frear

Μάκης Τσίτας: Το Ξανά – κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Μάκης Τσίτας
Το Ξανά
Εικόνες Λίλα Kαλογερή
Πατάκης, Αθήνα 2015.

Ο τίτλος του νέου βιβλίου του Μάκη Τσίτα –Το Ξανά – ένα έναρθρο επίρρημα, δηλαδή, μοιάζει με αίνιγμα. Μοιάζει με χαριτολόγημα, μοιάζει με ό,τι αναπτερώνει την ψυχή του καθενός, μοιάζει αστείο αλλά πίσω από το αστείο είναι πολύ πολύ σοβαρό, διότι πίσω από τα ενθουσιαστικά συμφραζόμενα και συν ζωγραφιζόμενα ανακαλύψαμε ψηφίδες θησαυρών.

Εν αρχή είναι ο κόσμος και τα προβλήματά του. Τρεχάλες, άγχος, εκνευρισμοί, κούραση, δυσθυμία, επιθυμίες, απραγματοποίητα όνειρα, εκκρεμότητες. Από την άλλη μια πλούσια θρησκευτική παράδοση και ακόμα πιο πλούσια πολιτισμική που έρχεται από τους αιώνες πλησίστια, με φουσκωμένα τα πανιά, δηλαδή, για να μας μεταγγίσει κάτι από το θησαυρό της. Και λέω «κάτι», γιατί είναι άπειροι οι τομείς, και η ζωή μας πολύ λίγη, για να τα προλάβει όλα. Εκεί λοιπόν, ανάμεσα στις μυλόπετρες της ζωής, εκεί που όλα σε πιέζουν και σε ωθούν καλά και σώνει να μπεις στο λούκι, να μην ξεχωρίσεις από το κοπάδι, εκεί, έρχεται το Ξανά και τα αλλάζει όλα. Είναι αυτό η ασφαλιστική δικλείδα ή της χύτρας η βαλβίδα που σου επιτρέπει να μη σκάσεις από την πίεση τη μεγάλη των προβλημάτων. Με άλλα λόγια είναι αυτό που διασώζει την ισορροπία, διαφυλάσσει τη ζωή και αποτρέπει την απελπισία.

Αυτό είναι αλλά τι είναι; Αυτή είναι η απορία. Μια περιδιάβαση στα εικονογραφημένα κειμενάκια θα μας δείξει περίπου τι είναι η μυστηριακή αυτή δύναμη που δίνει σαν το αλάτι την νοστιμιά στη ζωή και το νόημα στην κάθε στιγμή. Παρά την μεταμορφωτική του ποικιλία που μας δίνει η απέξω απέξω περιγραφή του, παρά το ότι συνέχεια μας ξεγλιστρά, εμείς κάτι καταφέρνουμε να αποσπάσουμε από την ομολογουμένως πολύτιμη ουσία του.

Θα έλεγα εδώ πως, όταν ο Οδυσσέας Ελύτης, μεταμόρφωνε σε τρελή ροδιά ένα κορίτσι σε ώρα ερωτική, έδιωχνε τα μαύρα σκοτάδια της φοβέρας, βάζοντας μέσα στα χλωρά πανέρια των ανύποπτων κοριτσιών τα φώτα και άνοιγε φτερά στο στήθος των βαθιών ονείρων μας, έκανε ακριβώς αυτό που κάνει το Ξανά.

Η περιπέτεια, λοιπόν, είτε ως ζωή είτε ως ποίηση, είναι μακρά και μας ξεπερνάει. Εκείνο που αφήνουμε να μας ξεφύγει μέσα στην καθημερινή ζωή είναι ό,τι μας κάνει ευτυχισμένους. Εκείνο που αναβάλλουμε διαρκώς μέχρι να δούμε ότι το ποτάμι με το νερό πέρασε μέσα από τα χέρια μας κι εμείς δεν ξεδιψάσαμε. Και να τώρα ο Τσίτας, νομίζω, ότι αυτό το μυστικό έπιασε σαν πεταλούδα από τα φτερά και μας έδωσε μια εκδοχή, μυστική για κάποιον που θέλει να δει σωστά.

