Eν αρχή ην ο… Δρανδάκης. Σε δέκα περίπου σειρές (Ώστεν Ιωάννα, 1775- 1817) μιλάει για «αγγλίς μυθιστοριογράφο», «σπάνια επιδεξιότης», «μεγάλη ψυχολογική δύναμις». Κατόπιν, η μαθήτρια μου Μ. Ζμνκ., χρόνια πριν: «Μα δεν έχετε διαβάσει το Pride & Prejudice κύριε;», ξανά και επιμόνως. Οπότε, όταν βρήκα το μικρό, συμπαγές τομίδιο, άρτια τυπωμένο και επαρκέστατα φορητό, το διάβασα. Αφού πρώτα φίλη μου το τύλιξε με χοντρό καφετί χαρτί (χριστουγεννιάτικο ίσως) θέλοντας να αποφύγω (!) το στιβαρά ροζ εξώφυλλο. Χρώματα και δισταγμούς τους υπερκέρασε ορμητικά η Austen. Αλμυρό μελάνι, κοφτερό. Αγγλική γλώσσα ως ιστία –σε πάνε παντού· ανοίγοντας πανιά από τον μικρόκοσμο, τα πάθη, τις αστοχίες, τα λάθη, τα τερπνά όλων μας.
Η Ann Patchett, συγγραφέας και βιβλιοπώλισσα («Parnasssus Books»), έλεγε πρόσφατα πως αυτό ακριβώς το βιβλίο παραμένει ιδιαίτερα αγαπημένο. Κρατούσε μάλιστα και μια τρίτομη, ζηλευτή έκδοση των 115 δολαρίων, με όλες τις υποσημειώσεις. Κατάλληλο για πολλαπλούς ρόλους: Από νουβέλα παραλίας ως έργο για διδακτορικά. Η τέλεια επιλογή για λέσχη ανάγνωσης. Γιατί; Μα είναι ένα λαμπρό έργο, έτσι απλά.
Θυμήθηκα βέβαια το Τhe Jane Austen Book Club της Karen Joy Fowler όπου έξη πρόσωπα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνομιλούν με τα έργα της σε λέσχη ανάγνωσης, φέρνοντας τα λάθη τους, τα προβλήματά τους (και τα προτερήματά τους)· σμίγοντας και μαλώνοντας. Συνυπάρχοντας μέσα στις λέξεις της Αγγλίδος.
(Αυτή η Αγγλίδα, λοιπόν, στα δεκάξι της έγραψε και μια μικρή, σπιρτόζικη ιστορία των Άγγλων βασιλιάδων. The History of England by a partial, prejudiced & ignorant Historian (N.B. There will be very few dates on this History). Το έχω στα ράφια μου από την φίλη Φ. Μπλμτ., σκωτσέζικης βιβλιοθήκης διαμαντάκι, The Quince Tree Press του J. L. Carr).
Οι ηρωίδες της Austen είναι πολύπλευροι χαρακτήρες, με ευφυΐα, δύναμη και γερή δόση από το εγγλέζικο wit (αυτό το wit που έγινε πραγματικό λογοτεχνικό εργαλείο). Τις ζωγραφίζει με αδρές γραμμές. Η ίδια πήρε τη δάδα από μια μακρά σειρά γυναικών συγγραφέων. Η Rebecca Romney (δεινή κυρίαρχος των σπάνιων εκδόσεων), τα περιγράφει αναλυτικά και μάχιμα στο βιβλίο Jane Austen’s bookshelf.
Σίγουρα η J.A. έφερε μια επανάσταση με τον τρόπο που είδε το κοινό, το καθημερινό. Πιάνοντας το πανανθρώπινο «κουτσομπολιό» (σκέφτομαι: οι γυναίκες στους φούρνους της Σκιάθου, οι άνδρες στα καφενοοινοπωλεία), το κέντησε σε τέχνη. Όπως λέει κάπου στην εισαγωγή της αλληλογραφίας της, “Selected Letters” (με άφθονες υποσημειώσεις της ζωής) είναι τα «important nothings» –τα τόσο σημαντικά μηδαμινά, τα οποία καταλαμβάνουν την πρωτοκαθεδρία επί σκηνής.
Και το κάνει αυτό με λεπτή μαεστρία, έχοντας πλήρη και επιδέξιο έλεγχο της πεζογραφικής φόρμας που δουλεύει. Σωστή καπετάνισσα. Μαεστρία ξεχωριστή και αυτό ίσως κάνει και τη δουλειά, τα μυθιστορήματα της, τόσο μοντέρνα για εμάς. Είτε είναι η περίοδος του Regency, είτε το 2025 (να, και το 2026 έφτασε!) τα γραπτά της μάς μιλάνε. Με κάνει να αναρωτιέμαι πώς η μαστόρισσα αυτή θα έγραφε σήμερα, για τα ψηφιακά μας μέσα, την εν δυνάμει μεταμορφωμένη ματιά μας στα πράγματα. Πάλι θα έλαμπε.
16.12.2025. Πώς να γιορτάσουμε τα 250 χρόνια από τη γέννησή της [1]; Μπορεί να φτιάξουμε μια κούπα τσάι δυνατό. Να διαβάσουμε ένα ολόκληρο βιβλίο της (πάει όλο το εικοσιτετράωρο στα ωφέλιμα ένσημα). Να ρίξουμε λίγες γραμμές της μέσα στον εσπρέσο μας. Να δούμε μια ταινία. Ίσως να ψήσουμε ένα κέικ της εποχής της (Regency ξανά!). Και οπωσδήποτε να κάνουμε μια βόλτα στους τόπους μας τους προσωπικούς – κοιτώντας, παρατηρώντας κρατώντας τις απαραίτητες εσωτερικές σημειώσεις.
«Ο καθένας από εμάς έχει τη δικιά του ιδιωτική Austen», λέει κάπου η Karen J. Fowler. Βέβαια. Ας ανοίξουμε, λοιπόν, τα μελανοδοχεία μας, γιορτάζοντας.
[1] Χειμωνιάτικο απόγευμα, μια παρέα μαζευτήκαμε στο εν Γρεβενοίς ουτοπικό beloved café. Έξω είχε πολύ κρύο· μέσα ζεσταθήκαμε με λίγες κουβέντες, μια στοίβα βιβλία, θεσπέσιο ρεβανί πορτοκάλι (της Π.). Και για ένα τρίωρο με τσάι, καφέ (χωρίς stronger spirits, οϊμέ, ή σαλέπι) το γιορτάσαμε. The important nothings.
⸙⸙⸙
[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου έκτου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]
