[…] Βρίσκω την ευκαιρία να σας ρωτήσω κάτι που αφορά τόσο τη συγγραφή όσο και την ανάγνωση ως εμπειρίες, σε μια εποχή που οι ζωές μας ορίζονται αρκετά από τον ψηφιακό μετασχηματισμό, σε μια εποχή που η προσοχή μας ως ανθρώπων, πώς να το πω, διασκορπίζεται. Έχει γίνει δύσκολο το να συγκεντρώνεται κανείς, όπως και να το κάνουμε. Τι είναι πιο δύσκολο; Να είσαι σήμερα συγγραφέας ή αναγνώστης;
Θεωρώ ότι είναι πολύ πιο δύσκολο να είναι κανείς και καλός αναγνώστης και καλός συγγραφέας στην αυγή του 21ου αιώνα, απ’ ό,τι ήταν τον 20ό ή τον 19ο αιώνα. Η ίδια η πράξη της νόησης είναι σχεδόν μια ηρωϊκή πράξη, είναι μια αντίσταση σε πολύ πιο άμεσες παρορμήσεις. Προφανώς, και στη διάρκεια των προηγούμενων αιώνων, αν πάμε πίσω ως και τον 17ο αιώνα, υπήρχαν και άλλους είδους καλέσματα. Ποτέ όμως, ως ανθρώπινα όντα, δεν δεχόμασταν τόσες επιθέσεις προσκλήσεων προς άλλες κατευθύνσεις όπως συμβαίνει σήμερα. Να είναι κανείς αναγνώστης είναι κατόρθωμα. Και αυτό μας παραπέμπει στο θέμα της προσοχής. Η ιδέα αυτή ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι για πέντε λεπτά και μετά να το διακόψουμε για να στείλουμε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα, δεν βγάζει πολύ νόημα κατά την άποψή μου. Εγώ προσωπικά, χρειάζομαι τρεις με τέσσερις ώρες στη σειρά, χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο, με το κινητό μου τηλέφωνο κλειστό, για να συγκεντρωθώ. Που σημαίνει τρεις με τέσσερις ώρες στη διάρκεια των οποίων δεν πρόκειται κανείς, σίγουρα, εγγυημένα, να με διακόψει. Αλλά, ας μην πούμε τέσσερις ώρες. Θα ακουστεί ίσως κοινότοπο, αλλά έστω μία με δύο ώρες την ημέρα να είναι κανείς απομονωμένος, είναι νομίζω κάτι βασικό, το να έχει δηλαδή έναν χρόνο απομόνωσης το ανθρώπινο ον. Και είναι εντυπωσιακό πως οι άνθρωποι διαρκώς καλούνται να απαντήσουν σε κάτι. Αυτό έχει επίδραση στα πάντα, αλλά και στα βιβλία που γράφονται. Είναι δύσκολο να γράψει κανείς όταν δεν συγκεντρώνεται και, από την άλλη μεριά, στην ανάγνωση η συγκέντρωση είναι απαραίτητη. Η λέξη συγκέντρωση στα πορτογαλικά –δεν ξέρω στα ελληνικά– σημαίνει είμαι μαζί με το κέντρο, έχω ένα κέντρο, concentração, οπότε όταν ένας άνθρωπος έχει ταυτόχρονα δύο κέντρα, πώς συγκεντρώνεται; Πειράζω καμιά φορά κάποιον φίλο μου, που λέει «τώρα θα συγκεντρωθώ μόνο σε τέσσερα πράγματα» και του απαντώ «αυτό είναι εξαιρετικό, πώς ακριβώς το κάνεις;»… […]
[Απόσπασμα από τη συνέντευξη που δημοσιεύεται στο Φρέαρ, τχ. 18 που μόλις κυκλοφόρησε. Υπενθυμίζουμε ότι η ύλη του έντυπου περιοδικού είναι εντελώς άλλη από την ύλη που δημοσιεύεται καθημερινά στην ιστοσελίδα μας.]
