frear

Ένας χαρακτήρας (Σχεδίασμα) – του Ράινερ Μαρία Ρίλκε

Μετάφραση: Γιώργος Καρτάκης

Ήταν μια κατεξοχήν ημέρα κηδείας: υγρή, σκοτεινή, αποπνικτική. Η νεκρική άμαξα, συρόμενη από τέσσερα άλογα, γλιστρούσε δύσκολα επάνω στους λείους, στρογγυλεμένους κυβόλιθους του πλακόστρωτου που έλαμπαν στο φθινοπωρινό φως όπως γυμνό καύκαλο, ενώ οι τροχοί της αυλάκωναν βαθειά τους γκρίζους, βρώμικους νερόλακκους. Στο πλάι της προχωρούσαν, κρατώντας το ασθενικό φως των φαναριών, ανόρεχτα τα τσιράκια του γραφείου κηδειών, ακολουθούμενα από το πλήθος των πενθούντων.

Από τις τάξεις των γυναικών διακρινόταν μόνο μια πυκνή σειρά μαύρων πέπλων, τα οποία εκτείνονταν εν είδει καπνισμένου ιστού αράχνης μεταξύ της νεκροφόρας και των στιλπνών ημίψηλων των αρρένων πενθούντων. Η πλέον αξιοθαύμαστη ασχολία ολόκληρου του περίλυπου πλήθους ήταν η προφύλαξη φορεμάτων και παντελονιών από την εκτόξευση ρύπων: με συγκινητική αυτοσυγκέντρωση, ακροβατούσαν προς εκείνες τις νησίδες, οι οποίες προεξείχαν περισσότερο στην απίστευτη πλημμύρα, ενώ σε πολλά πρόσωπα ήταν χαραγμένη η καλοπροαίρετη σκέψη, πως ο μακαρίτης θα μπορούσε να περιμένει καλύτερο καιρό για το δύσκολο ταξίδι του.

Μόνο δύο κύριοι, οι οποίοι προχωρούσαν στην τρίτη σειρά, μιλούσαν κάπως ζωηρά. Ήταν εμφανές από τις εκφράσεις των προσώπων τους, ότι διεξήγαγαν μια φιλοφρονητική ανασκόπηση των πράξεων και των εμπειριών του αποθανόντος. Το τελικό συμπέρασμα έμοιαζε μάλιστα αρκετά ικανοποιητικό, καθότι κουνούσαν συναινετικά μεταξύ τους το κεφάλι, με εκείνο το σοβαρό βλέμμα, το οποίο αποτελεί σε κηδείες και άλλους δημόσιους εορτασμούς το μυστικό αναγνωριστικό σημάδι μεταξύ εντίμων ανδρών. Έπειτα, ο ένας, επαναφέροντας το συνοφρυωμένο του πρόσωπο στην αρχική ατάραχη όψη, ψιθύρισε κουνώντας όλο σημασία το δεξί μαύρο γάντι: «Τι χαρακτήρας!» Ο άλλος θεώρησε την έκφραση τόσο εύστοχη, ώστε ο ίδιος δεν ήταν παρά μόνο σε θέση να την επαναλάβει εντονότερα: «Τι χαρακτήρας!» Ακολούθησε και πάλι εκείνο το βλέμμα μεταξύ εντίμων ανδρών. Τότε, ο ένας έπεσε τόσο ορμητικά μέσα σε μια λακκούβα, που ο άλλος πίσω του, ακούστηκε να αφήνει ένα μούγκρισμα αγανάκτησης. Στη συνέχεια κανένας από τους δυο δεν είπε λέξη. Επεκράτησε σιωπή. Μόνο η άμαξα ακουγόταν να τρίζει και τα γκλουπ στους νερόλακκους, καθώς οι τροχοί της τους διέσχιζαν.

Ο «χαρακτήρας» είχε έρθει στον κόσμο ως γιος ενός άνδρα μεσαίας οικονομικής επιφάνειας. Ο κύριος Μ., ο πατέρας, είχε στην κατοχή του ένα μικρό σπίτι, μεγάλη υπόληψη και μια σεμνή σύζυγο. Μάλλον πολλά δηλαδή.

