«Έγραψα βιβλία. Πολλά. Σας παρακαλώ, έκανα όσα είχα να κάνω. Μπορώ να πάω σπίτι μου τώρα;»
Από τις 11 Απριλίου 2007, στην ιστοσελίδα του Κερτ Βόνεγκατ εγκαταστάθηκε ένα άδειο κλουβί, με την πόρτα του ανοιχτή. Ο Αμερικανός συγγραφέας, που γεννήθηκε το 1922 στην Ιντιανάπολη των ΗΠΑ, πέταξε από το κλουβί αυτού του κόσμου αφήνοντας πίσω του σπουδαίο έργο, όπως τα μυθιστορήματα Σφαγείο Νο. 5, Η φωλιά της γάτας, Το πρωινό των πρωταθλητών. Όταν ήταν νέος, ο Βόνεγκατ θέλησε να σπουδάσει Ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο του Κορνέλ, όμως ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τον πρόλαβε, αναγκάζοντάς τον να καταταγεί στο στρατό και τελικά να αιχμαλωτιστεί από τον εχθρό στις 14 Δεκεμβρίου 1944. Το 1945 επέζησε του βομβαρδισμού της Δρέσδης, κρυμμένος στο υπόγειο καταφύγιο «Σφαγείο Νο.5», όνομα που έδωσε μετέπειτα στο βιβλίο όπου περιγράφει τη φρίκη που βίωσε όταν οι Γερμανοί τον ανάγκασαν, μαζί με άλλους αιχμαλώτους, να θάψει τις χιλιάδες των πτωμάτων σε ομαδικούς τάφους. Από το πρώτο του βιβλίο κιόλας, Το πιάνο-πιανίστας (1952), κατατάσσεται στους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας και προκαλεί το θαυμασμό των αναγνωστών και ομοτέχνων του, χρησιμοποιώντας την τεχνική της αναστροφής του χρόνου για να περιγράψει τα γεγονότα του πολέμου που τον σημάδεψαν.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’50, ο Βόνεγκατ δούλεψε για ένα μικρό χρονικό διάστημα για το περιοδικό Sports Illustrated. Όταν κάποτε του ζητήθηκε να γράψει για ένα άλογο κούρσας, το οποίο είχε επιχειρήσει να το σκάσει πηδώντας το φράχτη, κάθισε ένα ολόκληρο πρωινό κοιτάζοντας τη λευκή σελίδα στη γραφομηχανή του. Σηκώθηκε και έφυγε έχοντας γράψει μονάχα: «Το άλογο πήδηξε πάνω από τον καταραμένο φράχτη». Λίγο καιρό αργότερα, όταν βρισκόταν στα πρόθυρα του να εγκαταλείψει για πάντα το γράψιμο, του πρόσφεραν μια θέση διδάσκοντος στο Πανεπιστήμιο της Άιοβα, στο Εργαστήρι Συγγραφής.
Η Σουζάν Μακ Κόννελ, μία από τις φοιτήτριες του Βόνεγκατ, φύλαξε μια εργασία την οποία ο συγγραφέας τους είχε αναθέσει κάποτε, εξηγώντας ότι ο Βόνεγκατ είχε έναν δικό του, ξεχωριστό τρόπο να γράφει την εκφώνηση κάθε εργασίας, δίνοντάς της τη μορφή επιστολής προς τους μαθητές του.
Ιδού η εκφώνηση -επιστολή της εργασίας που φύλαξε όλα αυτά τα χρόνια η Σουζάν Μακ Κόννελ:
30 Νοεμβρίου 1965
Αγαπητοί μου,
Το μάθημα αυτό ξεκίνησε ως Μορφή και Θεωρία της Πρόζας, έγινε Μορφή της Πρόζας, ύστερα Μορφή και Υφή της Πρόζας, αργότερα μετονομάστηκε σε Επιφανειακή Κριτική ή Πώς να Μιλάς με Υποννοούμενα σαν Πραγματικό Σκληρό Καρύδι. Πιθανότατα να εξελιχθεί σε Αρχές Κτηνοτροφίας μέχρι να έρθει ο Φεβρουάριος. Όπως μου είπε κάποτε ένας πολύ αγαπημένος φίλος «Μη βγάζεις ακόμη το καπέλο σου. Μπορεί να βρεθούμε τελικά μίλια μακριά από εδώ πέρα».
Όσο για τις εργασίες σας, ιδανικά θα ήθελα να είναι, ταυτόχρονα, κυνικές αλλά και σχολαστικές. Θέλω να λατρέψετε το Σύμπαν, να γοητευθείτε με ευκολία, αλλά και να είστε αμείλικτοι με τους καλλιτέχνες εκείνους που προσβάλλουν τις δικές σας, βαθιές ιδέες για το τι είναι ή τι θα έπρεπε να είναι αυτό το Σύμπαν. «Τούτο πάνω απ’ όλα…» (1)
Σας προσκαλώ να διαβάσετε τα δεκαπέντε διηγήματα από το βιβλίο «Οι καλύτεροι σύγχρονοι διηγηματογράφοι» (W. Havinghurst, εκδότης, 1955, Harcourt, Brace, 14,95 δολάρια χαρτόδετο). Να τα διαβάσετε για την απόλαυση και ικανοποίησή σας, ξεκινώντας το καθένα σαν να είχατε πιει, εφτά λεπτά πριν, δυο γουλιές ενός εξαίρετου ποτού. «ἐὰν μὴ γένησθε ὡς τὰ παιδία…» (2)
Στη συνέχεια αναπαράγετε σε ένα καθαρό, λευκό χαρτί τον πίνακα περιεχομένων του βιβλίου, παραλείποντας τους αριθμούς των σελίδων και αντικαθιστώντας τους με έναν βαθμό, από το Α ως το Ζ. Οι βαθμοί θα πρέπει να είναι ένα παιδιάστικα εγωιστικό και αυθάδες μέτρο της ευχαρίστησής σας από το ανάγνωσμα. Δεν μ’ ενδιαφέρει τι βαθμούς θα δώσετε. Επιμένω όμως να σας αρέσουν κάποια διηγήματα περισσότερο από τα άλλα.
Κατόπιν ζήστε για λίγο την ψευδαίσθηση ότι είστε ένας μικρός, αλλά χρήσιμος συντάκτης σ’ ένα καλό λογοτεχνικό περιοδικό που δε συνδέεται με κάποιο Πανεπιστήμιο. Πάρτε τις τρεις καλύτερες και τις τρεις χειρότερες ιστορίες, έξι στο σύνολο, και προσποιηθείτε ότι έχουν σταλεί προς έκδοση. Γράψτε μια έκθεση για την κάθε μία, ώστε στη συνέχεια να σταλεί σ’ έναν σοφό, αξιοσέβαστο και πολυδιαβασμένο ανώτερό σας.
Μη γράψετε τις εκθέσεις σαν ακαδημαϊκός κριτικός ούτε σαν μεθυσμένος από την τέχνη, ούτε σαν ένας βάρβαρος στη λογοτεχνική αγορά. Ενεργήστε ως ευαίσθητα άτομα που έχουν ορισμένα πρακτικά προαισθήματα για το πώς μπορεί μια ιστορία να έχει επιτυχία ή όχι. Υμνήστε και καταραστείτε όσο θέλετε, αλλά κάντε το ορθά-κοφτά, πραγματιστικά, με πανούργα προσοχή σε ενοχλητικές ή ευχάριστες λεπτομέρειες. Να είστε ο εαυτός σας, Να είστε μοναδικοί. Να είστε καλοί συντάκτες. Το Σύμπαν χρειάζεται περισσότερους καλούς συντάκτες, ο Θεός το ξέρει.
Εφόσον είσαστε ογδόντα στον αριθμό κι εφόσον δεν θα ήθελα να τυφλωθώ ή να σκοτώσω κάποιον, καμιά εικοσαριά σελίδες από τον καθένα θα ήταν μια χαρά. Μη φλυαρήσετε ασκόπως. Χρησιμοποιήστε λέξεις που γνωρίζω.
(1) Σαίξπηρ, από τον Άμλετ.
(2) Κατά Ματθαίον, 18:3.
