Μετάφραση: Κώστας Βραχνός
Αξιότιμε κύριε:
Καθώς σας πλήρωσα ήρεμα τα χρήματα που μου ζητήσατε για την επιδιόρθωση των υποδημάτων μου, σίγουρα θα σας εκπλήξει η επιστολή που αναγκάζομαι να σας απευθύνω.
Στην αρχή, δεν αντιλήφθηκα την καταστροφή που είχε συντελεστεί. Παρέλαβα τα παπούτσια μου πολύ ευχαριστημένος, προβλέποντας γι’ αυτά μια μακρά ζωή, ικανοποιημένος για την οικονομία που μόλις είχα κάνει: με λίγα μόνο πέσος, ένα καινούργιο ζευγάρι υποδημάτων. (Αυτά ήταν ακριβώς τα λόγια σας, και μπορώ να τα επαναλάβω.)
Ωστόσο, ο ενθουσιασμός μου έσβησε πολύ γρήγορα. Με το που έφτασα σπίτι, εξέτασα επισταμένως τα παπούτσια μου. Τα βρήκα λίγο παραμορφωμένα, κάπως σκληρά και ξερά. Δεν θέλησα να δώσω μεγαλύτερη σημασία σ’ αυτή τη μεταμόρφωση. Είμαι σώφρων άνθρωπος. Τα μπαλωμένα παπούτσια έχουν κάτι το παράξενο, προσφέρουν μια νέα όψη, σχεδόν πάντα αποκαρδιωτική.
Εδώ πρέπει να θυμήσω πως τα παπούτσια μου δεν ήταν εντελώς κατεστραμμένα. Εσείς ο ίδιος αφιερώσατε επαινετικά λόγια για την ποιότητα των υλικών τους και για την τέλεια κατασκευή τους. Μέχρι που εξυμνήσατε και τη μάρκα τους. Μου υποσχεθήκατε, με λίγα λόγια, ένα ολοκαίνουργιο ζευγάρι υποδημάτων.
Έτσι, λοιπόν: δεν μπόρεσα να περιμένω ώς την επόμενη μέρα, και τα δοκίμασα για να επαληθεύσω τις υποσχέσεις σας. Και να ‘μαι, με τα πόδια πονεμένα, να σας γράφω μιαν επιστολή, αντί να σας μεταφέρω τις βίαιες λέξεις που προκάλεσαν οι άκαρπες προσπάθειές μου.
Τα πόδια μου δεν μπόρεσαν να μπουν στα παπούτσια. Όπως όλων των ανθρώπων, τα πόδια μου είναι φτιαγμένα από ένα υλικό μαλακό και ευαίσθητο. Βρέθηκα μπροστά σε κάτι παπούτσια από σίδερο. Δεν ξέρω πώς ούτε με ποιες τεχνικές καταφέρατε ν’ αχρηστέψετε τα παπούτσια μου. Εκεί στέκουν, σε μια γωνιά, κλείνοντας μου κοροϊδευτικά το μάτι με τις στραβωμένες μύτες τους.
Όταν όλες οι προσπάθειές μου απέτυχαν, βάλθηκα να εξετάζω προσεκτικά τη δουλειά που είχατε κάνει. Οφείλω να σας προειδοποιήσω ότι δεν έχω καμία γνώση σε θέματα υποδηματοποιίας. Το μόνο που ξέρω είναι πως υπήρξαν παπούτσια που μ’ έκαναν να υποφέρω, και άλλα, απεναντίας, που θυμάμαι με τρυφερότητα: τόσο μαλακά και εύκαμπτα ήταν.
Τα συγκεκριμένα που σας έδωσα για επιδιόρθωση ήταν κάτι θαυμάσια παπούτσια που με είχαν υπηρετήσει πιστά για πολλούς μήνες. Τα πόδια μου ένιωθαν μέσα τους σαν το ψάρι στο νερό. Περισσότερο κι από παπούτσια, φάνταζαν μέρος του ίδιου μου του σώματος, ένα είδος προστατευτικού περιβλήματος που έδινε στα βήματά μου σταθερότητα και ασφάλεια. Το δέρμα τους ήταν στην πραγματικότητα δικό μου δέρμα, υγιές και ανθεκτικό. Μόλο που έδειχναν ήδη σημάδια κόπωσης. Προπαντός οι σόλες: κάτι μεγάλες και βαθιές φθορές μ’ έκαναν να καταλάβω ότι τα παπούτσια άρχιζαν να μου γίνονται ξένα, ότι τελείωναν. Όταν σας τα έφερα δε, είχαν ήδη αρχίσει να φαίνονται απέξω οι κάλτσες.
Επίσης, θα έπρεπε να ειπωθεί και κάτι για τα τακούνια: έχω πρόβλημα στο πάτημα, και τα τακούνια έδειχναν ξεκάθαρα ίχνη αυτής της αρχαίας κακής συνήθειας που δεν έχω καταφέρει να διορθώσω.
Θέλησα, με φιλόδοξο πνεύμα, να παρατείνω τη ζωή των παπουτσιών μου. Αυτή η φιλοδοξία δεν μου φαίνεται κατακριτέα: αντιθέτως, αποτελεί ένδειξη σεμνότητας κι ενέχει μια κάποια ταπεινότητα. Αντί να πετάξω τα παπούτσια μου, ήμουν διατεθειμένος να τα χρησιμοποιήσω για μια δεύτερη περίοδο, λιγότερο λαμπρή και πολυτελή απ’ την πρώτη. Άλλωστε, αυτή η συνήθεια που έχουμε οι σεμνοί άνθρωποι ν’ ανανεώνουμε τα υποδήματά μας είναι, αν δεν απατώμαι, ο modus vivendi ανθρώπων όπως εσείς.
Οφείλω να πω ότι από την εξέταση που έκανα στο έργο της επιδιόρθωσής σας έβγαλα πολύ άσχημα συμπεράσματα. Για παράδειγμα, ότι δεν αγαπάτε το επάγγελμά σας. Αν, αφήνοντας στην άκρη κάθε δυσαρέσκεια, έρθετε στο σπίτι μου κι αρχίσετε να παρατηρείτε τα παπούτσια μου, θα μου δώσετε απόλυτο δίκιο. Κοιτάξτε τι ραφές: ούτε ένας τυφλός δεν θα μπορούσε να τις είχε κάνει τόσο χάλια. Το δέρμα είναι κομμένο με ανεξήγητη απροσεξία: οι άκρες απ’ τις σόλες είναι ακανόνιστες και παρουσιάζουν επικίνδυνες αιχμές. Σίγουρα, δεν έχετε καλαπόδια στο εργαστήριό σας, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα παπούτσια μου εμφανίζουν μιαν όψη ακαθόριστη. Θυμηθείτε πως, ακόμα και φθαρμένα, διατηρούσαν κάποιες αισθητικές γραμμές. Και τώρα…
Αλλά βάλτε το χέρι σας μέσα τους. Θα ψηλαφήσετε μια ζοφερή σπηλιά. Το πόδι θα πρέπει να μεταμορφωθεί σε ερπετό για να μπει. Και ξαφνικά ένα εμπόδιο· κάτι σαν τσιμεντένιος αρμός λίγο πριν φτάσει στη μύτη. Είναι δυνατόν; Τα πόδια μου, κύριε τσαγκάρη, έχουν σχήμα ποδιών, είναι όπως τα δικά σας, αν βέβαια έχετε ανθρώπινα άκρα.
Όμως, φτάνει πια. Σας έλεγα ότι δεν αγαπάτε το επάγγελμά σας, κι αυτό είναι αλήθεια. Είναι επίσης πολύ λυπηρό για εσάς κι επικίνδυνο για τους πελάτες σας, οι οποίοι, παρεμπιπτόντως, δεν έχουν χρήματα για σπατάλες.
Παρεμπιπτόντως: δεν μιλώ κινούμενος από συμφέρον. Είμαι φτωχός, αλλά όχι και μικρόψυχος. Αυτή η επιστολή δεν αποσκοπεί στο να μου επιστραφεί το ποσό που σας πλήρωσα για το καταστροφικό σας έργο. Καμία σχέση. Σας γράφω απλώς για να σας παροτρύνω ν’ αγαπήσετε τη δουλειά σας. Σας διηγούμαι την τραγωδία των παπουτσιών μου προκειμένου να σας εμφυσήσω σεβασμό γι’ αυτό το επάγγελμα που η ζωή εναπόθεσε στα χέρια σας· γι’ αυτό το επάγγελμα που μάθατε με χαρά μια μέρα στα νιάτα σας… Συγγνώμη· είστε ακόμη νέος. Τουλάχιστον, έχετε χρόνο να ξαναρχίσετε, αν ήδη ξεχάσατε πώς επιδιορθώνεται ένα ζευγάρι υποδημάτων.
Χρειαζόμαστε καλούς τεχνίτες, που να ξαναγίνουν όπως παλιά, που να μην δουλεύουν μόνο για να παίρνουν τα χρήματα των πελατών, αλλά για να θέτουν σε εφαρμογή τούς ιερούς νόμους της δουλειάς. Τους νόμους εκείνους που έχουν ανεπανόρθωτα γελοιοποιηθεί στα παπούτσια μου.
Θα ήθελα να σας μιλήσω για τον τεχνίτη του χωριού μου, που μπάλωσε με αφοσίωση και μεράκι τα παιδικά μου παπούτσια. Όμως, η επιστολή αυτή δεν πρέπει να σας κάνει κατήχηση με παραδείγματα.
Θέλω μονάχα να σας πω ένα πράγμα: αν, αντί να εκνευριστείτε, αισθανθείτε πως κάτι γεννιέται στην καρδιά σας και φτάνει σαν επίπληξη μέχρι τα χέρια σας, ελάτε στο σπίτι μου και πάρτε τα παπούτσια μου, επιχειρήστε σ’ αυτά μια δεύτερη επέμβαση, και όλα θα μπουν στη θέση τους.
Σας υπόσχομαι ότι, αν τα πόδια μου καταφέρουν να χωρέσουν στα παπούτσια, θα σας γράψω μια ωραία ευχαριστήρια επιστολή, όπου θα σας παρουσιάζω ως έναν άριστο άνθρωπο και πρότυπο τεχνίτη.
Ειλικρινά, δικός σας.
⸙⸙⸙
[Πρώτη δημοσίευση της μετάφρασης στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Το κείμενο: Juan José Arreola: Carta a un zapatero que compuso mal unos zapatos, (Confabulario, 1952). Ζωγραφική: Βίνσεντ Βαν Γκογκ. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου όγδοου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]
