frear

Το ποιητικό φαινόμενο «Ελένη Μαρινάκη» – γράφει η Αριστέα Τσάντζου

«Μετράω ως το δέκα». Κι έπειτα; Ρωτώ σε τηλεφωνική επικοινωνία την Ελένη Μαρινάκη. «Έπειτα, αποκοιμιόμουν», απαντά με ένα κρυστάλλινο γέλιο, ενθυμούμενη τον εαυτό της, κοριτσάκι, μεσημέρι, καλοκαίρι στα Χανιά, στο πατρικό σπίτι με τα αγαπημένα πρόσωπα κοντά της. Το έργο της Μαρινάκη όμως δεν τελειώνει σε μια «βιογραφική» ανάγνωση. Η πραγματικότητα δεν χρησιμεύει παρά για να υφάνει το άγνωστο.

Το ρήμα «κοιμάμαι» στην ποίηση της Ελένη Μαρινάκη, δεν είναι συνώνυμο του «κάνω όνειρα». Ούτε όμως και του «πεθαίνω», όπως πίστευαν οι αρχαίοι για τα δυο αδέλφια Ύπνος και Θάνατος. Ο τίτλος δεν αφορά τον θάνατο ή τα όνειρα. Αφορά τη «δράση», το έργο, τη δημιουργία μέχρι την ολοκλήρωση («ως το δέκα»). «Μετράω», με διόρθωσε όταν είπα «μετρώ».

Έφερε χώμα απ’ την αυλή και σκέπασε τα έπιπλα. Γέμισε το δωμάτιο χορτάρι, μαργαρίτες και μη με λησμόνει. Από τον τοίχο ανέβλυσε ένας ποταμός. Ξάπλωσε στην όχθη του και κοιμήθηκε. Χωρίς όνειρα. («Σκηνοθεσία»)

Η ποιήτρια φτιάχνει μέσα στο «δωμάτιο» έναν κόσμο. Ένα νέο σύμπαν. Μια κοσμογονία. Έπειτα, μετά την δημιουργία «κοιμάται» όπως κι ο Θεός όταν έπλασε τον κόσμο. «Χωρίς όνειρα». Η Έβδομη μέρα της Δημιουργίας, είναι ημέρα ξεκούρασης.

Η Μαρινάκη γράφει, βυθισμένη στα πιο μακρινά όνειρα της ανθρωπότητας, οι στίχοι της δεν αντλούνται από αυτό που ορίζει η ψυχανάλυση ως ατομικό ασυνείδητο αλλά από το συλλογικό, όπως το προσδιόρισε ο Καρλ Γιουγκ. Η φαντασία της διαπερνά τον χρόνο, τον τόπο, τον άνθρωπο, την ύλη:

Είναι κλεισμένος ένας δράκος στο σώμα της και την ρουφά. Ορμά στα παιδικά της χρόνια και τα ξεβάφει. Ανοίγει με θόρυβο ο ουρανός. Εννέα ακριβώς το βράδυ. Πρώιμος Οκτώβριος. («Μνημόσυνο»)

Βαθύτατα θρησκευόμενη ξαφνιάζουν οι παγανιστικές μεταφορές. Κι όμως είναι αυτό το ταξίδι πίσω στον χρόνο, εκείνο που την γυρίζει στις παιδικές ρίζες, αλλά και εκείνο που την γυρίζει στις απαρχές της ανθρωπότητας. Στην ενότητα πριν την διαίρεση, στην ολότητα πριν την απώλεια. «Εκεί»:

Είναι μια σπηλιά κοντά στο αλώνι, βαθιά ως κάτω τη θάλασσα. Εκεί πετάξανε τον Μιχάλη οι χωριανοί, να μην τους προδώσει το κλάμα του. («Το κλάμα»)

Σπηλιά, αλώνι, θάλασσα. Η Μαρινάκη, περιφέρεται με άνεση σε αυτό που ο Μπωντλέρ χαρακτήρισε «δάσος των συμβόλων». Επικαλούμενη αρχέγονα και ψυχαναλυτικά σύμβολα αποδίδει σε ένα στίχο τον κύκλο της ζωής. Ο θάνατος ως γέννηση («σπηλιά»/σπόρος), ως επιστροφή στη Δήμητρα («αλώνι»/καρπός), ως επιστροφή στη μητέρα-θάλασσα («θάλασσα»/θάνατος). Από την αρχέγονη Μεγάλη Θεά της Κρήτης, πατρίδα της ποιήτριας (σπηλιά, αλώνι, θάλασσα), στον «Μιχάλη» της ορθοδοξίας που «πετάξανε», δηλαδή ελευθερώσανε, αφού ο αρχάγγελος «πετάει» και στη δική μας φαντασία.

Πώς να ερμηνεύσουμε το «ποιητικό φαινόμενο Ελένη Μαρινάκη»; Προσωπικά την αντιλαμβάνομαι ως «σαμάνο της ποίησης». «Ψυχοπομπός, ιερέας, μυστικιστής και ποιητής», ερμηνεύει σφαιρικά τον όρο ο Μιρτσέα Ελιάντε (Σαμανισμός). Η ανάγνωση της συλλογής καταλήγει σε μια μυστικιστική εμπειρία, που δεν συγχέεται με τη θρησκεία, ούτε με τη φιλοσοφία, αλλά με κάτι που προϋπάρχει αυτών. Η ποιήτρια μας τοποθετεί με την γραφή της στο «κέντρο» των κόσμων, στο «κέντρο» των δρόμων, και ως εκ τούτου στο κέντρο της ύπαρξης, που δεν είναι άλλο από τον θάνατο:

Συρμοί διασταυρούμενοι με βγάζουν στον σταθμό. Πάω απέναντι και περιμένω.

Η Μαρινάκη μας περνάει «απέναντι». Απέναντι από την ζωή, απέναντι από τον θάνατο. Και μαζί με την «Τζούλια» μεταφερόμαστε στο μυθικό «κατώφλι» από όπου όλοι οι κόσμοι είναι ευκρινείς και ξεκάθαροι, για να βιώσουμε, μαζί με το ποιητικό εγώ, την εκστατική εμπειρία του θανάτου ως coincidentia oppositorum, καθώς από αυτό το σημείο έχουμε πλήρη αντίληψη όλων των αντιθέσεων, όλων των κόσμων. Και από αυτό το σημείο αρχίζει η γραφή, ως εκστατική και τελετουργική πρόγευση του θανάτου. Η φαντασία της Μαρινάκη δημιουργεί ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό σύμπαν, που αγκαλιάζει κυκλικά τον χώρο, τον χρόνο και μας οδηγεί στο υπερβατικό της ύπαρξης και του πνεύματος.

Η συλλογή Μετράω ως το δέκα είναι ένα διαμάντι της ελληνικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: Hughie Lee-Smith. Δείτε τα περιεχόμενα του πρώτου μας ηλεκτρονικού τεύχους εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly