Μετάφραση: Αναστάσιος Θεοφιλογιαννάκος
Η λέξη «Δύση» (Occidente), με την οποία ορίζουμε τον πολιτισμό μας, προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα «πέφτω» (cadere) και σημαίνει κατά γράμμα: «αυτό που πέφτει, που δεν παύει να πέφτει». Με το ρήμα αυτό συνδέονται και οι όροι «περίπτωση» (caso) και «τυχαίο» (casuale). Αυτό που δεν παύει να πέφτει και να δύει (occasus στα λατινικά είναι το ηλιοβασίλεμα) είναι γι’ αυτό και έρμαιο της περίπτωσης, μιας ακατάπαυστης τυχαιότητας. Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη ότι η διακυβέρνηση των ανθρώπων και των πραγμάτων λαμβάνει σήμερα τη μορφή πρωτοκόλλων παρέμβασης, ανεξάρτητων από βέβαια αποτελέσματα, πάνω σε έναν κόσμο που νοείται ως διαθέσιμος και υπολογίσιμος ακριβώς επειδή είναι τυχαίος.
Η Δύση υπάρχει και κυβερνάται μόνο μέσα στον χρόνο του τέλους της και της διαρκούς πτώσης της και, όπως ο ίδιος Θεός της, αδιαλείπτως θνήσκει. Αλλά ακριβώς σε αυτό έγκειται η δύναμή της: ένας θάνατος χωρίς παύση είναι στην κυριολεξία ατελεύτητος· ομοίως μια άπειρη φθαρτότητα ή τυχαιότητα δεν μπορεί παρά να είναι ατέρμονη.
Μια στρατηγική που επιδιώκει να αντιμετωπίσει αυτή τη διηνεκή πτώση οφείλει να βρει μέσα σε αυτήν ένα διάκενο ή ένα ρήγμα, όπου η Δύση να χάσει τη συνέχειά της και να καταποντιστεί μια για πάντα. Αυτό το αβυσσαλέο χάσμα είναι η μνήμη. Η Δύση, ως τυχαία και πτωτική, δεν έχει μνήμη του εαυτού της, δεν γνωρίζει ένα πέρασμα, έναν χώρο όπου κάτι σαν ανάμνηση θα μπορούσε, έστω για μια στιγμή, να διέλθει ορμητικά και να αναδυθεί. Μπορεί βέβαια να κατασκευάζει, όπως πράγματι κάνει, αρχεία και μητρώα όπου να διατάσσει διαρκώς τα γεγονότα – τις περιπτώσεις και τα περιστατικά – της ιστορίας της, αλλά της λείπει η ικανότητα να ζήσει αληθινά ένα παρελθόν, να ανοιχτεί σε κάτι που να διαρρηγνύει τον ομοιόμορφο ιστό των αναπαραστάσεών της.
Η ανάμνηση, αντίθετα, έχει τη μορφή ενός μεσοδιαστήματος, ενός μεσόκενου, μέσα στο οποίο η πτώση – το τυχαίο – για μια στιγμή αναστέλλεται και αφήνει να εμφανιστεί, ως παρελθόν που ποτέ πριν δεν είχε υπάρξει, ένα ετερογενές και μη αναπαραστάσιμο παρελθόν. «Ω παρελθόν, άβυσσε της σκέψης» (Σέλλινγκ): μόνο η σκέψη που κατέρχεται αποφασιστικά σε αυτή την άβυσσο μπορεί να οδηγήσει τη Δύση μια για πάντα στο τέλος της.
⸙⸙⸙
[Αναρτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2026 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce). Πρώτη δημοσίευση της μετάφρασης στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: ©Steve Stret. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου έβδομου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]
