frear

Γιώργος Σταυριανός «Λύκε, λύκε είσαι εδώ» – γράφει η Ανθούλα Δανιήλ

Πρώτα πρώτα είναι το γνωστό παιδικό τραγουδάκι που ρωτάει: «Λύκε, λύκε, είσαι εδώ;» και μετά από λίγο ακούγεται η απάντηση: «παίρνω τη μαγκούρα μου και σε κυνηγώ» και τα παιδάκια που παίζουν τρέχουν να κρυφτούν. Αυτό το ερώτημα των παιδιών «Λύκε, λύκε, είσαι εδώ;» αποτέλεσε τον τίτλο στο νέο cd του επιτυχημένου Γιώργου Σταυριανού με τους πάντα εκλεκτούς συνεργάτες του, στιχουργούς, μουσικούς και τραγουδιστές∙ ο Δώρος Δημοσθένους, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Βασίλης Γισδάκης, ο Πάνος Μπούσαλης.

Το cd, στο μικρό έντυπο που το συνοδεύει, φέρει προμετωπίδα τους στοχασμούς του δημιουργού, με τίτλο το «κρίσιμο βήμα», όπου προβάλλει έκδηλη η αγωνία του για τη μετάλλαξή μας σε «υβριδικό άνθρωπο» και στον «μετα-άνθρωπο» που θα είναι η επόμενη βαθμίδα στην «εξελικτική διαδικασία». Κατά συνέπεια, οι προβληματισμοί του συμπεριλαμβάνουν και το πού πάει η Τέχνη. Για να θυμηθούμε ότι αυτό το ερώτημα κάθε γενιά το επαναφέρει στο προσκήνιο, αλλά απαντάται εν μέρει. Συνολική απάντηση θα δοθεί όταν επέλθει το finis mundi, όπως το έβλεπε ο Καρλ Όρφ πριν έναν αιώνα. Ας ελπίσουμε λοιπόν πως και έναν αιώνα μετά, ένας άλλος μαντατοφόρος της Τέχνης θα έχει ξεκινήσει από το μέλλον και θα έρχεται να μας φέρει το μήνυμα και τους δικούς του στοχασμούς. «Την ώρα που το Σύμπαν χαλαρώνει τον σφιχτοδεμένο κόμπο της μυστηριακής του καταγωγής αποκαλύπτοντας την ανατριχιαστικά απόκοσμη μουσική του, ο καλλιτέχνης καταλαβαίνει ότι όχι μόνο δεν ορίζει τη μοίρα του αλλά ούτε και το πεπρωμένο του». Παρεμφερώς, στα 1857 περίπου είχε προβληματιστεί και ο Σάρλ Μπωντλαίρ στο ποίημα «À une passante» «Σε μια διαβάτισσα», «j’ignore où tu fuis, tu ne sais où je vais./ Αγνοώ από πού ήρθες εσύ, δεν ξέρεις πού πάω εγώ». Είτε η διαβάτισσα είναι η ζωή είτε η Τέχνη, η άγνοια είναι η απάντηση στο μέγα φιλοσοφικό θέμα που διατύπωσε ο άνθρωπος και στην άγνοια παραμένει, παρά τις όποιες απαντήσεις που έχουν ήδη δοθεί. Ο ομφάλιος λώρος που ενώνει τον ποιητή, τον μουσικό, τον κάθε άνθρωπο με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και το αχανές σύμπαν, με το μυστήριο που χάνεται και τη διαφαινόμενη άγρια απειλή από το ερχόμενο, προσπαθεί να γιατρέψει για λίγο η Τέχνη με τα φάρμακά της, όπως το επιζητούσε και ο Κ.Π. Καβάφης με το προσωπείο του Ιάσονα Κλεάνδρου εν Κομμαγηνή, έρχεται να θεραπεύσει η τέχνη και κατά τον Σταυριανό υπάρχει μια μικρή σανίδα σωτηρίας και αυτή είναι η προσαρμογή στην «αδυσώπητη Θεότητα της Εξέλιξης».

Ο Λύκος, λοιπόν, είναι εδώ; Ναι, στο cd με δώδεκα μέρη, τραγούδια και ορχηστρικά, μοιράζοντας το έργο στα δυο.

Τα ορχηστρικά σαν ανακουφιστικά ιντερμέδια, σαν τα λυρικά μέρη της τραγωδίας, χωρίς φωνή, στρώνουν το έδαφος ανάμεσα στα «επεισόδια» –τραγούδια τής, με άλλα λόγια, μικρής τραγωδίας. Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, το ορχηστρικό Νο 9, αφιερωμένο στον τραγικό Βαγγέλη Γιακουμάκη.

