frear

Κατοικία V, Κίμωλος (εις μνήμην Δ. Φατούρου) – γράφει ο Γιώργος Μητρούλιας

Ξεκινήσαμε για την παραλία της Μπονάτσας από τη Χώρα με τα πόδια. Ήταν η πρώτη μου φορά στην Κίμωλο, και σαν απόφαση της τελευταίας στιγμής, δεν είχαμε κάποιο αυτοκίνητο στη διάθεσή μας. Έτσι κι αλλιώς το μικρό αυτό νησί ενδείκνυται για πεζοπορεία. Βγαίνοντας από το Χωριό και αφήνοντας πίσω μας τα τελευταία σπίτια, πάνω στη στορφή που κατηφορίζει, αντικρύσαμε στην απέναντι πλαγιά την κατοικία. Ένας απλός γλυπτικός όγκος μέσα στη βλάστηση της πλαγιάς, αμέσως ξεχώρισε από τις λίγες διάσπαρτες παραδοσιακές αγροικίες του νησιού. Από το σημείο που στεκόμασταν δεν υπήρχε κάτι το εξαιρετικό, όμως θυμάμαι πως το βλέμμα περιεργάστηκε λαίμαργα το σπίτι πριν συνεχίσουμε την κατάβαση για τη θάλασσα. […]

Περίπου έναν χρόνο μετά, πηγαίνω να συναντήσω τους πρωτοετείς φοιτητές αρχιτεκτονικής που βρίσκονται από χθες στην Κίμωλο. Παίρνω το μικρό φέρυ από τα Πολλώνια της Μήλου, 20 λεπτά μέχρι το Ψαθί, το μικρό λιμάνι του νησιού. Από το κατάστρωμα εύκολα εντοπίζω το ίδιο σπίτι που ξεχωρίζει από μακρυά. Το χαρακτηριστικό περίγραμμα μου είναι γνώριμο πλεόν. Είναι η Κατοικία V του Δημήτρη Φατούρου, το έργο του οποίου ήταν το αντικείμενο μελέτης μας το προηγούμενο εξάμηνο. Αύριο θα την επισκεφτούμε από κοντά. Έχουμε εξασφαλίσει την άδεια από τον ίδιο τον αρχιτέκτονα και ιδιοκτήτη, που δυστυχώς δεν μπόρεσε να μας συναντήσει στο νησί. Τα κλειδιά θα μας τα δώσουν εδώ, κάποιος συγγενής νομίζω. Εξάλλου από ό,τι καταλαβαίνω στο νησί όλοι γνωρίζουν καλά τον Καθηγητή Φατούρο και το μικρό σπίτι που σχεδίασε για τον εαυτό του και τη σύζυγό του. Κι εγώ πλέον έχω μελετήσει καλά τα δημοσιευμένα σχέδια και φωτογραφίες από το μικρό αυτό κτίσμα που πέρυσι είχα συναντήσει τυχαία.

Αυτή τη φορά δεν ήμαστε μια μικρή παρέα από φίλους, που κατηφορίζουμε τον δρόμο αλλά περίπου ογδόντα νέοι αρχιτέκτονες, καθηγητές και φοιτητές, μια πολύχρωμη πορεία που αρχές Μαΐου προξενεί απορία στους κατοίκους. Η σιδερένια αυλόπορτα είναι ήδη ανοιχτή και μας περιμένει. Εισερχόμενοι, ανηφορίζουμε τον φιδωτό χαλικόδρομο προς το σπίτι ψηλότερα. Ακόμα έχουμε άνοιξη, όμως ο ήλιος στις Κυκλάδες είναι ήδη καυτός. Φτάνοντας στο επίπεδο του σπιτιού, διασκορπιζόμαστε για μια πρώτη ανάπαυλα όπου υπάρχει σκιά: κάτω από την ξύλινη πέργκολα, τα διάσπαρτα μικρά δέντρα ή τον μεταλλικό σκελετό με την ευρηματική τέντα. Σιγά σιγά, σε μικρές ομάδες αρχίζουμε να εξερευνούμε το κτίριο στο εσωτερικό του. Μας παρατηρώ, περίεργοι επισκέπτες προσπαθούμε να γεφυρώσουμε την πραγματικότητα με αυτό που μέχρι τώρα ξέραμε από τα σχέδια.

Το μικρό αυτό σπίτι αποδεικνύεται μεγαλύτερο από αυτό που περιμέναμε, κάτι που δεν έχει να κάνει με το μέγεθος αλλά με τις διαφορετικές ποιότητες κατοίκησης που προσφέρει. Το στενό υπαίθριο πέρασμα που διαπερνά τον μονολιθικό όγκο, χωρίζει τον μικρό ξενώνα από το κυρίως σπίτι, δημιουργώντας δύο ξεχωριστές μονάδες κατοίκησης. Έτσι, παρ’ όλο που βρισκόμαστε στο μέσον της πλαγιάς, μακριά από οποιονδήποτε γείτονα, έχει κανείς την αίσθηση πύκνωσης ενός συνοικισμού που τον περιβάλλει. Μικρές νησίδες υγρών χώρων, διάσπαρτες σε σημεία του εσωτερικού, εξασφαλίζουν τη συγκατοίκηση ανάμεσα στους οικοδεσπότες και τους φιλοξενούμενους, εκπλήσσοντας τους φοιτητές που ακόμα θεωρούν την οργάνωση μιας κατοικίας ζήτημα διαμερισμάτωσης ξεχωριστών λειτουργιών. Η στενή και απότομη σκάλα που οδηγεί στον χώρο ύπνου του ορόφου, ευθύνεται για την ιδιαίτερη ογκοπλασία της κατοικίας και την κάνει αναγνωρίσιμη από απόσταση. Το εξωτερικό υπακούει στο εσωτερικό: κάθε παράθυρο και πόρτα είναι διαφορετικό, σχεδιασμένο προσεκτικά με βάση τη θέση του, τη σχέση με την αυλή, τη θέα και τις πολλαπλές δυνατότητες αερισμού και σκίασης που προσφέρει στον χρήστη. Με αποκορύφωμα, το κεντρικό πορτοπαράθυρο που συνδέει το εσωτερικό του ορόφου με τη βεράντα στο δώμα, διαμέσου ενός διαπλατυσμένου κατωφλιού που επιβραδύνει το πέρασμα. 

Εκτιμώ ιδιαίτερα τον σχεδιασμό της κατοικίας, γεμάτη λεπτούς χειρισμούς που δεν μπορούν να αποτυπωθούν στην κάμερα του έξυπνου κινητού μου. Γρήγορα παραιτούμαι, είναι πραγματικά δύσκολο να φωτογραφηθεί αυτό το σπίτι. Περισσότερο από εικόνα, η κατοικία αποκαλύπτεται μέσα από την επιτελεστικότητα των διακοπών: το ξύπνημα, η συνάντηση, η απόσυρση, το πέρασμα, η ύπαιθρος, η σκιά και ο αέρας, η θέα της θάλασσας στο βάθος, όλα αποτελούν την πρώτη ύλη της αρχιτεκτονικής. Και έπειτα έρχονται τα προσωπικά αντικείμενα των ιδιοκτητών να μαρτυρήσουν τα πολλά καλοκαίρια, τις παρέες και τα δείπνα, τους έναστρους ουρανούς και τα ηλιοβασιλέματα. Περιεργάζομαι τα πολλά έργα ζωγραφικής και χαρακτικής που κρέμονται στους τοίχους, φτιαγμένα από τον ίδιο τον αρχιτέκτονα και από φίλους ζωγράφους –κάποιος αναγνωρίζει τη γραφή του Πεντζίκη (;). Τους φαντάζομαι όλους εδώ, θερινούς συγκάτοικους, βράδυ στη βεράντα να ρεμβάζουν. Και ανάμεσά στους πίνακες, πολυάριθμοι καθρέπτες-σχισμές συγκροτούν μια απροσδόκητη εγκατάσταση “οπών” που υπονομεύουν την ύλη και πολλαπλασιάζουν το εσωτερικό.

Πολύ αργότερα, όταν η επίσκεψή μας στο σπίτι ολοκληρωθεί, η πορεία των περισσότερων θα συνεχιστεί προς τη θάλασσα. Εκεί η εμπειρία της αρχιτεκτονικής θα βαπτισθεί στο νερό. Μερικοί επιλέγουμε να μείνουμε πίσω, εξαντλημένοι από τον ήλιο και την ορθοστασία. Το πρώτο καλοκαιρινό μπάνιο μπορεί να περιμένει. Ξαπλωμένος στη σεζ-λονγκ κάτω από την πέργκολα, απολαμβάνω τη δροσιά από το αεράκι που επιταχύνει στη στενή αυλή, στο πίσω μέρος του κτηρίου. Το μυστήριο σπίτι του περσινού καλοκαιριού μού είναι πλέον οικείο: πρώτα ήταν το βλέμμα, μετά η έρευνα και τέλος ήρθε η ίδια η κατοίκηση. Πριν βυθιστώ στον απογευματινό μου ύπνο κοιτάω τον δρόμο που στρίβει απέναντι, κατεβαίνοντας προς τη θάλασσα, και γίνομαι μέρος αυτής της φιλόξενης πλαγιάς.

[Αναδημοσίευση από το έντυπο Φρέαρ, τεύχος 20 (Νοέμβριος 2017). Δείτε τα περιεχόμενα του πρώτου μας ηλεκτρονικού τεύχους εδώ.]

 

 

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly