frear

Για το «Λεσβιακό Ημερολόγιο 2021» του Παναγιώτη Σκορδά – γράφει η Ανθούλα Δανιήλ

Παναγιώτης Σκορδάς, Λεσβιακό Ημερολόγιο 2021. Γράμματα Τέχνες Πολιτισμός, Εκδ. Μύθος, Μυτιλήνη 2020.

Το Λεσβιακό Ημερολόγιο έγινε έντεκα ετών. Έντεκα χρόνια, έντεκα τόμοι. Και οι έντεκα καμαρωτοί στο ράφι της βιβλιοθήκης επιβεβαιώνοντας ότι η ζωή τρέχει και φεύγει γρήγορα, αλλά η τέχνη μένει. Και ό,τι έχει καταγραφεί, αυτό ποτέ δεν θα ξεχαστεί. Έτσι σαν θησαυροφυλάκιο το Ημερολόγιο φυλάσσει στις σελίδες του θέματα, Γράμματα Τέχνες Πολιτισμός, που πηγάζουν από τη λεσβιακή γη, αλλά απλώνουν τις ρίζες τους παντού και τα κλαδιά τους επίσης. Γιατί μπορεί να γεννήθηκαν κείμενα και έργα στη Λέσβο, αφορούν όμως όλη την Ελλάδα και, εν ευρεία εννοία, όλον τον κόσμο. Η βεντάλια ανοίγει πολύ και περιλαμβάνει πολλά.

Ας αρχίσουμε από την αρχή όπως πάντα, από Θεού και με τις ευλογίες του Μητροπολίτη Κυρίου Ιακώβου και, στη συνέχεια, της πνευματικής και πολιτικής εξουσίας: του Καθηγητή και Περιφερειάρχη Κώστα Ι. Μουτζούρη, του Δημάρχου Μυτιλήνης Ευστρατίου Κύτελη και του Δημάρχου Δυτικής Λέσβου Ταξιάρχη Βέρρου.

Πίσω από όλα με φροντίδα και ακάματη προσπάθεια για τη συγκέντρωση του πολύτιμου υλικού, την οργάνωσή και την παρουσίασή του σε όλον, ο ακούραστος, φιλέρευνος, δημιουργικός Δρ Παναγιώτης Σκορδάς.

Η Εισαγωγή γίνεται με τα θαύματα του φωτογραφικού φακού της Τζέλης Χατζηδημητρίου, η οποία στις άπειρες εκθέσεις φωτογραφίας απέδειξε ότι έχει βρει το κλειδί, αν όχι να ξεκλειδώνει, τουλάχιστον να αιχμαλωτίζει το μυστήριο της Λεσβιακής Φύσης: ουρανοί σκοτεινοί, μελανοί ή χρυσοσυννεφιασμένοι αφηγούνται μεγάλης έντασης ιστορίες. Από κοντά ο Αχιλλέας Θεοφίλου επιβεβαιώνει τη ρήση πως «Αν ο Θεός είχε εξοχικό, αυτό θα ήταν εδώ!», στη Λέσβο.

Η Μαρία Κοτοπούλη, με τη βοήθεια των Αγίων και των Ταξιαρχών και «Με τον Άι Γιώργη μας», ειδικότερα, όπως πολύ συγκινητικά τιτλοφορεί το κείμενό της, μας ανυψώνει στο εικονοστάσι του σπιτιού της, από όπου ο Άγιος θα κατεβεί και θα πορευτεί από την «Κάτω “πατωμένη”» προς την εκκλησία «για να λειτουργείται…».

Ο ποιητής Γιάννης Κωνσταντέλλης αφήνεται στην άγια πνοή που φέρεται πάνω από το νησί τουˑ «Σκοτεινιάζει/ σαν χάδι μεταξιού η νύχτα απλώνει» και τον ωθεί σε εξομολόγηση τρυφερή: «σ’ αγαπώˑ/ χίλια χρόνια στα μάτια σου η χθεσινή μου μέρα», «υπάρχει πάντα μία έξοδος…». Το λογοτεχνικό τους χνάρι αφήνουν με διηγήματά τους και οι Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης και Τζανής Σταυράκης.

Εξαιρετικό το αφιέρωμα στον Στρατή Αναστασέλλη, γνήσιο τέκνο της Λέσβου, ο οποίος με τη «λαλιά» του την αυθεντική και την πινελιά του εν μέρει ναΐφ και εν μέρει Σεζάν, διευθετεί τον κόσμο, αποθηκεύοντας στις βαθιές ρυτίδες των προσώπων και στα ενδύματα των απλών ανθρώπων την ιστορία της ζωής και τον αγώνα τους, όπως συστηματικά απέδωσε στην μελέτη της η Αναστασίας Αβούρη.

Ο καθ’ ύλην αρμοδιότατος Παναγιώτης Σκορδάς, προσέρχεται στο αφιέρωμα με μια ανέκδοτη επιστολή του Μποστ στον Αναστασέλλη, η οποία τελειώνει με ένα: «Σε γλυκοασπάζομαι ως συνήθως και ορκίζομαι ενώπιον θεού και ανθρώπων πως και να θέλω, δεν μπορώ να σε λησμονήσω… Μέντης».