Το «Ξανά». «Μόλις δεις το ξανά σου, ξεχνάς τα πάντα». Και μόλις βρεθείς στην αγκαλιά του αλλάζουν τα πάντα ή μάλλον δεν αλλάζουν, αλλά εσένα δεν σε νοιάζει πια τι γίνεται γύρω. Το Ξανά δεν το επηρεάζει η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, που λέμε στη λογοτεχνία, όσο και αν υποστηρίζει ο Ιππόλυτος Ταιν ή ο Ροΐδης ότι είναι απαραίτητη για τη δημιουργία της. Γιατί αυτή η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, λόγω της φύσης της, περι –ρέει, είναι η ίδια μέσα στη φύση της ρευστή, και όλο αλλάζει. Οπότε η αναφώνηση του Ζαχαρία Παπαντωνίου, «Α! Ζωή ωραία που είσαι Α! ζωή… Α! Ζωή τρελή που είσαι…» θα μπορούσε να λέει Αχ! Ξανά ωραίο που είσαι, Αχ Ξανά , ή Αχ Ξανά τρελό που είσαι Αχ ξανά, και καθόλου δεν θα μας εξέπληττε η ταύτιση των απόψεων του παλιού και του νέου λογοτέχνη μας. Θα πρέπει, φαντάζομαι, το Ξανά του Τσίτα να είναι πανευτυχές επειδή έχει το ταίρι του και αυτό είναι ένα πρώτο στοιχείο που αποθηκεύουμε ή συλλέγουμε για την τελική εκτίμηση.

Αυτό, λοιπόν, το «Ξανά» δεν σε φωνάζει με το όνομά σου! Το όνομά σου είναι για τον ληξίαρχο και για τις κοινωνικές συναλλαγές. Για τους ανθρώπους που έχουν πολύ στενή σχέση, το «Ξανά» ένα ερωτευμένο Ξανά, που είναι πλάι σου και συμμετέχει στις χαρές σου και στις λύπες σου, σε ενθαρρύνει και σε επιβραβεύει, χρησιμοποιεί μια ποικιλία προσφωνήσεων πολύ συναισθηματικών, για να ξεχωρίζει από τους αδιάφορους και τους γραφειοκράτες: «Ματάκια μου», «Αγαπούλα μου», «Ζωούλα μου», «Φως μου». Ας θυμηθούμε πόσες προσφωνήσεις χρησιμοποιεί μια μητέρα για το μωρό της ή όπως ένας ερωτευμένος για την αγαπημένη του και αντίστροφα, μια ερωτευμένη για τον αγαπημένο της. Και πήρα αυτές τις δύο ακραίες περιπτώσεις όπου η συναισθηματική πλημμυρίδα θέλει τρόπο να βρει να εκφραστεί, παρακάμπτοντας αυτό που όλοι έχουν στα χέρια τους. Το όνομα της αστυνομικής ταυτότητας.