Η μελωδία, μελαγχολική, υπαινικτική, διακριτική, απλώνεται σαν θάλασσα που αγκαλιάζει τα νησιά της. Γενικώς ακούγεται βαρύθυμη όπως και η διάθεση του δημιουργού, όπως και των στιχουργών, αφού πουθενά δεν ξεχνάει κανείς πως ο λύκος είναι εδώ…

Στο πρώτο και ομότιτλο τραγούδι του δίσκου –«Λύκε, λύκε, είσαι εδώ;»– σε στίχους του ίδιου του Σταυριανού, έχει διατυπωθεί όλη η προβληματική, όλη η μελαγχολία, όλη η απαισιοδοξία ή απλώς η συνειδητοποίηση της αθέατης παρουσίας του λύκου, της αλλαγής για ό,τι περνάει και ό,τι χάθηκε∙ ας ρωτάει το τραγουδάκι∙ ο λύκος ήταν πάντα εδώ και σαν σταγόνες μουσικής πέφτουν οι νότες σε ασημένιο τάσι, τα ανεπαισθήτως αντιληπτά βήματα του λύκου.

Στο «τραγούδι μου απόψε», η βαρύθυμη διάθεση είναι ακόμα πιο έντονη. Ο Σταυριανός έχει φιλοτεχνήσει μια μικρή Οδύσσεια σαν ένας που ονειρεύεται το τραγούδι του να φτάσει στα ουράνια, όπως και η φήμη του ομηρικού Οδυσσέα.

Στις «βουβές χοροεσπερίδες», σε στίχους Κωνσταντίνου Μουδάτσου, πάλι το όνειρο έχει ακυρωθεί και οι «Αλκυονίδες δεν βρήκανε στεριά».

Στο «Ήρθε ο πατέρας μου», σε στίχους του Μάκη Τσίτα, ένα όνειρο βρίσκει μια διέξοδο ή μια παιδική απορία λύνεται στο όνειρο. Ο πατέρας ως σύμβολο, γίνεται εκείνο που θα ήθελε ή θα μπορούσε να είναι για το παιδί του με την ενισχυτική επιβράβευση που έρχεται από τα πέρα μέρη της απουσίας.

Εδώ ας πούμε, χωρίς να ανακατέψουμε την ψυχανάλυση, αυτό που λέει ο Σεφέρης: «Η ανθρώπινη σκέψη είναι μείγμα αλήθειας και πλάνης». (Σεφέρης, Δοκιμές Α΄, 163) και με αυτό το μείγμα γίνεται η Τέχνη και τραγουδάει η ψυχή, έστω και θλιμμένα, έστω και με τον λύκο/Χρόνο που μας παραφυλάει.

Στο «Βαλς της λήθης», οι στίχοι «εδώ στου κόσμου την άκρη/ το τέλος να γίνει αρχή», μας υπενθυμίζουν ότι ο κύκλος κλείνει όπως μας το έχει ήδη πει ο Τ. Σ. Έλιοτ «το τέλος μου βρίσκεται στην αρχή μου» διδάσκοντας ο καθένας με τον τρόπο του την άνω και κάτω οδό μία και ωυτή του Ηράκλειτου.

Ο «Αμαρτωλός», σε στίχους και πάλι του Σταυριανού, ο μουσικός σαν τον χορευτή του Σεφέρη και σαν τον Νιζίνσκι «ένα σώμα είλωτα/ σα μολύβι βαρύ, πέφτει στο χαλί» και εξαφανίζεται. Χάνεται, «κι ύστερα τίποτα». Ο αποχαιρετισμός του λύκου. Αν και καλύτερα θα ήταν να πούμε πως ήταν ο κάθε ανθρώπινος αποχαιρετισμός στη ζωή και στο φως, αφού ο Λύκος –η φως και αυτός– είναι αιώνιος και πάντα εδώ.

Αντίστιξη, στη μελωδική επικάλυψη της βαθιά μελαγχολίας, αποτελεί το ορχηστρικό Νο 6 με τον τίτλο «Νοσταλγία στη Φλώρινα», το οποίο με τον πιο ζωηρό ρυθμό του και με τις έκδηλες χατζιδακικές αποχρώσεις, μας θύμισε τον μεγάλο πυλώνα της μουσικής μας. Εδώ ο Σταυριανός μοιάζει σαν να άφησε την καρδιά του να παίξει με τις νότες σε ένα γρήγορο φτερούγισμα αγγελικών βημάτων. Ίσως δεν είναι τυχαία και η θέση του στο κέντρο του έργου, σαν ζυγαριά που ισορροπεί τα δύο μπράτσα της ανάμεσα σε ένα πριν και ένα αμετάκλητο μετά.

Εν τέλει, ο Γιώργος Σταυριανός μας προσφέρει ποίηση και μουσική, μουσική και ποίηση, ποιοτική, χαμηλή στους τόνους, αλλά δυνατή στη σκέψη και στην αίσθηση, σε πείσμα του Λύκου, του Χρόνου, που σέρνεται αθέατος, εξουδετερώνοντάς τον όσο μπορεί. Γιατί μπορεί ο βίος να είναι βραχύς, η Τέχνη είναι μακρά και τον προεκτείνει…

⸙⸙⸙

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα του τέταρτου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]

Σε λίγο καιρό κοντά σας με νέο ηλεκτρονικό τεύχος στο mag.frear.gr

Mag.frear.gr – Τα ηλεκτρονικά μας τεύχη

%d bloggers like this: