Γιατί η λεγόμενη «μεταναστευτική κρίση» είναι μια ακόμη απόδειξη μη ύπαρξης κοινού Ευρωπαϊκού Πολιτισμού; Πόσο απέχουμε πραγματικά από μια σύγχρονη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, την περίφημη «Νύχτα των κρυστάλλων» ή ένα ακόμη σχέδιο «τελικής λύσης» (Endlösung);
Σύμφωνα με τον Guardian, όπως αναφέρεται σε δελτίο πληροφοριών που μοιράζουν στους πρόσφυγες οι ελβετικές αρχές: «Αν έχετε αντικείμενα αξίας άνω των 1.000 ελβετικών φράγκων είστε υποχρεωμένοι να τα αφήνετε στους υπεύθυνους των κέντρων υποδοχής ως αντάλλαγμα» (Guardian, 15.1.2016). Η κρατική αρχή μετανάστευσης (SEM) υποστηρίζει πως πρόκειται για ένα μέτρο που ισχύει μόνο σε περίπτωση που ο πρόσφυγας παραμείνει στη χώρα, ως αντίτιμο για την παραμονή του. Σε περίπτωση που αποχωρήσει από τη χώρα πριν από τους πρώτους επτά μήνες, τότε μπορεί να πάρει τα περιουσιακά του στοιχεία πίσω. Μετά τη Δανία λοιπόν και η Ελβετία ακολουθεί ένα αμφιλεγόμενο και πάντως κατακριτέο μέτρο όχι τόσο ελέγχου, αλλά οικονομικής συνεισφοράς των μεταναστών που καταφεύγουν στη χώρα για διάστημα μεγαλύτερο των επτά μηνών.
«Η Ευρώπη οικοδομείται. Είναι το μεγάλο όραμα. Δεν θα πραγματωθεί, αν δεν λάβουμε υπ’ όψη την ιστορία. Μια Ευρώπη χωρίς ιστορία θα ήταν Ευρώπη ορφανή και δυστυχισμένη. Γιατί το σήμερα έρχεται από το χθες, το μέλλον αναδύεται από το παρελθόν… Στην ευρωπαϊκή υπόθεση θα αφοσιωθούμε μόνο αν γνωρίζουμε ολόκληρο το παρελθόν και αντικρίζουμε το μέλλον» (Jacques Le Goff). Είναι ακριβώς η μελέτη της ιστορικής εξέλιξης, που θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την γέννηση του λεγόμενου ευρωπαϊκού πολιτισμού και της μακράς πορείας των λαών που με βραδύτατους ρυθμούς, και μετά από μακρόσυρτους αιώνες έσχατης υπανάπτυξης, ολοκληρωτικού πρωτογονισμού, σκοταδισμού και αμφιταλαντεύσεων μεταξύ στείρου και νεκρού παγανισμού και αυστηρής θρησκειοποίησης του χριστιανισμού, με δάνεια και προσαρμογές αυτών στο στενό πνευματικό ορίζοντα των νεοφώτιστων βαρβάρων, κατέληξε σε ένα πρωτοφανές «πολιτισμικό παράδειγμα» στην ιστορία, ένα νέο φαινόμενο πολιτισμού με δυναμική παγκοσμιότητας και όχι οικουμενικότητας: τον δυτικό ευρωπαϊκό πολιτισμό. Δυστυχώς η πορεία αυτή βρίσκεται ακόμη στην εξέλιξή της και πάντως απέχει πολύ από την ολοκλήρωσή της.
Ο τρόπος που η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ένα πρωτοφανές κύμα ροής μεταναστών και προσφύγων, η αρχική αμηχανία ως και η ύποπτη αδιαφορία, των πολιτικών μηχανισμών της και κατόπιν η ατολμία και η προσπάθεια τήρησης αποστάσεων και ισορροπιών μεταξύ κρατών-μελών, η μάλλον χαλαρή και με διάθεση μόνον αρωγής και καθόλου κυρώσεων στάση της, έναντι της αποθρασυμένης Τουρκίας (σε κάθε επίπεδο και έναντι κάθε οργανισμού και κυρίαρχης χώρας), καταδεικνύουν ξεκάθαρα το πολιτικό και ηγετικό έλλειμμα της ένωσης, την απώλεια κοινού οράματος και σχεδίου για την ευρύτερη περιοχή της Μ. Ανατολής, την αδυναμία ανάδειξης και σε αυτό το μείζων κοινωνικό και γεωστρατηγικό ζήτημα των ευρωπαϊκών θεσμών ως καίριων και κρίσιμων παραγόντων για την επίλυση αλλά και την πρόληψη παρόμοιων προβλημάτων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Και πάλι η Ευρώπη και η λεγόμενη Ένωση άγεται και φέρεται, αφήνοντας πεδίο δράσης για εθνικιστικά και ευρωσκεπτικιστικά ρεύματα, τρομοκρατικές οργανώσεις, διασπαστικές και ριζοσπαστικές κινήσεις, ακραίες φωνές που περιμένουν ακριβώς αυτές τις κρίσεις για να αναδείξουν, να ενδυναμώσουν και τέλος να επιβάλουν θέσεις και απόψεις που όσο κι αν φαίνονται παράλογες ή εξωφρενικές, τη στιγμή της κοινωνικής κατάρρευσης και του πολιτικού κενού φαντάζουν ως σωτήριες λύσεις.
Η Δύση αδυνατεί να κατανοήσει τον “τρόπο” στο επίπεδο της ύπαρξης. Τη συμμετοχή δηλαδή στην πανανθρώπινη εξέλιξη και διαμόρφωση του πνεύματος. Κατανοεί τη λέξη «τρόπος» μόνο στο επίπεδο της λειτουργίας functio, αλλά όχι στο επίπεδο της συλλογικής ύπαρξης. Δεν κατανόησε ποτέ την σημασία και την αξία της ύπαρξης και τη δράση της συνολικά και όχι ατομοκεντρικά. Έτσι βλέπουμε τον διαφορετικό και αυθόρμητο τρόπο αντιμετώπισης του θέματος από τους καταπονημένους από την οικονομική κρίση, κατοίκους των νησιών ειδικά του (Β.Α) Αιγαίου, που δέχτηκαν και το μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων.
Στον αντίποδα, φράχτες και συρματοπλέγματα, ανυποληψία και ευτελισμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, στοιβαγμένων ψυχών σε τρένα που για μια ακόμη φορά οδηγούν στην ελπίδα. Όπως κάποτε. Είναι οι ίδιες σκοτεινές μεταλλικές γραμμές που κάποτε κατέληγαν στους χώρους «ομαδικής εργασίας» της φριχτής «τελικής λύσης», μόνο που αυτή τη φορά κινούνται πάνω τους σύγχρονες υπερταχείες, στη θέση των ξύλινων βαγονιών του θανάτου. Τα βλέμματα όμως των νέων μηχανοδηγών παραμένουν το ίδιο θολά και παγωμένα όπως τότε.
Ενέχυρο λοιπόν ελπίδας 1000 ευρώ. Τόσο κοστολογείται το όνειρο και η ανθρώπινη ύπαρξη Ίσως λοιπόν η απάντηση στο ερώτημα πόσο απέχουμε πραγματικά από μια καινούργια «Δημοκρατία της Βαϊμάρης», την περίφημη «Νύχτα των κρυστάλλων» ή ένα ακόμη σύγχρονο σχέδιο «τελικής λύσης» ‒αυτή τη φορά όχι φυσικής εξόντωσης αλλά κοινωνικής και ατομικής απαξίας‒ να είναι πλέον τραγικά αυτονόητη. «Ό, τι λέμε πολιτισμό σαφώς μετριέται ως απόσταση ελευθερίας από το ένστικτο, την τυφλή αναγκαιότητα, τον πρωτόγονο ατομοκεντρισμό» (Χ. Γιανναράς). Η Δύση λοιπόν και οι δομές της, έχουν αρκετή απόσταση ελευθερίας να διανύσουν ακόμη ‒παρά τα μεγάλα επιτεύγματα του διαφωτισμού‒ από το ενορμητικό ένστικτο της επιβίωσης.
[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.]