Το «Ξανά» ως υπόθεση εργασίας, λέει ο Τσίτας, απασχόλησε και τον αρχαίο Ξαναλόγο φιλόσοφο Αριστοτέλη, ο οποίος στα έργα του «Περί του Ξανά γενέσεως» και «Των περί το Ξανά ιστοριών» δίνει πληροφορίες για το συγκεκριμένο «θηλαστικό». Όσο και αν με χιούμορ αναφέρεται στον αρχαίο φιλόσοφο, δεν μας διαφεύγει ότι πράγματι ο αρχαίος φιλόσοφος μελέτησε «πάντα τα αισθητά και τα νοητά», την ψυχή των ανθρώπων και των ζώων. Όταν μάλιστα παραποιεί ο Τσίτας τον τίτλο του Αριστοτέλη «Περί ζώων γενέσεως» και στη συνέχεια μας λέει πως το Ξανά είναι θηλαστικό, μας λέει ότι είναι εξελιγμένο είδος, άρα έχει ψυχολογικές διακυμάνσεις, άρα μπορεί να γίνει αντικείμενο επιστημονικής μελέτης από την οποία, ενδεχομένως, θα προκύψουν σημαντικά πορίσματα. ΑΝ και στους αρχαίους το συγκεκριμένο θέμα, ο έρωτας δηλαδή, ήταν μάλλον άγνωστο θέμα. Επειδή ήδη αναφερθήκαμε σε ερωτευμένους και το Ξανά φυσιογνωμικά από το μέχρι τώρα μοιάζει με τον Έρωτα, καλό είναι να υπενθυμίσουμε ότι οι αρχαίοι μας τον Έρωτα τον είχαν σε πολύ μεγάλη υπόληψη, τον θεωρούσαν συμπάρεδρο των μεγάλων θεσμών, μας το βεβαιώνει ο Σοφοκλής πρώτος και καλύτερος – «Έρως ανίκατε μάχαν», αλλά ως δύναμη αναγέννησης και παραγωγής ανθρώπων. Ως συναίσθημα μικρή θέση έχει στη πνευματική τους δημιουργία. Από τους αρχαίους, λοιπόν, κανείς δεν ασχολήθηκε σοβαρά με αυτόν εκτός και αν ασχολήθηκε από την αρρωστημένη του πλευρά. Μήδεια, Φαίδρα. Ο Αίμων σηκώνει χέρι στον πατέρα του από έρωτα για την Κόρην. Μια σταγόνα έρωτα, επομένως, έχουμε μόνο στη στάση του Αίμονα. Από την πλευρά του απελευθερωτικού, δυναμικού, ενθουσιαστικού, δημιουργικού συναισθήματος δεν έχουμε τίποτα. Ακόμα και στη Σαπφώ ένα βασανιστικό συναίσθημα είναι. Κι ο Δίας ο πανερωτικός θεός, όποια θεά ή θνητή αγάπησε, την κατέστρεψε. Ούτε στον Χριστιανισμό ούτε στον Μαρξισμό βρήκε μια θέση, λέει ο Ελύτης, «Δυσδιάκριτος μέσα στον Χριστιανισμό· ανεύρετος μέσα στον Μαρξισμό» (Μ. Ναυτ. ΧΧΙΙ). Όμως, ας τον παραβλέπουν οι σοβαροφανείς, ας αλληθωρίζουν οι σεμνοί, ας προσποιούνται οι καθωσπρέπει. Αυτός είναι εκεί, και από το κρασί του σταφυλιού και από το αίμα του Διόνυσου και από τη θυσία στην εστία, θα διαγράψει μακρά πορεία, για να ανατρέψει τους πάντες και τα πάντα και να διαψεύσει τους ορθολογιστές. Και αφήνεται στους καλλιτέχνες να τον χειριστούν, να τον κάνουν λόγο, μουσική, κίνηση, κόντρα σε κάθε λογική. Είναι το μόνο πεδίο, στο οποίο οι ορθολογιστές δεν μπόρεσαν να επιβάλλουν τη λογική τους, λέει ο Μπρετόν στα Μανιφέστα του Υπερρεαλισμού.

Από ό,τι είπαμε μέχρι τώρα, άλλοτε σοβαρά και άλλοτε αστεία η ελληνική παράδοση από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα και στους αιώνες τους άπαντες που θα ακολουθήσουν θα είναι γεμάτοι από το Ξανά.

Ξανά μου όμορφο, ρόιδο βαμμένο/ γιατί με μάρανες τον πικραμένο …Ρωτώ το πάπλωμα που ‘ν’ το Ξανά μου …» κλπ. γνωστό το τραγουδάκι. Το αναγνωρίζουμε όλοι. Μόνο που τώρα έχουμε το «ξανά» εκεί που ο δημοτικός τραγουδιστής μιλάει για «μήλο». Σαν να κάνουμε άλγεβρα, έχουμε μια εξίσωση, όπου ξανά = μήλο. Άρα το «ξανά» είναι μήλο! Αλλά μπορεί ένα μήλο ή ένα ρόιδο να μας μαράνει; Και πώς ένα μήλο θα με κάνει να γελάω ή να ενθουσιάζομαι; Κάτι άλλο εννοεί ο ποιητής και με το μήλο και με το ρόιδο. Εκτός και αν πρόκειται για το μήλο που έδωσε ο Πάρις στην Αφροδίτη ή ο Θεόφιλος στη Θεοδώρα. Τότε, ναι, μπορεί ένα μήλο να μου δώσει χαρά και ευτυχία. Όμως ο Τσίτας, με την ευρηματικότητα που τον διακρίνει και επειδή δεν θέλει να μιλήσει έξω από τα δόντια, βρίσκει χίλια δυο προσωπεία για να μισοκρυφτεί και να μας ξεφύγει. Ο κωδικός «Ξανά» του προσφέρει πολλές παραλλαγές. Όλες και από μια ψηφίδα αλλά καμία δεν είναι η μία και μοναδική. Σαν τον πονηρό Πρωτέα μεταμορφώνεται, σε κάποιο άλλο κρυπτογράφημα. Εκεί που να πεις: το ’πιασα, ξέρω τι είναι, έρχεται μια κατάλληλα ξανατροποιημένη παροιμία και το αλλάζει: «και την πίτα ολόκληρη και το ξανά χορτάτο». Α! λες τότε. Το βρήκα είναι το σκυλί. Κι εκεί που έχεις κατασταλάξει , έρχεται μια άλλη παροιμία που σου ανατρέπει την προηγούμενη: «Ένα Ξανά δε φέρνει την άνοιξη», οπότε μπορείς να πεις ότι αυτή τη φορά είσαι πιο σίγουρος· πουλί είναι και μάλιστα χελιδόνι. Προσωρινά χάρηκες, ωστόσο, γιατί να και μια τρίτη παροιμία που τελείως αλλάζει και πάλι την εικόνα: «Τι γυρεύει το Ξανά στο παζάρι». Οπότε Ξανά = Αλεπού. Όμως όχι, ξανά όχι: «Εκεί που μας χρωστούσανε μας πήραν και το Ξανά». Και τώρα είναι το βόδι, αλλά και το βόδι σύμβολο είναι.

Αν επιχειρήσουμε να συνοψίσουμε ως εδώ, έχουμε και λέμε: Το «Ξανά» είναι ή μήλο ή πουλί ή σκυλί ή αλεπού ή βόδι. Αν είναι μήλο αφήνει πολλά υπονοούμενα, αν είναι πουλί και μάλιστα χελιδόνι πετά η καρδιά μας για την άνοιξη που συμβολίζει μαζί με όλα τα συμπαρομαρτούντα. Αν είναι σκυλί, τότε έχουμε έναν καλό και πιστό φίλο. Πάλι, καλά είναι. Αν είναι η αλεπού η πονηρή, ο Λέος Γιάνατσεκ έχει γράψει μια πολύ ωραία ιστορία, για την πονηρή αλεπουδίτσα, η οποία με την πονηριά της διεκδίκησε την ελευθερία της και βγήκε στο δάσος να ερωτευτεί και να ζήσει. Η πονηριά είναι και εξυπνάδα. Στον παράδεισο ο όφις πονηρά προσέγγισε την Εύα και την ενημέρωσε περί των ιδιοτήτων του απαγορευμένου Ξανά. Και η Εύα έφαγε το ξανά και ο Αδάμ ακολούθησε σα βόδι.

Παρακάτω ο Τσίτας μας κατασκευάζει ένα γλωσσοδέτη.

«Ένα ξανά …. Ξανακα/ξαναματο/ ξανακαρα/ξαστα/ ξανα/ξαναπέρασε». Πες το αν μπορείς. Δεν μπορείς, γιατί ποιος έλυσε το μυστήριο της ζωής για να μπορέσει να λύσει τον γλωσσοδέτη του Ξανά; Οπότε το Ξανά παραμένει ως γρίφος, ως αίνιγμα: «Του μιλώ και μου μιλά, τραγουδώ και τραγουδά, του γελάω μου γελά. Τι είναι;». Η λογική λέει ότι είναι η ηχώ. Η ηχώ; Δηλαδή, μόνος μου μιλάω, μόνος μου γελάω, μόνος μου μ’ ακούω; Αν αυτή είναι η απάντηση, τότε το Ξανά μου να αυτοαναιρείται, γιατί αυτή η απάντηση υποδηλώνει μια απίστευτη μοναξιά και θλίψη, ενώ αυτό είναι γεμάτο από επικοινωνία. Το Ξανά μου μού ανταποκρίνεται και του ανταποκρίνομαι. Ξανά και πάλι ξανά, το διατύπωσε και ο Ηράκλειτος: τα πάντα ρει και ουδέν μένει, και η αρμονία είναι παλίντροπος και παλίντονος, δηλαδή επανερχόμενη, δηλαδή ό,τι ανεβαίνει, Ξανά κατεβαίνει, δηλαδή πάει και έρχεται, κάνει κύκλο, όπως η ζωή και οι εποχές και οι ώρες, και τα φύλλα των δέντρων και η αναγέννηση των πάντων. Όλα ξανά γίνονται και η λευτεριά και η Ρωμιοσύνη ξανά, πάλι «να την πετιέται από ξαρχής», το είπε και ο Ρίτσος, και στους μεγάλους ποιητές και στους μικρούς πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη και να Ξανά επιστρέφουμε. Η Λογοτεχνία δεν λέει ψέματα.

Στα ταχταρίσματα «Παλαμάκια παίξετε / το ξανά να χαίρεται/ που ο μπαμπάς του έρχεται …» το υπονοούμενο είναι εύκολο. Στο ρεμπέτικο τραγούδι, επίσης είναι εύκολο, αν πίσω από τον καημό για τα κοινωνικά ή ερωτικά προβλήματα δεις και πού ή με τι βρίσκει την απόλαυση της ζωής ένα ρεμπέτης, στο κρασί του ας υποθέσουμε ή σε κάτι άλλο που δεν θα το κατονομάσουμε.

Περνώντας στα καλλιτεχνικά, θα το αναγνωρίσουμε στους μεγάλους ζωγράφους, σαν φως, σαν ξανθιά Τζοκόντα του Ντα Βίντσι ή, σε άλλη εκδοχή, σαν αρχιτεκτόνημα του Γκαουντί. Το Ξανά, λέει, ο Τσίτας ενέπνευσε και θεατρικούς συγγραφείς και σκηνοθέτες. Και γι αυτό εφοδιάστηκε με δυο μάσκες από το αρχαίο δράμα, και την κωμική και την τραγική. Και έτσι μπορεί να δείξει και τα σοβαρά και υψηλά και τα μικρά και καθημερινά. Δηλαδή, το πάθος για ζωή – Ξανά, για Ειρήνη-Ξανά, για ευημερία-Ξανά, για δικαιοσύνη-Ξανά, για το μέτρο Ξανά Ξανά. Ενέπνευσε και συνθέτες, όπως τον Τσαϊκόφσκι που συνέθεσε το μπαλέτο «Η λίμνη των Ξανά», ένα έργο συνθεμένο από το πάθος μιας άγριας πάλης ανάμεσα σε αντίθετες δυνάμεις που η κάθε μια διεκδικούσε την ψυχή του. Ενέπνευσε και Ποιητές: «Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ/ άφησα να μου φύγει το Ξανά…». Κι εδώ ακούμε καθαρά τον Καβάφη και τα «Τείχη» του. Και πεζογράφους: «Την εβδομάδα των Βαΐων, μιαν πρωίαν, απήλθεν  το Ξανά … προς της Μαμούς το ρέμα». Και εδώ ακούμε τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη να μας αφηγείται την πορεία προς τον Γολγοθά της φτωχής γραίας Χαδούλας, της Φραγκογιαννούς, της «Φόνισσας» που στερημένη από όποιο Ξανά, σε όλη τη ζωή της Ξανά και Ξανά δεν έκανε άλλο από το να υπηρετεί τους πάντες και να βασανίζεται με τα βάσανά τους. Η τόση έλλειψη ενός έστω και λίγου αναζωογονητικού Ξανά διέστρεψε τη φύση των πραγμάτων, παραλογίστηκε και «ψήλωσε» ο νους της και πήρε το δρόμο να συναντήσει τη μοίρα της «προς της Μαμούς το ρέμα».

