Επιτέλους, λέει μια Γαλλίδα που ζει στην Ελλάδα και μιλά τα ελληνικά φαρσί, πότε θα πάψετε να λέτε «bon viveur» αντί για το ορθό «bon vivant». Και προσθέτει πως «bon viveur» είναι στα βλάχικα – τούτο το «βλάχικα», με την έννοια του ανθρώπου που από το χωριό ήλθε στην πόλη χωρίς πιστοποιητικό γαλλομάθειας. Μπορώ να φανταστώ τι θα ’λεγε η Γαλλίδα φίλη αν άκουγε την πεθερά μου στο χωριό να λέει «ασανσέρια», να βάζει δηλαδή ελληνική κατάληξη στην ξένη λέξη και να την κάνει κλιτή – κοντολογίς, να μιλά κακά γαλλικά μεν, καλά ελληνικά δε. Τούτον τον καιρό μεταφράζω μιαν εκλαϊκευμένη ιστορία του σύμπαντος, και αποδίδω τους όρους, εξυπακούεται, όπως αποδίδονται από τους επιστήμονες του κλάδου. Υπάρχει λοιπόν ένας κλάδος της κοσμολογίας που αποκαλείται «observational cosmology», και στα ελληνικά αποδίδεται «παρατηρησιακή κοσμολογία». Στα ελληνικά; Είναι ηλίου φαεινότερον, το γλωσσικό ένστικτο της πεθεράς μου είναι πιο γερά ριζωμένο στην ελληνική, απ’ ό,τι των φίλων μας των «παρατηρησιακών» κοσμολόγων. Παραφθορά των λέξεων συμβαίνει μέσα στην ίδια τη γλώσσα, πόσο μάλλον σε δάνειες λέξεις. Αν μπον βιβέρ έχει καθιερωθεί, θα απαντούσα στη Γαλλίδα φίλη, τότε μπον βιβέρ είναι (ο γαλλομαθής Σουρής, παρεμπιπτόντως, το λέει μπον βιβάν) και δεν μπορείς να το πεις καν εσφαλμένο. Σε τούτη την περίπτωση, και σε κάθε παρόμοια, ορθό εντέλει είναι αυτό που λέγεται. Και στους φίλους μου τους «παρατηρησιακούς» κοσμολόγους θα πρότεινα, ως άσκηση, να πάρουν εκατό ξενικές λέξεις, να τους βάλουν ελληνική κατάληξη και να τις κλίνουν: το καλοριφέρι, γενική δεν έχει, το καλοριφέρι, τα καλοριφέρια, γενική δεν έχουν, τα καλοριφέρια. Ορθό είναι αυτό που λέγεται, μα στην περίπτωση της «παρατηρησιακής» κοσμολογίας ορθότερο είναι ό,τι θα μπορούσε, με φυσικότητα, να λεχθεί.
[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Φωτογραφία: Sebastian-Luczywo.]