Η Αγγελική Οικονόμου και η Στέλλα Ευαγγέλου μεταφράζουν από τα γαλλικά το καταπληκτικό κείμενο του Michel Déon – de L’Academie Français – όπου συμβαίνουν εξαιρετικά πράγματα κατά την επίσκεψη του στη Λέσβο τη δεκαετία του 1960 με τον Αναστασέλλη ταξιτζή και ξεναγό.

Στη συνέχεια έχουμε αδημοσίευτο κείμενο του Αναστασέλλη για τον Αντώνη Πρωτοπάτση, αλληλογραφία με τον Κίμωνα Μιχαηλίδη. Μια πολυσχιδής προσωπικότητα με πρισματική λάμψη.

Ο Μάκης και ο Στρατής Αξιώτης, κάθε φορά μαζί συνεργάτες σε ξεχωριστές μελέτες, μας προσφέρουν δείγματα και σημαντικά σχόλια για τα αποτροπαϊκά Σύμβολα στη Λαϊκή Αρχιτεκτονική.

Ένα γράμμα του Γιώργου Κοντζιούλα και άλλο ένα του Στρατή Μυριβήλη και τα δύο από το Αρχείο του Κώστα Κοτζιούλα παρουσιάζονται εδώ από την υπογράφουσα την παρουσίαση αυτού του λεσβιακού Ημερολογίου.

Ο Σκορδάς επανέρχεται με τον σχολιασμό μιας επιστολής του Φώτη Κόντογλου, η οποία παρατίθεται και στην ιδιάζουσα χειρόγραφη μορφή της, «με ιδιαίτερο ενδιαφέρον» για τη «σωτηρία της παράδοσης».

Ο Γιώργος Θεοδωρίδης γράφει για τον ποιητή Τάκη Συρέλλη και το Take five, όχι το μουσικό κομμάτι του Paul Desmond που έπαιζε με την ορχήστρα του κι ένας άλλος σημαντικός καλλιτεχνικός παράγων (παιδί της Λέσβου, ο Νίκος Χρ. Τσολάκης), αλλά για θρυλικό μπαρ της Μυτιλήνης και μια ποιητική συλλογή «άσπρο μαντήλι που ανεμίζει πάνω από τον λιμενοβραχίονα στέλνοντας καλό κατευόδιο για τόπους μαγικούς και ονειρεμένους».

Ακολουθούν τα Λαογραφικά, Γλωσσικά και Μουσικά: ο Γιώργος Ι. Γουγούλας γράφει για τους Χαρταετούς του Γιώργου Μαλακού, αλλιώτικους από τους άλλους με ιπτάμενες σεληνακάτους, τσολιάδες, υδρογείους και ανεμόμυλους.

Ο Γιάννης Δ. Παπάνης μας κάνει μαθήματα εφαρμοσμένης γλωσσολογίας με σώμα πικάντικο στη γλώσσα, θρούμπες, ρουπάδες και αρπάδες.

Ο Νίκος Τσιριγώτης και ο Στέφανος Φευγαλάς, με μουσική ο πρώτος και κείμενο ο δεύτερος μάς δίνουν τον «Νυφκάτο» (γαμήλιο τραγούδι, φυσικά της Λέσβου), για να συνοδεύσει τον χορό του Ησαΐα.

Ο Αριστείδης Κυριαζής ασχολείται με «Ένα επεισόδιο το 1880 στον Κόλπο της Καλλονής μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών ψαράδων».

Ο Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας γράφει εκτενές κείμενο για τις «Εκδόσεις στην Ιστορική Βιβλιοθήκη του Γυμνασίου Μυτιλήνης. Πρώτη καταγραφή».

Στο αφιέρωμα στον εκπαιδευτικό, μουσικό, ερευνητή και συγγραφέα Θεοφάνη Σουλακέλλη, έχουμε κείμενα των Δημήτρη Αγαπητού, Παναγιώτη Θ. Παππά, Βασίλη Τζωρτζίνη, Δημήτρη Κοφτερού, Ευανθίας Αναγνωσταρά, Νίκου Ανδρίκου, συνέντευξη στον Παναγιώτη Σκορδά, από όπου επισημαίνω: «Η παράδοση είναι ζωντανή, δεν είναι νεκρανάσταση ενός πεθαμένου παρελθόντος».

Και φτάνουμε στις «Μέρες Κορωνοϊού, Μέρες Καραντίνας, Μάρτιος-Μάιος 2020» με φωτογραφίες από τους έρημους δρόμους, το κείμενο του Λευτέρη Ζούρου, το διήγημα του Ξενοφώντα Ε. Μαυραγάνη, ποιήματα των Γιώργου Καρτέρη, Θοδωρή Μαραγκού, Νίκου Βερβενιώτη, Ευάγγελου Χατζημανώλη (σε ιδιόλεκτο) και πάλι φωτογραφίες μιας πανέμορφης έρμης και άδειας πόλης.

Στα Αρχαιολογικά, η Ευαγγελία Λημναίου γράφει για δύο ακμάζοντα κέντρα στη Λήμνο, την Πολιόχνη και την Μύρινα.

Ο Στρατής Δελόγκος για τους «Εμφύλιους σπαραγμούς», ο Μιχάλης Καπιωτάς για την «20 Απριλίου 1967». Ο Γιώργος Βρασίδα Λαγουμίδης αναζητεί «Τα ίχνη του Χριστόδουλου Βουλαλά».

Στα «Εν ερμαρίοις αποκείμενα», θησαυρίζεται ο Πάνος Ταγκόπουλος να γράφει για «Μερικά τοπία και ώρες στη Μυτιλήνη του 1928».

Στην ενότητα, «Η Λέσβος, ο Χρόνος, οι Άνθρωποι, οι Ιστορίες τους» ο Γιάννης Αγριτέλλης γράφει για τον «Κινητό Κινηματογράφο “Λέσβος”» και μας θυμίζει ατάκες αγαπημένων ηθοποιών από ταινίες. Μιας όμως και βρισκόμαστε στην οικεία ενότητα, ας θυμίσουμε ότι ο πρώτος κινηματογράφος της Μυτιλήνης, το Πάνθεον, ήταν ιδιοκτησία του Νικόλαου Τσολάκη, με το προσωνύμιο Κουκλάδας, παππού του προαναφερθέντος μαέστρου Νίκου Χρ. Τσολάκη.

Ο Σταύρος Ξ. Βαλτάς μας δροσίζει με «Κασάτο παγωτό», η Μυρσίνη Βάρτη-Ματαράγκα ακούει ό,τι «Μια ξερολιθιά στο γιαλό της Αγίας Βαρβάρας Πλωμαρίου διηγείται…».

Η ενότητα «Οι σύλλογοι, οι άνθρωποί τους, η δράση τους», παίρνει θέση με τα κείμενα της Έλσας Εγγλεζοπούλου «Στα μονοπάτια του “Ορειάς”» με χαρακτηριστικές φωτογραφίες από τις δραστηριότητες του πεζοπορικού Συλλόγου και του Παναγιώτη Τσακύρη «20 χρόνια “Aγία Σιών”».

Στην Κρυφή μνήμη, η πραγματικότητα και η τέχνη αντικριστά.

Τέλος ο Αντώνης Κυριαζής αποχαιρετώντας το 2020, βλέπει το 2021 που τρέχει με ένα εμβόλιο να σκοτώσει τον ιό…

Η περιήγηση είναι βιαστική. Ματιές μόνο ρίξαμε στα ωραία θέματα, στους θησαυρούς που όλοι, ο καθένας με τον τρόπο του, με αγάπη, συγκίνηση, τρυφερότητα, νοσταλγία και θαυμασμό κυρίως για την όμορφη Λέσβο, κατέθεσαν σαν μια ξεχωριστή πολύτιμη ψηφίδα.

Και φυσικά τον τόμο στολίζουν υπέροχα τα μουσειακά εκθέματα, τα έργα τέχνης, τα χειρόγραφα, οι φωτογραφίες, τα εξώφυλλα των βιβλίων, οι διαφημίσεις με τα εκλεκτά προϊόντα της λεσβιακής γης και, τέλος, οι κατάλογοι με τους εκλεκτούς συνεργάτες.

Όμως δεν πρέπει να ξεχάσουμε ότι το φετεινό Λεσβιακό Ημερολόγιο του Παναγιώτη Σκορδά είναι επετειακό. Συμπλήρωσε τα έντεκά του χρόνια και ότι για τους δέκα πρώτους τόμους κυκλοφόρησε και ένα ειδικό βιβλίο το οποίο περιλαμβάνει ευρετήρια συνταγμένα από τον Παναγιώτη Μιχαηλάρη, ιστορικό στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, ο οποίος αποδελτίωσε τους δέκα τόμους, κατάρτισε αρχικά ένα αλφαβητικό Ευρετήριο συγγραφέων, με τον τίτλο του αντίστοιχου άρθρου που έχουν συντάξει και ένα άλλο πιο αναλυτικό ευρετήριο, αποδελτιώνοντας τα ανθρωπωνύμια, τοπωνύμια και έννοιες που εμπεριέχονται στους τίτλους όλων των άρθρων.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου η Ανθή Σκαλοχωρίτου παρουσιάζει μια αποδελτίωση των κριτικών και των αναφορών που έχουν γίνει στους δέκα τόμους Λεσβιακών Ημερολογίων, ώστε να διευκολυνθεί το έργο του μελλοντικού ερευνητή.

Ευχόμαστε καλοτάξιδο και στη νέα δεκαετία που μόλις άρχισε…

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: Θεόφιλος Χατζημιχαήλ. Δείτε τα περιεχόμενα του δεύτερου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly