Μετάφραση: Αντώνης Κ. Πετρίδης
[O Μαχμούντ Νταρουίς (1941-2008) θεωρείται ο εθνικός ποιητής των Παλαιστινίων και γενικότερα ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Άραβες ποιητές. Γεννήθηκε στην αλ-Μπίρουα, χωριό της Γαλιλαίας, από το οποίο η οικογένειά του εκτοπίστηκε κατά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948. Μετά την κρυφή επιστροφή της, έζησε ως «εσωτερικός πρόσφυγας» στο Ισραήλ, μια εμπειρία που σφράγισε βαθιά την ποίησή του. Έζησε στη Χάιφα, τη Μόσχα, το Κάιρο, τη Βηρυτό, την Τύνιδα, το Παρίσι, το Αμμάν και τη Ραμάλλα. Συνδέθηκε με την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης και συνέταξε την Παλαιστινιακή Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας το 1988. Ωστόσο, παρέμεινε πρωτίστως ποιητής. Τα πρώιμα ποιήματά του, όπως το «Δελτίο ταυτότητας», τον ανέδειξαν σε σύμβολο της παλαιστινιακής αντίστασης· σύντομα όμως το έργο του υπερέβη το πολιτικό σύνθημα και εξελίχθηκε σε βαθύτερο, οικουμενικό στοχασμό πάνω στην εξορία, τη μνήμη, τον έρωτα, την απώλεια, τη γλώσσα και την έννοια του ανήκειν. Σημαντικές συλλογές του που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά είναι τα Χρονικό μιας ατέρμονης θλίψης, Δεν μου ανήκω, Όταν έρθει το αύριο, Κατάσταση πολιορκίας και Να σκέφτεσαι τους άλλους. Η ύστερη ποίησή του είναι περισσότερο στοχαστική, συνδυάζοντας τη λυρική ομορφιά με το ιστορικό πένθος. Ο Νταρουίς μετέπλασε το παλαιστινιακό τραύμα σε παγκόσμια λογοτεχνία: βαθιά ριζωμένη σε έναν συγκεκριμένο τόπο, αλλά ικανή να μιλήσει για κάθε μορφή εκτοπισμού. Το πιο κάτω ποίημα μεταφράζει ένας εκτοπισμένος Έλληνας Κύπριος.
Το ποίημα «Σ’ αυτή τη γη», ένα από τα γνωστότερα του Νταρουίς, πρωτοδημοσιευμένο το 1986, αποτελεί εμφατική κατάφαση της ζωής, της ομορφιάς και της προσήλωσης στη μητέρα πατρίδα (την Παλαιστίνη ή όποια άλλη), την οποία υμνεί αποφεύγοντας την απλουστευτική προπαγάνδα. Η δύναμη του ποιήματος έγκειται στην αντίθεση. Απέναντι στην κατοχή, την εξορία, τον θάνατο και την ιστορική βία, ο Νταρουίς δεν απαντά απλώς με οργή· απαντά με τρυφερότητα. Η γη δεν είναι μόνο επικράτεια, αλλά αποθήκη αισθήσεων, σχέσεων, σπουδαίων καλλιτεχνημάτων (ο Νταρουίς ξεχωρίζει εδώ τα έργα του Αισχύλου), τραγουδιών και ανθρώπινων δυνατοτήτων, όπως αποτυπώνονται μέσα από ένα πανόραμα καθημερινών φωτεινών εικόνων. Το ποίημα μετατρέπει την ίδια την επιβίωση σε ηθική πράξη. Το να παραμένει κανείς ζωντανός, να αγαπά, να θυμάται και να μπορεί να αναγνωρίζει την ομορφιά στα απλά πράγματα καθίσταται μορφή αντίστασης.
Η μετάφραση βασίστηκε σε διάφορες αγγλικές αποδόσεις του ποιήματος. Μπορείτε να βρείτε το αραβικό πρωτότυπο εδώ.]
Σ’ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΗ
Σ’ αυτή τη γη υπάρχει κάτι που για χάρη του αξίζει να ζεις:
Το τρέμουλο τ’ Απρίλη,
τ’ άρωμα του ψωμιού τη χαραυγή
η γνώμη μιας γυναίκας για τους άντρες
τα έργα του Αισχύλου
της αγάπης οι απαρχές
λίγο χορτάρι που βλασταίνει σ’ έναν βράχο
κάποιες μανάδες που ακροβατούν σε μιας φλογέρας το σκοινί
κι ο φόβος του εισβολέα για τις μνήμες μας.
Σ’ αυτή τη γη υπάρχει κάτι που για χάρη του αξίζει να ζεις:
Το τέλος του Σεπτέμβρη
Μια γυναίκα που περνάει τα σαράντα ολάνθιστη ακόμη σαν βερίκοκο
η ώρα που χαράζει ο ήλιος στο κελί σου
τα σύννεφα που μοιάζουν σαν αγέλη ζώων
του κόσμου τα συνθήματα για εκείνους
που συναντούν τον Χάρο γελαστοί
κι οι τύραννοι που τρέμουν τα τραγούδια μας.
Σ’ αυτή τη γη υπάρχει κάτι που για χάρη του αξίζει να ζεις:
σ’ αυτή τη γη, η Κυρά της Γης
η μάνα κάθε αρχής
η μάνα κάθε τέλους.
Την είπαν Παλαιστίνη.
Και σήμερα τη λένε Παλαιστίνη.
Κυρά μου:
επειδή είσαι η κυρά μου,
μου αξίζει να ζω.
⸙⸙⸙
[Πρώτη δημοσίευση της μετάφρασης στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου όγδοου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]
