[…] Ως βασικές ηθικο-πολιτικές αξίες στις οποίες συμφωνούμε με τους αντιπάλους μας εντός της δημοκρατίας αναφέρατε την ελευθερία και την ισότητα. Δεν υπάρχει, όμως, ένας ασυμφιλίωτος ανταγωνισμός ακριβώς μεταξύ αυτών των δύο βασικών αρχών;
Αυτό είναι άλλο θέμα. Υπάρχουν στοχαστές που θεωρούν ότι υπάρχει ένας ανταγωνισμός μεταξύ ελευθερίας και ισότητας, όπως λ.χ. ο Carl Schmitt, που πιστεύει ότι υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ φιλελευθερισμού και δημοκρατίας. Από την άλλη, υπάρχουν στοχαστές, όπως ο Jürgen Habermas, που θεωρούν ότι δεν υπάρχει ανταγωνισμός, αλλά μια κοινή αρχή. Η θέση που αναπτύσσω στο έργο μου To Δημοκρατικό Παράδοξο, είναι ότι συμφωνώ κατ’ αρχήν με τον Schmitt ότι υπάρχει κάτι το ασυμφιλίωτο. Δεν είναι δυνατόν να έχουμε ταυτοχρόνως μία τέλεια ελευθερία και μία τέλεια ισότητα. Αλλά μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε αυτό ως μία ένταση ή ως έναν χώρο παραδόξου και η πλουραλιστική δημοκρατία μας θα αγωνίζεται συνεχώς με αυτό το παράδοξο. Θα υπάρχει αυτό που αποκαλώ «αγώνα» ανάμεσα στην ελευθερία και την ισότητα ή για να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά, στον βαθμό που η Δεξιά θα δίνει πάντα προτεραιότητα στην ελευθερία και η Αριστερά στην ισότητα. Το δημοκρατικό ζητούμενο είναι βεβαίως η συνύπαρξή τους γιατί αν έχουμε το ένα απολύτως χωρίς το άλλο, λ.χ. απολύτως ελευθερία εις βάρος της ισότητας, ή απολύτως ισότητα εις βάρος της ελευθερίας, τότε είμαστε και εκτός δημοκρατίας. Ο δημοκρατικός αγώνας είναι να επιτύχουμε τον συνδυασμό. Αυτό μπορεί να σημάνει μια ανάγκη αναγνώρισης της ελευθερίας, που κατά βάθος σημαίνει και μια ανάγκη αναγνώρισης της Δεξιάς μέσα σε μια δημοκρατία, αυτό είναι για μένα ο δημοκρατικός πλουραλισμός.
Σήμερα, λόγω ακριβώς της μετα-δημοκρατίας η ένταση αυτή έχει εξαφανιστεί, καθώς έχουμε, αντιστρόφως, μία πλήρη επικράτηση της νεοφιλελεύθερης λογικής. Ό,τι έχει να κάνει με την ισότητα και τη λαϊκή κυριαρχία έχει παραμεριστεί. Κατά τη γνώμη μου, εδώ έγκειται και η αιτία της ανόδου των κομμάτων που προσφεύγουν σε έναν λαϊκισμό της Δεξιάς, τα οποία κατά κάποιο τρόπο δίνουν φωνή σε πράγματα που έχουν εγκαταλειφθεί. Λ.χ. όταν έχεις μια κατάσταση, όπως τη χαρακτηρίζω, «μετα-πολιτική», όπου η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά ακολουθούν ακριβώς τις ίδιες πολιτικές, δεν υπάρχει πλέον φωνή της λαϊκής κυριαρχίας. Αυτή η κατάσταση έχει περιγραφεί εύστοχα από τους Indignados της Ισπανίας με την έκφραση «έχουμε ψήφο, αλλά δεν έχουμε φωνή». Ο λόγος, λοιπόν, που ανεβαίνει ο λαϊκισμός της Δεξιάς είναι ότι τα κόμματα που τον ακολουθούν επιχειρούν ακριβώς να δώσουν φωνή σε τομείς που έχουν αποκλειστεί. Το πρόβλημά τους είναι, όμως, ότι κατασκευάζουν τον «λαό» με έναν τρόπο που αποκλείει και έτσι περιορίζει εντέλει τη δημοκρατία. Πρέπει, όμως, να δούμε ποιο είναι το αίτιο της επιτυχίας του λαϊκισμού της Δεξιάς και όχι απλώς το σύμπτωμα. Είμαι προσωπικά εναντίον αυτών που περιορίζονται στο να πουν «είναι ρατσιστές!» κ.ο.κ. Για να αντιμετωπίσουμε αυτό το ανησυχητικό ενδεχόμενο του δεξιού λαϊκισμού πρέπει να καταλάβουμε σε τι αντιστοιχεί, και να δώσουμε εντέλει τη δική μας εκδοχή σε αυτό το πρόβλημα, δηλαδή να δώσουμε με άλλο τρόπο φωνή στους αποκλεισμένους. Και το αίτημά μας πρέπει να είναι αντί να περιορίσουμε τη δημοκρατία, όπως κάνει ο δεξιός λαϊκισμός, και να την περιορίσουμε σε μια εθνική ομάδα, να βρούμε έναν τρόπο, αντιθέτως, να ριζοσπαστικοποιήσουμε τη δημοκρατία. Μια παρόμοια ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατίας είναι ο δημοκρατικός αγώνας σήμερα. Αν στο μεταξύ δείτε τον λόγο πολιτικών, όπως η Marine Le Pen, αντλούν πολλά στοιχεία από την Αριστερά, όπως λ.χ. την προτεραιότητα του κράτους προνοίας, τον ρόλο του κράτους εν γένει κ.ο.κ. Κατά βάθος, πρόκειται για μια σοσιαλδημοκρατία πλην περιορισμένη στα μέλη της εθνικής ομάδας. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην Αυστρία. Το να κατηγορούμε τον δεξιό λαϊκισμό ως «νεοφασισμό» δεν λύνει κανένα πρόβλημα. Αντιθέτως πρέπει να κατανοήσουμε την αιτία του και να κάνουμε μια αντιπρόταση που να ριζοσπαστικοποιεί τη δημοκρατία αντί να την περιορίζει στο έθνος. […]
[Απόσπασμα από τη μεγάλη συνέντευξη της Μουφ που δημοσιεύεται στο τεύχος 24 του περιοδικού. Δείτε αναλυτικά τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]