Ο μικρός Μ. –στην κοιλιά της μάνας του– δεν είχε αναπνεύσει ακόμα το κατράμι στον αέρα της κάμαρης του υπηρετικού προσωπικού και οι παραδουλεύτρες που συμπαραστέκονταν στην νεαρή μητέρα, σιγοψιθύριζαν ανταλλάζοντας μεταξύ τους ματιές: «Αγόρι θα ‘ναι!» Ακολουθούσαν κάθε κίνηση της γυναίκας, εκφράζοντας με όλο και πιο ζωηρό τόνο εκείνη την υποψία τους. Και, επιτέλους, ήρθε στο καυτό ερώτημα η ζωντανή, καφεκόκκινη, τσαλακωμένη απάντηση: Ναι, ήταν αγόρι!

Ο μικρός Μ. μεγάλωσε και έγινε όπως κάθε άλλος. Ήρθε ο καιρός που τα μαλακά μπροστινά ποδαράκια του μετατράπηκαν σε απαλά χεράκια και, που τα δάχτυλα αυτών των χεριών δεν τρίβονταν πια στις τάβλες του πατώματος, αλλά προτιμούσαν να ξεχνιούνται στο στόμα και τη μύτη.

Ακολούθησαν τα χριστουγεννιάτικα δέντρα και οι επιδείξεις: Μια ή δύο φορές την εβδομάδα καλούσαν το αγόρι στο παγωμένο «καλό δωμάτιο». Εκεί το χάζευαν, πασπάτευαν τα μαλλιά, τα μάγουλα και το πηγούνι του, του μάθαιναν, πώς να δίνει με τρόπο φρόνιμο τα ξερά του και, πώς να προφέρει, αν ήταν απαραίτητο, το βαρύγδουπο βαπτιστικό του όνομα με μέτρια ένταση. Όλος ο κόσμος τον έβρισκε αξιαγάπητο, «ήταν φτυστός ο πατέρας, η μητέρα ή κάποιος θείος», ενώ λίγοι ήταν εκείνοι που έφευγαν χωρίς την σοφή προφητεία, ότι αυτό το αγόρι, σαν έρθει η ώρα, θα αποδειχθεί και στο σχολείο υπάκουο και σωστό. Ο πιτσιρικάς είχε ακούσει αρκετά συχνά αυτήν την έκφραση προφητικού θαυμασμού.

Χωρίς ιδιαίτερο κόπο –θα έλεγε μάλιστα κανείς, χωρίς να έχει πραγματικά συνείδηση της επιτυχίας του– άφησε πίσω του το Δημοτικό Σχολείο, ανελίχθηκε με αξιέπαινη, κάπως υποχονδριακή σιγουριά στις οκτώ βαθμίδες της γυμνασιακής κλίμακας και μπαινόβγαινε κατόπιν για ένα ακόμα έτος στα αμφιθέατρα του Πανεπιστημίου, από τα οποία, αμέσως μετά, χανόταν στην σιωπή του πατρικού γραφείου. Μια μέρα ψιθυριζόταν ότι ο νεαρός κύριος θα αναλάμβανε τα ηνία του καταστήματος από τα χέρια του γηραιού γονέα του, πράγμα που λίγο αργότερα όντως συνέβη. Ο πατέρας δεν άργησε να πεθάνει, αλλά ο νέος κύριος γνώριζε, πώς να διατηρήσει το κύρος του οίκου μέσω απόλυτης ακρίβειας και μεγάλης εργατικότητας. Ο αναποφάσιστος έμπορος άκουγε συχνά από το στόμα των φίλων του ό,τι ο κόσμος έλεγε, για το πόσο μεγάλες βλέψεις έχει, και έτσι, γεμάτος βαθύ θαυμασμό για τον δυναμισμό που του απέδιδαν, άρχιζε πράγματι να υλοποιεί μερικά από αυτά τα κατ’ επίφαση δικά του σχέδια. Κάποια όντως ευοδώθηκαν. Έτσι περνούσαν τα χρόνια.

Η πραγματοποίηση των προθέσεων, τις οποίες του απέδιδε η φλυαρία του πλήθους, είχε αυξήσει σημαντικά τα πλούτη του. Γι’ αυτό, τίποτα δεν ήταν πιο φυσικό από το μουρμούρισμα των σουσουροκυριών για τον επικείμενο αρραβώνα του. Η φήμη έφτασε στα αυτιά του. Από εκείνη τη στιγμή έστρεψε, σχεδόν ακούσια, την προσοχή του στην χαρακτηρισμένη ως μνηστή και μετά από λίγες εβδομάδες, ακούστηκε ψιθυριστά το γαλίφικο «Ναι» από τα χείλη της εκλεκτής ως απάντηση στο βροντώδες, μπάσο μουγκανητό του νεαρού συζύγου. Ούτε και ετούτη τη φορά δεν ματαίωσε τις προσδοκίες του κόσμου. Είχε, βλέπετε, χαρακτήρα!

Από πολύ καιρό, οι καλοί πολίτες στον τόπο καταγωγής και διαμονής του Μ. σχεδίαζαν την ανέγερση ενός θεάτρου. Όλοι γνωρίζουμε, όμως, ότι για την κατασκευή μιας θεατρικής σκηνής δεν αρκεί μόνο η καλή πρόθεση, αλλά ότι ακόμα και οι πιο απλές είναι φτιαγμένες από τουλάχιστον φθηνά σανίδια. Από το πρώτο υλικό, οι άνθρωποι διέθεταν αρκετό, για την προμήθεια του δεύτερου δεν υπήρχε όμως χρήμα. Οι φιλόστοργοι δημογέροντες έσπαγαν, με συνοφρυωμένο ύφος, από τα ξημερώματα κάθε ημέρας, το κεφάλι τους να βρουν μια λύση, και μάλιστα εθεωρείτο μέγα σφάλμα, αν κάποιος από αυτούς, αφηρημένος, δεν άφηνε ακόμα και το βράδυ, στην ταβέρνα, το διακριτικό αυτό σήμα περισυλλογής στο μέτωπο του, δείγμα μεγάλης σοβαρότητας και αξιοπρέπειας.

Σαν ανοιξιάτικη θύελλα σάρωσε τότε η φήμη την πόλη απ’ άκρη σ’ άκρη, ότι ο Μ. είχε αποφασίσει, να προκαταβάλει τα χρήματα, που ήταν απαραίτητα για την οικοδόμηση του ναού των Μουσών. Και όπως ο εαρινός άνεμος αφυπνίζει τις φωνές των πουλιών, έτσι και η είδηση αυτή επέσυρε παντού ηχηρές επιδοκιμασίες. Ένα κλιμάκιο του δημοτικού συμβουλίου, με προπομπό το ροδαλό ολοστρόγγυλο πρόσωπο του κυρίου δημάρχου, εμφανίστηκε λίγες ώρες αργότερα στον χώρο της οικίας του ευεργέτη. Ο επικεφαλής εξέφρασε τις ευχαριστίες του για την απλόχερη δωρεά ξεροκαταπίνοντας συνεχώς από ενθουσιασμό. Ο Μ. είχε μείνει για λίγο αμήχανος. Σύντομα όμως αντιλήφθηκε το νόημα αυτής της εκδήλωσης χαράς. Μια φευγαλέα σκέψη φάνηκε τότε να σκιάζει το πρόσωπό του. Για μια στιγμή θα ήθελε να προβάλει αντίσταση σ’ αυτήν την αδιαντροπιά, έπειτα όμως σκέφτηκε, ότι μέσω της υποτιθέμενης αυτής αμφιταλάντευσης θα μπορούσε να βλάψει τον εαυτό και το σπίτι του, γι΄αυτό και με γλυκόξινο χαμόγελο, παρέλαβε το συμφωνητικό, στο οποίο αναγραφόταν ένα όχι και τόσο ευκαταφρόνητο ποσό. Έτσι, από έτος σε έτος, μεγάλωνε η φήμη και η δόξα του Μ. Από τότε μάλιστα που στο πρόσωπό του αναγνώριζαν πια τον φιλότεχνο, πότε μιλούσαν γι’ αυτόν και πότε για κάποιο ταλέντο της περιοχής, του οποίου αρωγός είχε σταθεί ο γενναιόδωρος Μ.

Μονάχα μια και μοναδική φορά, κόντεψε ο «χαρακτήρας» να ματαιώσει τις προσδοκίες των ανθρώπων: Ο κόσμος έλεγε κρυφά για ένα «ευτυχές γεγονός», το οποίο «επίκειται» στο σπίτι του Μ. Βλέμματα όλο περιέργεια ακολουθούσαν τη νεαρή γυναίκα, μόλις έβγαινε στο δρόμο. Ο ευγενής έμπορος κατέβαλε κάθε φιλότιμη προσπάθεια να ικανοποιήσει το συντομότερο δυνατόν το πλήθος. Όμως, αυτή τη φορά η τύχη δεν του στάθηκε πιστή. Αν και δεν το ήθελαν, οι καλές συμπολίτισσες διαπίστωναν με έκπληξη, ότι η Μ. εξακολουθεί να φορά απανωτά πολλά πανωφόρια και ότι δεν θα μπορούσε από κάτω τους τίποτα «να φουσκώνει». Τότε, σχολίασαν σιγά, τόσο όμως που να μπορεί να ακουστεί, πως μια επίσκεψη στα ιαματικά λουτρά του Φράντσεν δεν θα έβλαπτε. Και, να σου, μόλις ο κύριος Μ. και αυτή τη φορά οικειοποιήθηκε την κοινή γνώμη –και πώς αλήθεια θα μπορούσε να κάνει αλλιώςΖ η γυναικούλα του τήρησε επακριβώς τον προβλεπόμενο χρόνο στα μπάνια, με σκοπό να αντικαταστήσει τα πολλά απανωτά πανωφόρια με ένα κλος παλτό. Ο «χαρακτήρας» είχε και πάλι σωθεί.

Η φήμη του λαμπρού κυρίου Μ. ξεπέρασε σύντομα τα όρια της πόλης. Από καιρό συζητούσαν για ένα παράσημο. Ο επιφανής επιχειρηματίας έκανε τώρα γι΄αυτόν τον σκοπό τα απαραίτητα βήματα και δεν του ήταν δύσκολο, σε μερικούς μήνες, κουστουμαρισμένος και με λόγια του αέρα να εκφράσει τις θερμές του ευχαριστίες στους αφοσιωμένους θαυμαστές.

Κάποιον χειμώνα, κατά τη διάρκεια ενός επαγγελματικού ταξιδιού, ο Μ. άρπαξε ένα δυνατό κρυολόγημα, που τον έριξε στο κρεβάτι. Μια πάθηση των πνευμόνων, για την οποία του είχε ήδη μιλήσει επιπόλαια ο γιατρός προ εικοσαετίας, άρχισε τώρα να κάνει την εμφάνισή της. Από ημέρα σε ημέρα η κατάστασή του χειροτέρευε. Η γυναίκα του ερχόταν να τον δει με συγκρατημένα αισθήματα συμπάθειας. «Ο άρρωστος θέλει ησυχία», συνήθιζε να λέει καθισμένη στο άνετο σαλόνι με τις υπερπλήρεις παραμυθίας γειτόνισσες.

Ένα πρωί, δυνατές φωνές διέκοψαν απότομα τον βαριά άρρωστο από τα υγρά, εμπύρετα όνειρά του. Πετάχτηκε πάνω τρομαγμένος, κοίταξε ολόγυρα με βλέμμα απλανές και ρώτησε με αδύναμη φωνή την ευσπλαχνική νοσοκόμα, τι συμβαίνει. Και αφού εκείνη δεν μίλησε και τον προέτρεψε να ησυχάσει, χτύπησε το κουδούνι, για να έρθει ο παλιός του υπηρέτης και του έκανε την ίδια ερώτηση.

Μα ούτε και εκείνος δεν μπόρεσε να παίξει κρυφτό, έξυσε το κεφάλι του και βρυχήθηκε:

«Θεέ μου, μεγαλοδύναμε! Τα παλιοτόμαρα δεν σταματούν να λένε, πως ο κύριος έχει πεθάνει. Είθε ο οξαποδώ να τους κλείσει το στόμα», και σύρθηκε πάλι έξω.

Ο άρρωστος τον κοίταξε να απομακρύνεται γουρλώνοντας τα μάτια.

Ύστερα γύρισε στο αριστερό πλευρό και «κοιμήθηκε»…

Είχε, είπαμε, χαρακτήρα.

(Σχεδίασμα, 1895-96 )

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: Nikas Safronov. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly