Μετάφραση: Αντιγόνη Χατζηθεοδώρου
Είμαι υποχρεωμένος ν’ αποδείξω με λίγα λόγια πως στο πέρασμα των αιώνων η επιβεβαίωση της εθνικής ανεξαρτησίας κι η επιθυμία μιας υπερ-εθνικής κοινότητας είναι πάντα αντίθετες και διαδοχικές. Σήμερα αυτά τα δύο ρεύματα ορθώνονται το ένα ενάντια στο άλλο σ’ αποφασιστικό αγώνα. Ποτέ ο διαχωρισμός ανάμεσα στα Κράτη δεν ήταν πιο μεγάλος, πιο σφοδρός, πιο συνειδητός, πιο οργανωμένος. Με κάθε είδους διατάγματα, μ’ αυταρχικά οικονομικά μέτρα, κάθε έθνος εναντιώνεται στο άλλο μ’ αδυσώπητον απομονωτισμό. Ενώ όμως τα έθνη κλείνονται έτσι στα σύνορά τους, έχουν ωστόσο συνείδηση πως η μοίρα όλων συνδέεται με μια ευρωπαϊκή οικονομία και πολιτική, πως καμιά χώρα δεν μπορεί να ξεφύγει με την απομόνωση από μια παγκόσμια κρίση γιατί, όπως στην τραγωδία του Γκαίτε, αν κλείσουμε τις πόρτες η φροντίδα μπαίνει από την κλειδαρότρυπα. […]
Ως μέσα στα νεύρα μας νιώθουμε πως στα προσεχή χρόνια μια από τις δυο τάσεις θα υπερισχύσει. Ποια; Η Ευρώπη θ’ ακολουθήσει την αυτοκαταστροφή της ή θα γίνει μία; Ας με συγχωρέσουν αν δεν λέω πως η λογική θα νικήσει ή θα κυριαρχήσει αμέσως, πως αύριο ή μεθαύριο θα δούμε μιαν ενωμένη Ευρώπη, όπου δεν θα υπάρχει πόλεμος μήτε φθοροποιό μίσος λαού προς λαό. Δεν τολμώ να εκφράσω αυτή την επαγγελία. […]
Όχι, δεν είναι αυριανή η ενωμένη Ευρώπη• μπορεί να περιμένουμε χρόνια, δεκαετίες, μπορεί η γενιά μας να μην τη δει. Όμως, ήδη το είπα, μια αληθινή πεποίθηση δεν έχει ανάγκη να επιβεβαιώνεται από την πραγματικότητα για να κοινολογείται δίκαιη και αληθινή. Σε κανέναν δεν απαγορεύεται να συντάσσει ο ίδιος από σήμερα την ταυτότητά του ως Ευρωπαίος, να λέγεται πολίτης της Ευρώπης και, παρά τα σύνορα, να θεωρεί αδελφικά, σαν μια ενότητα, τον πολλαπλό μας κόσμο. Μπορεί αυτό να είναι ονειροφαντασία, όποιος όμως σκέφτεται αποφασιστικά πάνω απ’ τον κόσμο που υπάρχει, δημιουργεί τουλάχιστον μια προσωπική ελευθερία απέναντι στην παράλογη εποχή μας. Μπορεί να παρατηρεί με χαμόγελο τις μάταιες κι απίθανες απάτες της βραδυκίνητης διπλωματίας, με καταφρόνια τις προτρεπτικές στο μίσος εκστρατείες των εφημερίδων κάθε πλευράς των μετώπων, τις μηχανορραφίες ανάμεσα στα έθνη, να βλέπει με λύπη τη νοσηρή οξυθυμία που εκτοξεύουν ανάμεσά τους οι λαοί. Ο ίδιος, ελεύθερος απ’ όλα αυτά, μπορεί να διατηρεί την ψυχή του αγνή από το φριχτό μίσος που απλώνεται σήμερα πάνω στη γη σαν κάλυμμα ασφυξιογόνων αερίων και, παραμένοντας έτσι παράμερα απ’ αυτές τις διενέξεις που ο ίδιος έχει καταδικάσει, μπορεί να καταλάβει καλύτερα το ανθρώπινο πάνω στη γη μας και να υψωθεί σ’ αυτή τη γαλήνια δικαιοσύνη, τη λαμπρή και δίχως προκαταλήψεις, που χάρη σ’ αυτήν –θαυμαστός λόγος του Γκαίτε– θα νιώσει σαν απόλυτα δική του την τύχη όλων των λαών.
[Απόσπασμα από κείμενο που δημοσιεύτηκε στην ηρωική περίοδο του περ. Ευθύνη, τχ. 24/1973. Το έργο είναι του Daniel Merino.]