Για τις κρύες νύχτες του χειμώνα, το Ξανά γίνεται η σόμπα μας και το ηλεκτρικό μας πάπλωμα. Με άλλα λόγια, το ξανά μας είναι εκείνο που μας κρατάει ζεστούς, δηλαδή ζωντανούς, ψυχικά ζωντανούς. Και όταν μας στέλνει μηνύματα στο κινητό και μας φτιάχνει τη μέρα γίνεται ο επιφανής που δείχνουν όλοι με το δάχτυλο και λένε «Ούτος Εκείνος». Γιατί είμαστε οι προβεβλημένοι όταν έχουμε αυτό που θέλουμε εκεί που το θέλουμε, και τότε δεν μας νοιάζει ο κόσμος όλος. Το Ξανά μου να ‘ν’ καλά, το ξαναείπαμε.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως το Ξανά είναι τέλειο. Έχει τα ελαττώματά του, τίποτα στη ζωή δεν είναι τέλειο. Ωστόσο, όλα πρέπει να αντιμετωπίζονται με υπομονή. Η κωμική εκδοχή του καμένου φαγητού στην κουζίνα και η επιλογή της παραγγελίας από έξω, σημαίνει πως όλα τα στραβά μπορούν να έχουν τη λύση τους και αποδεκτές εναλλακτικές, χωρίς εκνευρισμούς. Σου κάνει αστειάκια για να γελάς (όπως ο Δημ. Χορν στην αγέλαστη Λαμπέτη. Την κατάφερε στο τέλος) γιατί το γέλιο εκτός από πολιτισμός είναι και χαρά, άρα έκφραση ζωής. Μόνο οι πενθούντες που νοιώθουν σαν πεθαμένοι, οι πεθαμένοι και τα ζώα δε γελάνε. Γελάει λοιπόν, το Ξανά σου και ενθουσιάζεται με την προαγωγή σου «Γιούπι», σε εκνευρίζει ή θυμώνει, σε βγάζει από ρούχα σου μερικές φορές και το διώχνεις, αλλά και αυτά όλα μέσα στη δυναμική της ζωής είναι. Όπως είναι και η ανατροπή, η συγγνώμη, η μετάνοια και η συγχώρεση. Και επειδή δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς το Ξανά σου, το συγχωρείς. Κι εκείνο, ξετρελαμένο, σου λέει γλυκόλογα, «Μωράκι μου», «Μικράκι μου», «Αστεράκι μου», «Ομορφιά μου», αλλά κάπως έτσι δεν αρχίσαμε; Με το ότι δεν μας προσφωνεί με το όνομά μας αλλά βρίσκει συναισθηματικές προσφωνήσεις «Ματάκια μου», «Αγαπούλα μου», «Ζωούλα μου» και «Φως μου»; Και σαν άνθρωπος που δεν κρατάει κακία λυγίζεις, «του χαμογελάς, το αγκαλιάζεις και του δίνεις ένα ρουφηχτό φιλί, γιατί ξέρεις ότι είναι το δικό σου Ξανά και το αγαπάς πολύ».

Αυτό είναι το θέμα με λόγια. Το βιβλίο όμως είναι εικονογραφημένο. Άρα είναι το μισό θέμα. Το άλλο μισό είναι οι ζωγραφιές. Και στις ζωγραφιές έχει πάρει σχήματα και χρώματα από όλες τις περιγραφές που ο Τσίτας του έχει δώσει με τις λέξεις. Το Ξανά, λοιπόν, είναι στρογγυλό και άσπρο στις καλές του, στρογγυλό και μαύρο στις κακές του, έχει φρύδια, μάτια, μύτη, στόμα, είναι αγκαθωτό σαν άσπρος αχινός, άλλοτε σαν μαύρος, σαν αρνί, σαν σκυλί και σαν σκαντζόχοιρος. Όμως, πίσω από αυτές τις απλοϊκές παραλλαγές, θυμίζει τη θεότητα σε σχήμα σφαιρικό. Γιατί, ο Εμπεδοκλής και ο Μέλισσος θεωρούσαν τη θεότητα μια άπειρη σφαίρα. Και ο Λουκρήτιος υποστηρίζει στο De rerum natura ότι το σχήμα της σφαίρας είναι τέλειο και ταιριάζει στη θεότητα. Τα είχε όλα αυτά υπόψη της η Λίλα Καλογερή που φιλοτέχνησε τις σελίδες του βιβλίου και έφτιαξε τον κατάλληλο κόσμο, για να εκκολάψει αυτό το μικρό στρογγυλό πραγματάκι, που το λένε Ξανά; Μάλλον όχι, μάλλον, ναι, μάλλον και ναι και όχι. Σίγουρα όμως και πολύ σωστά την κατηύθυνε το καλλιτεχνικό της ένστικτο και κατάφερε να μας το δώσει να μοιάζει με εκείνα τα πολύ πλούσια σε τρίχωμα σκυλιά που μοιάζουνε με αρκούδα. Αυτό στην αρχή κρατάει στην αγκαλιά του μια μεγάλη γαλάζια καρδιά, με πολύ πάθος, ενώ τα ερωτικά βέλη προς τα πάνω και τα βέλη προς τα κάτω πάνε κι έρχονται σαν τα ιόντα του Δημόκριτου. Να την η παλίντροπος αρμονία που λέγαμε. Στους κεραυνούς και στη βροχή σου κρατάει ομπρέλα. Κι όταν χρειάζεται ένα αρχαιόθεμο σχέδιο, να το πάλι να καμαρώνει, το Ξανά πλάι στα πόδια της αρχαίας κόρης, πάνω στο αγγείο. Στο παραδοσιακό τραγούδι ντύνεται τσολιαδάκι, στις παροιμίες γίνεται μαλλιά κουβάρια, στα αινίγματα βάζει μάσκες και ερωτηματικά, στα ταχταρίσματα μπαίνει στο μωρουδίστικο καροτσάκι του, στο ρεμπέτικο κάθεται σταυροπόδι, φοράει ρεπούμπλικα και παίζει μπουζούκι, στην έμπνευση του ζωγράφου θυμίζει Ντα Βίντσι, στην έμπνευση του αρχιτέκτονα Γκαουντί, στη Λίμνη των Ξανά γίνεται κύκνος, στο καβαφικό ποίημα παίρνει την ανηφόρα απελπισμένο, στο παπαδιαμαντικό κείμενο θυμίζει λαϊκή ζωγραφιά ή παίρνει φάτσες και αλλάζει χρώματα ανάλογα με τη διάθεση. Πολύ ωραίο εκείνο το επίμηκες δάχτυλο που δείχνει την έξοδο από την ορχήστρα, όταν θυμώνει δίνοντας έμφαση στην αρνητική ψυχική διάθεση. Πολύ εντυπωσιακά είναι και εκείνα τα θλιμμένα μετανοιωμένα ματάκια αλλά κι εκείνη η ευτυχία που ολοκληρώνεται με μια καρδιά πορτοκαλένια. Θυμίζω ότι άρχισε με γαλάζια. Να σημαίνει κάτι αυτό; Και βέβαια υπάρχουν πολλές ιπτάμενες καρδιές παντού.

Και επανερχόμαστε στο ερώτημα: Τι είναι αυτό το ευλογημένο Ξανά; Αυτό που πάει κι έρχεται ανάλογα με τις διαθέσεις του και τις ευκαιρίες του; Τι είναι; Είναι η κινητήρια δύναμη της ψυχής και του πνεύματος, του ανθρώπου του απλού και καθημερινού και του καλλιτέχνη και του επιστήμονα και όποιου άλλου. Είναι η ζωή που Ξανά και πάλι επιστρέφει πάντα. Όλα κάνουν τον κύκλο τους και επανέρχονται Ξανά, για να μας εμπνεύσουν Ξανά, και να μας δώσουν άλλη μια ευκαιρία Ξανά. Ο Τσίτας και η Καλογερή, καθένας από τη πλευρά του, μας έδωσαν μια πολύ ωραία ιδέα για να παίξουμε λίγο και να σκεφτούμε περισσότερο πως εκείνο που προέχει όλων είναι η ζωή. Πως όλα τα προβλήματα έχουν τη λύση τους, πως η προσπάθεια επίλυσης ενισχύει τα αντερείσματα για να εμποδίσουμε την όποια κατάρρευση, πως εν τέλει, αν κάτι έχει αξία είναι η ζωή η ίδια, η οποία δεν γνωρίζει εμπόδια για να προχωρήσει. Και η πρόοδος είναι το προχώρημα, το λέει και ο Σεφέρης, όχι το σταμάτημα. Όλα έγιναν και όλα ξαναγίνονται και θα ξαναγίνουν, Ξανά και Ξανά. Αυτό το απλό δισύλλαβο επίρρημα είναι η προσωπική μας ιδιωτική οδός. Από αυτό το ελάχιστο Ξανά φτάνουμε οπουδήποτε και επειδή για την ουσία δεν έχει σημασία το πολύ, αλλά το ευ, το Ξανά σαν ένα ‘ΕΥ’ περιστροφικό, σαν τον φάρο, φώτισε κάθε πτυχή του ψυχικού μας κόσμου, και του μικρού μας και του μέγα.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.]

144195-tsitas

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly