Ἐν Ἀθήναις, τῇ 18 Ἀπριλίου 1874. Πρὸς τὴν μητέρα μου.
Μάννα μου, ἐγώ ᾽μαι τ᾽ ἄμοιρο, τὸ σκοτεινὸ τρυγόνι / ὁποὺ τὸ δέρνει ὁ ἄνεμος, βροχὴ ποὺ τὸ πληγώνει. / Τὸ δόλιο! ὅπου κι ἂν στραφεῖ κι ἀπ᾽ ὅπου κι ἂν περάσει, / δὲ βρίσκει πέτρα νὰ σταθεῖ, κλωνάρι νὰ πλαγιάσει.
Ἐγὼ βαρκούλα μοναχή, βαρκούλ᾽ ἀποδαρμένη / μέσα σὲ πέλαγο ἀνοιχτό, σὲ θάλασσ᾽ ἀφρισμένη, / παλεύω μὲ τὰ κύματα χωρὶς πανί, τιμόνι / κι ἄλλη δὲν ἔχω ἄγκουρα πλὴν τὴν εὐχή σου μόνη.
Στὴν ἀγκαλιά σου τὴ γλυκειά, μαννούλα μου, ν᾽ ἀράξω / μὲς στὸ βαθὺ τὸ πέλαγο αὐτὸ πριχοῦ βουλιάξω.
Μανούλα μου, ἤθελα νὰ πάω, νὰ φύγω, νὰ μισέψω / τοῦ ριζικοῦ μου ἀπὸ μακρυὰ τὴ θύρα ν᾽ ἀγναντέψω. / Στὸ θλιβερὸ βασίλειο τῆς Μοίρας νὰ πατήσω / κι ἐκεῖ νὰ βρῶ τὴ μοίρα μου καὶ νὰ τὴν ἐρωτήσω.
Νὰ τῆς εἰπῶ: εἶναι πολλά, σκληρὰ τὰ βασανά μου / ὡσὰν τὸ δίχτυ ποὺ σφαλνᾶ θάλασσα, φύκια κι ἄμμο∙ / εἶναι κι ἡ τύχη μου σκληρή, σὰν τὴv ψυχὴ τὴ μαύρη / π᾽ ἀρνήθηκε τὴν Παναγιὰ κι ὁπόλεος δὲν θά ᾽βρει.
Κι ἐκείνη μ᾽ ἀποκρίθηκε κι ἐκείνη ἀπελογήθη: / Ἦτον ἀνήλιαστη, ἄτυχε, ἡ μέρα ποὺ γεννήθης∙ / ἄλλοι ἐπῆραν τὸν ἀνθὸ καὶ σὺ τὴ ρίζα πῆρες∙ / ὄντας σὲ ἒπλασ᾽ ὁ Θεὸς δὲν εἶχε ἄλλες μοῖρες.
(Υπόμνημα: ΚΙΣΜΕΤΙ.)
Σημειώσεις από τη Wikipedia: Το τρυγόνι είναι περιστερόμορφο πτηνό της οικογενείας των Περιστεριδών, που απαντά και στον ελλαδικό χώρο. Η επιστημονική ονομασία του είδους είναι Streptopelia turtur και περιλαμβάνει τέσσερα υποείδη.
Στην Ελλάδα απαντά το υποείδος Streptopelia turtur turtur (Linnaeus, 1758). Πρόκειται για ένα από τα χαρακτηριστικότερα «αγριοπερίστερα» της ελληνικής ορνιθοπανίδας και για το μοναδικό, αποκλειστικά μεταναστευτικό «αγριοπερίστερο» της Ευρώπης.
Το τρυγόνι είναι επίσης από τα αγαπημένα θηράματα των κυνηγών στη Νότια Ευρώπη και ασφαλώς στην Ελλάδα.
Το τρυγόνι, τέλος, ξεχωρίζει για το ωραίο πέταγμα του και την ασύγκριτη ομορφιά του – η υπογράμμιση είναι δική μου∙ γι’ αυτό είναι μοναδική.
(Το είπε, νομίζω, ο Αλεξανδρινός: «Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι η κορυφή των κορυφών». Αλλά τι σημασία έχει; Άλλα ζητεί η ψυχή του, για άλλα κλαίει.)
Εκτός παρενθέσεως θα ήθελα να σημειώσω (να αστερώσω) μια λέξη του ποιητή Έκτορα Κακναβάτου: ΟΡΝΙΘΟΦΡΟΣΥΝΗ.
Ψηλά, πολύ ψηλά. Εκεί που ζει ο μοναδικός παραλήπτης, η μοναδική μου μορφή.
Το μοναδικό περιεχόμενο: Αγγελική (Γκουλιώ) Μωραϊτίδη-Παπαδιαμάντη.
Το μοναδικό, βέβαια, είναι πληθυντικός: Αγγελική (Αγγέλικα) Νίκλη-Σολωμού.
ΝΑ ΤΙΣ ΜΝΗΜΟΝΕΥΕΤΕ.
Να τις επικαλείστε: O figlia del tuo figlio! Άλλως: Ἄχ! Παναϊά μ᾽!
Την Παναγιά, μια φορά, ο άγιος Πορφύριος την είπε: Η Θεός.
(Αν φωνάξεις στον δρόμο Μαρία, θα γυρίσει ο μισός πληθυσμός. Το θέμα είναι τι κάνει ο άλλος μισός∙ λογικά, δεν θ’ ακούει, μπορεί να φορά και τ’ ακουστικά του.)
Παράθεμα από την ιστοσελίδα της Ορνιθολογικής Εταιρείας της Ελλάδος: «Το Τρυγόνι εκπέμπει SOS! Ακούει κανείς;
»Το Τρυγόνι –ένα ευρέως γνωστό και αγαπητό πουλί, συνυφασμένο με τον πολιτισμό και τη λαϊκή μας παράδοση– αποτελεί πλέον είδος παγκοσμίως απειλούμενο με εξαφάνιση (Κατηγορία Κινδύνου: Τρωτό). Κι όμως, δεν ακούνε όλοι την κραυγή του για βοήθεια».
Με προβληματίζει το γεγονός ότι έχουμε την εντύπωση πως το Τρυγόνι απευθύνεται σε εμάς. Όλοι είναι τόσο σίγουροι. Λογοτέχνες, αναγνώστες, κριτικοί. Ποιος ξέρει;
Fun fact: Ο Σταμάτης, το ορφανό εκείνο παιδίον, που τα έργα του εκτέλεσε ο Αλέκος εφ’ όρου ζωής, ήταν στη Σκιάθο γνωστός με το προσωνύμιο: Τρυγονάκι.
Με τον ως άνω υποκορισμό είχε υιοθετήσει τον Σταμάτη η κοινότητα της Σκιάθου, τόσοι φίλοι και συγγενείς, τόση Μάνα. Κι ο Σταμάτης κέρδισε την υιοθεσία, κέρδισε τη δωρεά, επειδή την απέδωσε στον πρωταρχικό δωρητή, προσφέροντας υπηρεσίες στην κοινότητα, ένα απέραντο έργο αγάπης, χωρίς ποτέ να ζητήσει ανταλλάγματα.
Σκεφτείτε τώρα τι έκανε το άλλο Τρυγόνι. Και ξανασκεφτείτε, μετά, την παροιμιώδη και κυνηγετική φράση: Μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια. Κι αν θέλετε, σκεφτείτε κι εμένα που τα ιστορώ, που δεν αποκλείεται να είμαι ο σμπάρος, τα σκάγια, εντέλει το σκάνδαλο.
Και δώστε μου κι εσείς μιαν ευχή – μανούλα, εννοώ∙ μανούλες μου, δώστε μου αυτή την ευχή: ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ.
Συνεχίζεται…
⸙⸙⸙
[Από την Καθαρά Δευτέρα δημοσιεύεται σε συνέχειες στο Φρέαρ το μυθιστόρημα επιφυλλίδων Το σκοτεινό τρυγόνι του Κυριάκου Μαργαρίτη, βασισμένο στο ομώνυμο, υπό έκδοση γκράφικ νόβελ, σε σχέδιο Χαράλαμπου Μαργαρίτη.]
