frear

Για το βιβλίο «A Soul Inside Each Stone/ Μια ψυχή σε κάθε πέτρα» του John Tripoulas/ Γιάννη Τριπουλά – γράφει ο Ιωάννης Πετρόπουλος

John Tripoulas/ Γιάννης Τριπουλάς, A Soul Inside Each Stone/ Μια ψυχή σε κάθε πέτρα, Απόδοση: Σωκράτης Καμπουρόπουλος, εκδ. Τo Ροδακιό, Αθήνα 2018.

Αν οι ποιητές δεν είναι συνηθισμένοι άνθρωποι, ο Γιάννης Τριπουλάς είναι από τους πλέον ασυνήθιστους ποιητές. Έχει ασκήσει το λειτούργημα του χειρουργού επί 25 και πλέον χρόνια σε νοσοκομεία στην Ελλάδα, τις ΗΠΑ, την Αγγλία και άλλες χώρες. Εδώ και λίγους μήνες δουλεύει στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός».

Ο παππούς του από την πλευρά της μητέρας του, ο λευκαδίτης Δημήτριος Γολέμης, ήταν οφθαλμικός χειρουργός, ο οποίος έζησε στην Ελλάδα και την Αλεξάνδρεια. Σύγχρονος και φίλος του Παλαμά, ήταν ποιητής (τον οποίον ο ΓΤ έχει μεταφράσει στα αγγλικά). Ο Γολέμης ήταν και Ολυμπιονίκης, έχοντας διακριθεί στον δρόμο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 στην Αθήνα.

Ο πατέρας του Γιάννη Τριπουλά ήταν επίσης γιατρός, καρδιολόγος, εγκατεστημένος τη δεκαετία του ’50 και ’60 στο Cleveland στην πολιτεία Ohio, όπου και γεννήθηκε ο Γιάννης. Σαν τους Ασκληπιάδες στην αρχαιότητα, ο Τριπουλάς ανήκει λοιπόν σε σόι γιατρών. Είναι συνάμα αφοσιωμένος θεράπων όχι μόνον των θνητών, αλλά και των Μουσών.

Ο Όμηρος, ο κατ’εξοχήν ποιητής των αρχαίων, περιγράφει αφειδώς τραυματισμούς και τραύματα. Όταν τραυματίζονται θανάσιμα οι ήρωες ―μεγαλύτερη θνησιμότητα παρουσιάζουν οι Τρώες― ο ποιητής περιλαμβάνει σπαραξικάρδιες νεκρολογίες ολίγων στίχων. Περιγράφει με αμείλικτο ρεαλισμό τον θάνατο και τα επακόλουθά του. Ο Όμηρος είναι ο πρώτος ποιητής στη Δύση ο οποίος πραγματεύεται ιατρικά συμβάντα. Είναι ο πρώτος ποιητής ο οποίος παρέχει πληροφορίες για την τραυματολογία.

Στην ανά χείρας συλλογή 60 περίπου ποιημάτων ―την πρώτη του συλλογή― ο ΓΤ φανερώνει μια παραπλήσια ειλικρινή, αφτασίδωτη ματιά. Το ποίημα ΑΥΤΟΨΙΑ (σ. 14) αφενός προϊδεάζει τον αναγνώστη για την ειλικρίνεια της ματιάς και των συναισθημάτων του ποιητή, και αφετέρου δίνει ένα τυπικό παράδειγμα της καλοδουλεμένης, απέριττης στιχοπλοκίας του. ‘Be my guest’, αρχίζει το ποίημα. «Καλωσορίσατε στον καταψυγμένο κόσμο των νεκρών», μας προσκαλεί με ειρωνική αναισθησία το πτώμα. Είναι ένα κουφάρι, αυτό που ο Όμηρος καλεί «σώμα» ―παθητικά ξαπλωμένο και έρμαιο των γιατρών. Ακόμη και η αδέξια μαχαιριά του ανατόμου δεν θα το πειράξει: A slip of the snip, no matter. Οι ομόηχες μονοσύλλαβες λέξεις slip και snip ανακαλούν τους στακάτο ρυθμούς των αρχαίων αγγλικών (Old English) και γερμανικών, τα οποία συναποτελούν το υπόστρωμα της αγγλικής γλώσσας.

Ο Τριπουλάς δεν όμως μακάβριος. Τουναντίον τραγουδάει τη ζωή, τη φύση, το ελληνικό κυρίως τοπίο με μια απλότητα που κρύβει τη συμπύκνωση εικόνων και εννοιών. Το πλοίο της γραμμής, στο ποίημα ΤΟ ΦΕΡΡΥ (σ. 8) αναδύεται στο σκοτάδι μετά το χειμερινό ηλιοβασίλεμα σ’ ένα νησί ―ίσως στην Ικαρία όπου έζησε έως πρόσφατα ο ποιητής ως χειρουργός στο Ιατρικό Κέντρο.

Το ποίημα ξεκινάει με τέσσερις λέξεις˙ δίνεται έμφαση στην πρώτη λέξη, winter. Tρεις προστακτικές, wander, shiver, sit προσκαλούν τον αναγνώστη να μοιραστεί με τον ποιητή μια εμπειρία που συγκεφαλαιώνουν οι λέξεις και φράσεις sorry light, windy lamp, calefactory, day’s end, darkening water. Νιώθουμε στο μεδούλι μας τη χειμωνιάτικη υγρασία και βλεπουμε το επερχόμενο σκοτάδι. Αίφνης διακρίνουμε a shaky star, ένα τρεμάμενο αστέρι, που είναι το πλοίο που πλησιάζει. Shaky σημαίνει και αβέβαιο, αναξιόπιστο. Παρατηρούμε και ένα ωχρό πρασινωπό φώς. Υψώνεται μπροστά μας ένας όγκος τερατώδης, bulk of the hull looming― είναι ο ογκος της κύτους του πλοίου. Η φράση αυτή αναδεικνύει ένα από τα προσόντα της αγγλικής, την ευχερή και ευτυχή ροπή προς την παρήχηση: εδώ έχουμε μια λεπτή παρήχηση του l, bulk of the hull looming. Μετακινούμενο στο οπτικό μας πεδίο, το πλοίο εμπεδώνεται και ηχητικά: το μονοσύλλαβο ουσιαστικό twang, το οποίο μιμείται τον ήχο μιας παλλόμενης χορδής, συνδέει τα παλαμάρια με τον οξύ ήχο. Στον προτελευταίο στίχο επιστρέφουμε κυκλικά στον χειμώνα με τον οποίο και εγκαινιάστηκε το ποίημα: provisions to outlast winter. Ο κατάλογος του φορτίου του πλοίου τελειώνει αναπάντεχα με τη λέξη contraband. Η αυτοψία μιας χειμωνιάτικης σκηνής στο νησί αποκαλύπτει την ανθρώπινη παρανομία.

Ας συνεχίσουμε το ταξίδι μας στη θάλασσα με τον ποιητή. Στο ποίημα ΔΕΛΦΙΝΙ (σ. 20) δεν καταγράφει, όπως στο προηγούμενο ποίημα, μια σκηνή που εκτυλίσσεται σταδιακά. Εδώ ο ποιητής ξαφνιάζεται όταν στην επιφάνεια της θάλασσας αναπηδά ένα πλάσμα, το οποίο υποδηλώνεται με την αφηρημένη αντωνυμία it. Η ακολουθία των στίχων αναπαριστάνει μια σχεδόν υπερκόσμια εμπειρία. Στον 3ο στίχο η αοριστία του it προσδιορίζεται ως μαύρα, γυαλιστερά νώτα. Στον 4ο στίχο έχουμε την επιφάνεια ή, καλύτερα, τη θεοφάνεια του δελφινιού, του ιερού θηλαστικού του Απόλλωνα και του εκ διαμέτρου αντιθέτου αδελφού του, Διονύσου.

Από την ελληνική θάλασσα ―εδώ είμαστε στα ανοικτά της Νάξου― αναφαίνεται όχι κάτι κοινότυπο όπως ένα πλοίο της γραμμής, αλλά ένα δελφίνι που κάνει τον ποιητή να χοροπηδάει εκτός εαυτού, σαν τους πειρατές που προσπάθησαν να απαγάγουν τον θεό Διόνυσο σ’ ένα καράβι αλλά στο τέλος αποτρελάθηκαν από το κρασί που κατέκλυσε το κατάστρωμα και έπεσαν φοβισμένοι στη θάλασσα. Εκεί, μας λέει ο Ομηρικός Ύμνος στον Διόνυσο, ο οποίος χρονολογείται περί τον 7 ή 6ον αι. π.Χ., και τον οποίο έχει υπ’όψιν του ο Τριπουλάς, έστω και άλλη πηγή, οι πειρατές μεταμορφώθηκαν σε δελφίνια.

Μπροστά στον χωροχρόνο της Ελλάδος ένας ποιητής δεν μπορεί παρά να ανατρέχει στην αρχαία μυθολογία και να την υπαινίσσεται ή να την αξιοποιεί ευθέως. Για τον Τριπουλά είναι αναπόφευκτο να ανακλά την πραγματικότητα μέσα από τους συνειρμούς των μύθων.

Ο ΣΤΑΘΜΟΣ ΜΕΤΡΟ ΑΙΓΑΛΕΩ (σ. 52) εκσυγχρονίζει συγκινητικά τον μύθο της Αρπαγής της Κόρης. Το στέγαστρο από πλεξιγκλάς της Ιεράς Οδού , έξω από στον σταθμό, συνυπάρχει με τις ριζωμένες αυλακιές από τους αρχαίες άμαξες. Η τυφλή κοπέλα που αναβαίνει με τις κυλιόμενες είναι η μοντέρνα Περσεφόνη.

Ένας αλλος πανάρχαιος και πασίγνωστος μύθος ξαναζωντανεύει μέσα από το ποίημα ΣΕΡΙΦΟΣ (σ. 58). Χειρίζεται ο ποιητής τον μύθο του Περσέα με υπαινικτικό και ευρηματικό τρόπο. Οι τρεις αδελφές Γραίες ―εκ γενετής γκριζομάλλες γριές, όπως τις περιγράφει ο Ησίοδος στη Θεογονία- μοιράζονταν εκ περιτροπής ένα δόντι και ένα μάτι. Τα τέρατα στη μυθολογία συνήθως έχουν τρομακτικά δόντια― εδώ η απειλητική στοματική κοιλότητα απλοποιείται παραμορφωτικά σε ένα δόντι! Οι Γραίες, σωστά τέρατα, φυλάν τη Μέδουσα, τη θνητή Γοργόνα που ο Περσέας πρέπει να αποκεφαλίσει. Στο ποίημα η μία Γραία σφυρίζει με το δόντι που είναι πρόσκαιρα δικό της ―μια λεπτομέρεια που ο Τριπουλάς επινοεί. Το τερατώδες της άσμα είναι ο άνεμος που στροβιλίζεται, αναποδογυρίζοντας τα τραπέζια και τις καρέκλες μπροστά στο Δημαρχείο της Σερίφου, της προσωρινής πατρίδος του αργείτη ήρωα Περσέα. Εκείνος προχωρεί αόρατος, όπως επιτάσσει και ο μύθος, αλλά τώρα τον συνοδεύει ένα ανεμοπαρμένο κουτάκι μπύρας. Στην αξιοπερίεργη αυτή λεπτομέρεια ο Τριπουλάς προσθέτει και μίαν άλλη, που δεν απαντά στον μύθο: η κεφαλή της Μέδουσας είναι δεμένη στην πλάτη του ήρωα. Στον μύθο και την τέχνη, η μακάβρια και επικίνδυνη λεία του Περσέα είναι κρυμμένη σε μια δερμάτινη τσάντα, που εκείνος κρατά.

Ο κόσμος του Τριπουλά είναι βαθύτατα ελληνικός. Ακόμη και τα ποιήματα τα οποία εκ πρώτης όψεως δεν πραγματεύονται σε ελληνικά θέματα είναι ελληνικά, καθόσον στηρίζονται σε νύξεις για την αρχαία μυθολογία ή αφορούν οικεία πρόσωπά του, για να μην αναφέρω και τον κοσμοπολίτη Καβάφη. Ακόμη και ο φιλέλλην Βύρων εμφανίζεται σε ποίημά του. Οι σύγχρονες ποιητικές επιδράσεις που απηχεί ο ΓΤ εντούτοις δεν είναι ελληνικές, αλλά ανάγονται στην παράδοση της αγγλο-αμερικανικής ποίησης. Είναι ποιητής της ελληνικής διασποράς της Αμερικής ο οποίος είναι πλέον μέλος της βόρειο-αμερικανικής ποιητικής διασποράς στην Ελλάδα. Αυτό όμως ουδόλως αναιρεί την ελληνικότητα του έργου του.

Οι στίχοι της συλλογής είναι γενικά σύντομοι, “ευσύνοπτοι” όπως θα έλεγε ο Αριστοτέλης, δηλ. είναι εύληπτοι σε πρώτη κιόλας ανάγνωση. Κάποια ποιήματα πραγματεύονται κοινότυπες καταστάσεις αλλά ποτέ δεν είναι ρηχά. Πάντα συγκινούν. Η φαινομενική τους απλότητα αναδιπλασιάζει τον συναισθηματικό αντίκτυπό τους. Κάθε ποίημα σε αυτή την υπέροχη συλλογή είναι μια μαγεμένη, έμψυχη πέτρα.

[Ο Ιωάννης Πετρόπουλος (John C.B. Petropoulos) είναι καθηγητής αρχαίας ελληνικής φιλολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ (CHS GR), στο Ναύπλιο. Το κείμενό του εκφωνήθηκε κατά την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου στο βιβλιοπωλείο «Επί Λέξει», στην οδό Ακαδημίας, στις 23 Ιανουαρίου 2019. Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: Κώστας Γραμματόπουλος. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly