ηλικίας ενενήντα ενός ετών, συνταξιούχου ηλεκτρολόγου πλέον, που ακούει μεν στο όνομα Γιόζεφ Κάντα, αλλά εκείνος προτιμάει να τον αποκαλούν θείο Γιόζι. Τουλάχιστον όσοι βρίσκονται στον άμεσο περίγυρό του. Ζει σχετικά απομονωμένος σε ένα εξοχικό σπιτάκι παρέα με τον γερασμένο του σκύλο που του έχει δώσει το όνομα «Φραντζολάκι» απολαμβάνοντας τη φύση και την απεριόριστη θέα της αυλής του. Όμως η ήσυχη καθημερινότητά του αναστατώνεται όταν μια ομάδα πολιτών έρχεται να τον συναντήσει έχοντας κάποια περίεργα σχέδια τα οποία αποσκοπούσαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, στην παλινόρθωση της βασιλείας στη χώρα του, τη στιγμή που ο ίδιος από το 1945, είχε ήδη πάρει την απόφαση να μην εμπλακεί με την πολιτική, αποσυρόμενος στο σπιτάκι του με τη γυναίκα του, την οποία δυστυχώς έχασε προ ετών. Η επιθυμία των πολιτών που προσέτρεξαν τώρα προς αυτόν άρχισε να μετατρέπεται σε πλειάδα επισκέψεων, όπου του ανακοινώνουν ότι η βασιλεία γι’ αυτούς δεν αποτελεί μέρος της πολιτικής, αλλά κάτι άλλο, ευγενέστερο για τη χώρα τους και αυτός έστω και σε αυτή την ηλικία, θα μπορούσε να διεκδικήσει τον ουγγρικό θρόνο ως διάδοχος του οίκου των Άρπαντ, αφού όπως συγκεκριμένα δήλωναν προτιμούσαν αυτόν από εκείνον των Αψβούργων.
Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει να ξεδιπλώνεται η ταλαιπωρία του ηλικιωμένου πρωταγωνιστή και η συγγραφική δεινότητα του συγγραφέα Λάσλο Κράσναχορκαϊ. Η συνέχεια χαρακτηρίζεται από πολλαπλές διαβουλεύσεις με διάφορα πρόσωπα και με επισκέψεις σε καίριες και σημαντικές τοποθεσίες που είχαν σχέση με τα υποχθόνια σχέδια της ομάδας. Μια από αυτές ήταν η τεράστια αποθήκη όπλων και πυρομαχικών, τακτοποιημένα όλα, ένα εξωφρενικό ομολογουμένως οπλοστάσιο, έτσι ώστε να είναι έτοιμοι για την βίαια επαναφορά της μοναρχίας, την οποία οι θιασώτες της και οι φίλοι του Γιόζεφ Κάντα ή θείου Γιόζι, παρουσίαζαν ως ζήτημα χρόνου, με δεδομένο το γεγονός ότι οι κρατικές αμυντικές δυνάμεις είχαν διαβρωθεί και απαξιωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην υπάρχει ικανή αντίσταση στα μεγαλόπνοα και φιλόδοξα σχέδιά τους. Να αναστηθεί δηλαδή η Ουγγρική Δημοκρατία, ή το Βασίλειο της Ουγγαρίας: «…να μετατρέψουμε τη χώρα σε συνταγματική μοναρχία, στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυτό δεν είναι χωρίς προηγούμενο, και στη δική μας κατάσταση, αφού γύρω μας υπάρχουν όλο εχθρικές χώρες, με μπροστάρη τις Βρυξέλλες και τις χώρες-δορυφόρους της Αμερικής, αυτό βλέπουμε ως μοναδική δυνατή έξοδο από τούτη την υπερπροβληματική θέση στην οποία βρέθηκε η πατρίδα μας…». Ίσως σκεπτόταν ο ηλικιωμένος Γιόζεφ Κάντα, όπως και κάποιοι άλλοι, μια παλινόρθωση της μοναρχίας να ήταν λυτρωτική και όχι φαντασίωση, παρ’ όλα αυτά είχε κατά νου μήπως όλη αυτή η ιστορία δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένα φιάσκο και εκείνοι οι περίεργοι φίλοι έπαιζαν μαζί του, με το να του προτείνουν την άνοδό του στον ουγγρικό θρόνο, σύμφωνα με κάποια ενδεικτικά έγγραφα και συγκεκριμένες ιστορικές έρευνες που είχαν στη διάθεσή τους. Κάπου αλλού, στο κείμενο, γίνεται αναφορά για επαναφορά και άλλων παραδοσιακών εκδηλώσεων, γεγονότων και ποινών στην καθημερινή πρακτική του κράτους, όπως οι ποινές δια ραβδισμού, ενώ η τοξοβολία, η ιππασία, οι εθνικοί χοροί, οι πολεμικοί αγώνες και πολλά άλλα, να πάψουν να αποτελούν πολιτιστικές, αποκλειστικά, εκδηλώσεις και να εκλαμβάνονται ως κρατικά μελήματα, με παράλληλη την ανάγκη για αναγνώριση της παλινόρθωσης της βασιλείας από την Αγία Έδρα.
Είναι προφανές ότι το βιβλίο Πάει και το Φραντζολάκι του Λάσλο Κράσναχορκαϊ, είναι ένα βαθιά πολιτικό κείμενο με πολυποίκιλες αιχμές εναντίον πολλών. Για το πολιτικό σύστημα της χώρας και την εξάρτησή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την κοινωνική κατάσταση της χώρας, τις ατομικές επιδιώξεις όλων με ακατάπαυστο ρυθμό, τις καθημερινές συμπεριφορές και πρακτικές των πολιτών, την καλοζωία, το δημιουργηθέν χάος και την πολύπλευρη κατάντια, τη μιζέρια και τον παραλογισμό, τους πολιτικούς ή και όλους τους άλλους που εποφθαλμιούν την εξουσία, και τόσα άλλα. Και φυσικά ουδόλως αγνοεί την απομονωμένη σύγχρονη αγροτική Ουγγαρία και την κοινωνία των ηλικιωμένων, με μια σουρεαλιστική θα έλεγε κανείς ματιά και άποψη πάνω σε σημαντικές πολιτικές πτυχές, στις κοινωνικές αναταραχές της χώρας του, αλλά και του κόσμου. Στην πολιτισμική, την υπαρξιακή και την πολιτική αβεβαιότητα, κάτι που βεβαίως δεν αποτελεί αποκλειστικά ουγγρικό φαινόμενο, αλλά και πολλών άλλων χωρών. Ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος πιστεύει ότι, ως απόγονος του βασιλιά Μπέλα Δ΄ και του Τζένγκις Χαν, θα μπορούσε να διεκδικήσει το ουγγρικό στέμμα, αλλά σκέφτεται, ότι κατά βάθος δεν το θέλει πραγματικά. Ο ίδιος προετοιμάζεται για το τέλος της ζωής του, όταν αιφνιδίως τον εντοπίζουν οι ενθουσιώδεις οπαδοί του, και τότε αρχίζουν πολλά ασυνάρτητα και ενδιαφέροντα. Οι φίλοι που τον πλησίασαν ανήκαν σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, περίεργοι, παράφρονες, ανισόρροποι, μοναρχικοί, ακροδεξιοί, αναρχικοί, ριζοσπάστες, πιθανοί τρομοκράτες. Κατά βάση ετούτο το μυθιστόρημα του Λάσλο Κράσναχορκαϊ, σκιαγραφεί την συντηρητική πολιτική πτέρυγα, όχι μόνο της Ουγγαρίας αλλά και άλλων χωρών. Σύμφωνα με δηλώσεις του ίδιου, μετά την πρόσφατη βράβευσή του, δεν παύει να παραμένει σταθερά ένας ελεύθερος συγγραφέας που σχολιάζει δηκτικά όσα παρατηρεί στον ουγγρικό και όχι μόνο περίγυρό του. Να σημειώσουμε τέλος με την ευκαιρία ότι τα βιβλία του συγγραφέα κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις. Πρόκειται για τα Πόλεμος και πόλεμος (2015), Η μελαγχολία της αντίστασης (2016), το Τανγκό του σατανά (2018), H Σέιομπο πέρασε από εκεί κάτω (2019), Η επιστροφή του Βαρόνου Βένκχαϊμ (2020) και το Χερστ 07769: Η ιστορία Μπαχ του Φλόριαν Χερστ (2023). Όλα ασχολούνται με τον ουγγρικό κόσμο, τις ερημιές της χώρας, τους ανθρώπους των πεδιάδων, αλλά ταυτόχρονα και κάπως διαφορετικά, με τους κόσμους του Κάφκα, του Μπέκετ, και άλλων εμβληματικών συγγραφέων, γιατί υπαινίσσεται σαφέστατα και αυτός ότι η μοίρα του ανθρώπου είναι η ίδια παντού στον κόσμο, ότι πολλά από τα αναφυόμενα προβλήματα σε ένα σημείο του πλανήτη μας, είναι την ίδια στιγμή παγκόσμια!
⸙⸙⸙
[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Φωτογραφία: © Zuka Kotrikadze. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου έβδομου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]
