ΤΑ ΦΩΤΑ
Είχα μια θλίψη ως παιδί σαν έφταναν τα Φώτα. Δεν ήθελα να τελειώσουν οι γιορτές. Μετά την εκκλησία γύριζα στο σπίτι. Απέφευγα να πάω στην πλατεία, που ’ριχνε στον Ληθαίο τον σταυρό, ο επίσκοπος με τους παπάδες γύρω. Με τρόμαζε κι ο κόσμος ο πολύς. Πήγαινε η μάνα και μας έλεγε τα νέα: ποιους είδε, πόσοι βούτηξαν, το πλήθος που έσπρωχνε να δει.
Και πώς, την ώρα που υψωνότανε ψηλά, κρατώντας τον σταυρό, του νικητή το χέρι, μ’ επευφημίες και κραυγές χειροκροτούσαν όλοι. Τα περιέγραφε η μάνα ζωντανά, σαν να τα έβλεπα μπροστά μου σε οθόνη.
Μία χρονιά που χιόνισε πολύ, η μάνα γύρισε χωμένη στο παλτό. Για δυο Ρομά μας είπε, δυο μικρά παιδιά, που μπήκαν μέσα στο νερό κι απ’ το δριμύ τουρτούριζαν το κρύο. Τα σπρώχναν οι άλλοι, από κάτω οι πέτρες κοφτερές. Φώναζαν κι έκλαιγαν σχεδόν ξεπαγιασμένα. Τότε ξεχείλισε μέσα μου, ξαφνικά, ένα ποτάμι και πλημμύρισ’ η καρδιά. Ράγισ’ η μέρα κι έκλαψα κρυφά.
Έφυγε η μάνα και πηγαίνω τώρα εγώ τα Φώτα στον Ληθαίο ποταμό. Μα δε στριμώχνομαι να δω. Στέκομαι από τον κόσμο πίσω και μακριά. Άλλωστε απ’ τη μέρα του χιονιά, στο μέσα, το δικό μου το ποτάμι, πάντα τα Φώτα πιάνει τον σταυρό, ένας μικρός γυμνός Ρομά. Τον νιώθω τόσα χρόνια ζωντανά, το χέρι να υψώνει στην καρδιά μου.
❧
ΤΑ ΚΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
Το ’74, οκτώ χρονών, άκουσα για πρώτη φορά στον Δομοκό από το ραδιόφωνο το τραγούδι «Στο δρόμο για τα Κύθηρα» σε μουσική Γιώργου Κατσαρού. Μου άρεσε, όμως δεν ήξερα καν πού βρίσκονταν τα Κύθηρα. Επίσης δεν κατανοούσα γιατί δεν θα τα έβρισκαν ποτέ. Δεν είχε άραγε άλλο πλοίο; Και γιατί να χαθούν στου Αιγαίου τα κύματα; Αν και διδασκόμασταν στο δημοτικό τις μεταφορές, δεν καταλάβαινα τότε την αλληγορία του τραγουδιού.
Στο πανεπιστήμιο έπεσα επάνω στο ποίημα του Κώστα Ουράνη «Ταξίδι στα Κύθηρα». Συνέδεσα για πρώτη φορά το νησί με την Αφροδίτη και τον έρωτα. Διάβασα στη «Θεογονία» του Ησίοδου την ιστορία για τη γέννηση της Αφροδίτης στη θάλασσα γύρω από το νησί. Έτσι φωτίστηκε μέσα μου και το προσωνύμιο της θεάς «Κυθέρεια». Το τέλος του ποιήματος νοηματικά έμοιαζε με το κλείσιμο του τραγουδιού που πρωτοάκουσα μικρός· το καράβι κατέληξε ακυβέρνητο στα αφρισμένα κύματα και το όνειρο έμεινε στην πλώρη πεθαμένο. Το ‘84 κυκλοφόρησε και η ταινία Ταξίδι στα Κύθηρα του Αγγελόπουλου. Έσπευσα να τη δω, αλλά φάνηκε να μη συνδέεται με τα δύο προηγούμενα. Η ταινία είχε ως θέμα τα πάθη του εμφυλίου και τη συμφιλίωση.
Όλα αυτά όμως μου ερέθισαν τη φαντασία. Έψαξα κι άλλο. Βρήκα ότι, σύμφωνα με έναν μύθο, και ο Πάρης με την ωραία Ελένη πέρασαν από τα Κύθηρα, για να θυσιάσουν στην Αφροδίτη μετά τη φυγή τους από τη Σπάρτη. Ανακάλυψα το ποίημα του Μπωντλαίρ με τον ίδιο τίτλο και εντελώς τυχαία, σε ένα βιβλίο για το ροκοκό, τον πίνακα του Βαττώ.
Το ’86 προέκυψε μια σχέση με μια Αφροδίτη από την Κομοτηνή. Ξαφνικός έρωτας. Δυο μήνες ήμασταν μαζί. Θεώρησα ότι το όνομά της ήταν σημάδι για να τολμήσω το ταξίδι. Της πρότεινα να περάσουμε τα Χριστούγεννα ένα ρομαντικό τριήμερο στο νησί του έρωτα. Δέχτηκε, γιατί οι γονείς της, οι οποίοι εργάζονταν στη Γερμανία, δεν θα κατέβαιναν στην Ελλάδα για τις γιορτές. Ξεκινήσαμε με το βραδινό λεωφορείο για την Αθήνα. Χιόνιζε και το λεωφορείο πήγαινε σιγά. Στην Αθήνα πήραμε τον ηλεκτρικό. Δεν ξέραμε και πολλά από Πειραιά. Φτάσαμε, σχεδόν τρέχοντας, δέκα λεπτά μετά την αναχώρηση του πλοίου. Μείναμε να κοιτάζουμε σχεδόν συντετριμμένοι το καράβι να απομακρύνεται σχίζοντας την αφρισμένη θάλασσα. Μας είπαν ότι θα είχε ξανά δρομολόγιο σε δύο μέρες, γιατί λόγω της εντεινόμενης κακοκαιρίας την άλλη μέρα απαγορεύτηκε ο απόπλους.
Η κούραση, το κρύο και η απογοήτευση δούλευαν ήδη μέσα μας. Κουβέντα στην κουβέντα ξέσπασε μεταξύ μας ένας καυγάς άσχημος. Είπαμε λόγια που δεν έπρεπε. Φαίνεται πως ο έρωτας δεν ήταν τόσο δυνατός όσο φαινόταν. Χάθηκε στ’ αφρισμένα κύματα του Αιγαίου. Στο τέλος χωρίσαμε πικραμένοι. Η Αφροδίτη πήγε να μείνει σε μια φίλη της στην Αθήνα κι εγώ πήρα το απογευματινό λεωφορείο για τα Τρίκαλα. Στην επιστροφή μέσα μου, ως μουσική υπόκρουση στη δυστυχία μου, άκουγα αχνά εκείνο το τραγούδι του Κατσαρού για τα Κύθηρα και δάκρυζα. Ήταν τόσος ο πόνος μου εκείνη την ώρα που ούτε το νησί της Αφροδίτης ήθελα να δω ποτέ ούτε να ακούσω ξανά για έρωτα.
⸙⸙⸙
[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: Frederick Judd Waugh. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου έκτου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]
