frear

Δύο μικρά (αντιπολεμικά) ποιήματα – του W. B. Yeats

Μεταφραστική απόδοση – Σχόλια: Παύλος Δ. Πέζαρος

Σύντομη εισαγωγή

Είναι ασφαλώς γενικότερα γνωστό ότι ο βραβευμένος με Νόμπελ (1923) Ιρλανδός ποιητής Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς (Δουβλίνο, 1865-1939) θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ποιητές της αγγλόφωνης γραμματείας. Πολυγραφότατος, ασχολήθηκε με όλα τα είδη του γραπτού λόγου (πεζογραφία, θέατρο, δοκίμιο, μελέτη), αλλά ήταν η ποίησή του κυρίως που του χάρισε από νωρίς την παγκόσμια φήμη, καθώς θεωρήθηκε (σύμφωνα και με το σκεπτικό της απονομής του Νόμπελ) ότι «εκφράζει το πνεύμα ενός ολόκληρου έθνους».

Πράγματι, ο Γέιτς υπήρξε ένας υπερήφανος για την καταγωγή του Ιρλανδός που, με την γραφή του, συνέβαλε σημαντικά στο κίνημα της εθνικής αφύπνισης της χώρας του από την αρχή του 20ού αιώνα μέχρι και την ανακήρυξη της Ανεξαρτησίας το 1921. Η θεματογραφία της ποίησής του, όπως αποτυπώνεται στις 14 και πλέον ποιητικές συλλογές του, ταυτίστηκε με τα πιστεύω και τις αρχές του πολιτισμού του τόπου του, γι’ αυτό και δίκαια θεωρείται εθνικός ποιητής της Ιρλανδίας, άξιος διάδοχος του παλαιότερου (σύγχρονου του Βύρωνα) Τόμας Μουρ (1779-1852).

Τα, περί ων ο λόγος, δύο μικρά ποιήματα αναδεικνύουν αυτήν ακριβώς την πλευρά του Γέιτς. Αμφότερα γράφτηκαν σε σχετικά ώριμη ηλικία, με αφορμή τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν μάλιστα η Ιρλανδία βρισκόταν σε πλήρη αναβρασμό, και περιλήφθηκαν σε μια από τις σημαντικότερες ποιητικές συλλογές του Οι Αγριόκυκνοι στο Κουλ (The Wild Swans at Coole) το 1919, ριζικά αναθεωρημένη και συμπληρωμένη έκδοση του 1917 [1].

Τα δύο αυτά ποιήματα, ίσως να μην θεωρούνται στην κυριολεξία «αντιπολεμικά». Ωστόσο, το πρώτο εξ αυτών, αναφερόμενο ευθέως στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο οι Ιρλανδοί στρατιώτες συμμετείχαν ως μέρος του Βρετανικού στρατού, όχι από εθνική τους υποχρέωση αλλά μάλλον αναγκαστικά, και μάλιστα σε μια εποχή που πάλευαν για την εθνική τους ανεξαρτησία, έχει έναν σαφώς αντιπολεμικό τόνο (από εθνικιστικής σκοπιάς) που διακρίνεται ανάμεσα στις γραμμές του ποιήματος.

Ομοίως, το δεύτερο ποίημα «On being asked for a War Poem», ο Γέιτς το έγραψε το 1915, ως απάντηση στον Henry James που του ζήτησε να γράψει ένα ποίημα πολιτικού περιεχομένου για τον Πόλεμο, προκειμένου να συμπεριληφθεί σε μια υπό έκδοση συλλογή υπέρ των Βέλγων προσφύγων της εποχής. Με το σύντομο αυτό ποίημα, ο Γέιτς θέλησε να δηλώσει την αντίθεσή του στην θεματολογική χρήση της πολιτικής των πολέμων από τους ποιητές, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο αφορά τους στρατιωτικούς και τους πολιτικούς. Ωστόσο, ακόμη και το ποίημα αυτό αποκτά, εκ των πραγμάτων, έναν αντιπολεμικό χαρακτήρα.

Αμφότερα τα ποιήματα στην αγγλική είναι γραμμένα σε ιαμβικό ρυθμό: το πρώτο με σταυρωτές ρίμες (ΑΒΑΒ) σε καθένα από τα τέσσερα τετράστιχα και το δεύτερο, με ρίμα σχήματος ΑΒΓ, ΑΒΓ, στο μοναδικό του εξάστιχο.

Δίνοντας στην παρούσα απόδοση, πρωτεύουσα σημασία στην πλησιέστερη δυνατή μεταφραστική πιστότητα, δεν στάθηκε δυνατό να επιτευχθεί ταυτόχρονα η ίδια δομή στα ελληνικά, με αυτήν του πρωτοτύπου. Έγινε απλώς προσπάθεια να τηρηθεί ένας εσωτερικός ρυθμός στους στίχους που να είναι σύμφωνος όχι μόνο με το πρωτότυπο αλλά και με τους νοηματικούς κανόνες της ελληνικής, ενώ, όπου ήταν δυνατό, αποδόθηκαν οι στίχοι με ρίμες, έστω και ανορθόδοξες.

Μια πρώτη μεταφραστική δοκιμή αμφοτέρων των ποιημάτων χρονολογείται από το μακρινό 1972. Περιέχονται στην 10η έκδοση του βιβλίου W. B. Yeats, Selected Poetry. Edited by A. Norman Jeffares. MacMillan, London LTD, 1962, το οποίο έκτοτε κοσμεί τη βιβλιοθήκη μου.

Ένας Ιρλανδός αεροπόρος προβλέπει τον θάνατό του [2]

Τη μοίρα μου, το ξέρω, θ’ απαντήσω
Κάπου ανάμεσα στα σύννεφα απάνου,
Ούτε αυτούς που μάχομαι μισώ
Μα ούτε αυτούς που προστατεύω αγαπώ [3].

Πατρίδα μου είναι η γειτονιά Κιλτάρταν Κρος [4],
Συμπατριώτες, του Κιλτάρταν οι φτωχοί,
Αυτοί δεν έχουν τίποτα να χάσουν από ένα τέλος του πολέμου πιθανό [5]
Μα κι η ζωή τους δεν θα είναι ευτυχέστερη από πριν.

Ούτε καθήκον ούτε νόμος μου υπαγόρευσαν να πολεμήσω,
Ούτε δημόσιοι άνδρες μα ούτε λαϊκές ζητωκραυγές,
Μια ώθηση μοναχική απόλαυσης
Μ’ οδήγησε στων σύννεφων τις ταραχές [6].

Τα ζύγιασα όλα, τά’φερα μες στο μυαλό μου όλα,
Τα χρόνια που έρχονται θά’ναι σπατάλη αναπνοής,
Σπατάλη αναπνοής τα πίσω χρόνια,
Αυτός ο θάνατος ας είναι ζύγιασμα τούτης της ζωής [7] [8]

./.

Για κείνον που ζητάει ένα ποίημα για τον πόλεμο

Είναι καλύτερα θαρρώ σε χρόνια σαν κι αυτά
Του ποιητή το στόμα να μένει σιωπηλό, γιατί, μα την αλήθεια,
Δεν έχουμε το χάρισμα να επέμβουμε σ’ ενός πολιτικού δουλειά.
Είναι αρκετή του ποιητή η ανάμειξη, όση να ευχαριστήσει
Μια κόρη στη νωχέλεια της νιότης της,
Ή ένα γέροντα σε μία χειμωνιάτικη νυχτιά [9].

Σημειώσεις

1. Τα ποιήματα αυτής της συλλογής είναι εμπνευσμένα από τις κατ’ επανάληψη επισκέψεις του Γέιτς στο πάρκο Κουλ που βρίσκεται στην Κομητεία Γκαλγουέι (Galway), δυτικά του Δουβλίνου, και περιλαμβάνει λίμνη και δάση. Το πάρκο, προστατευόμενος βιότοπος σήμερα, έκτασης 1000 έικρ (κάπου 4000 στρέμματα), ήταν ιδιοκτησία με την, εξοχική μάλλον, κατοικία τής φίλης του Γέιτς, περίφημης αριστοκράτισσας της εποχής, Λαίδης Γκρέγκορι (Lady Augusta Gregory). Η Λαίδη Γκρέγκορι έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη συγγραφική και γενικότερα πνευματική πορεία του ποιητή. Με την ενθάρρυνση και τη συμμετοχή της, ο Γέιτς είχε ιδρύσει και το Abbey Theatre στο Δουβλίνο, στο οποίο και παρουσίαζε τα θεατρικά του έργα μέχρι το τέλος της ζωής του. Άλλωστε, το ποίημα «An Irish Airman foresees his Death» γράφτηκε το 1918, ως μια ελεγεία στη μνήμη του αεροπόρου Robert Gregory, μονάκριβου γιού της Λαίδης και φίλου του Γέιτς, που σκοτώθηκε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

2. Το ποίημα «An Irish Airman foresees his Death» γράφτηκε το 1918 και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1919, μετά το τέλος του Πολέμου, στη συλλογή The Wild Swans at Coole.

3. Ο αφηγητής, όντας Ιρλανδός πατριώτης, αν και γενναίος πολεμιστής, δεν θεωρεί πατριωτικό του καθήκον να μάχεται υπέρ της Βρετανίας. Γι’ αυτό και παραμένει ουδέτερος απέναντι στις αντιμαχόμενες πλευρές.

4. Η βαρονία Kiltartan βρίσκεται στην κομητεία Galway της Ιρλανδίας, νοτιοδυτικά του Δουβλίνου. Kiltartan Cross είναι μια συνοικία («διασταύρωση») της περιοχής, όπου ο Yeats συνήθιζε να πηγαίνει επί μια τριακονταετία, φιλοξενούμενος στη μόνιμη κατοικία της Λαίδης Γκρέγκορι, της οποίας, όπως σημειώνεται παραπάνω, ο αεροπόρος Ρόμπερτ ήταν μονάκριβος γιος. Η Λαίδη είχε πρωτοστατήσει και στην ίδρυση ενός τοπικού, μικρού αλλά βραβευμένου, ιστορικού μουσείου του «Kiltartan Cross (Gregory) Museum» που αποτελεί «σήμα κατατεθέν» της περιοχής.

5. Ο στίχος υπονοεί ότι όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα ενός πολέμου, που δεν είναι καν εθνικός, δεν θα κάνει τη ζωή των φτωχών, ούτε χειρότερη, ούτε καλύτερη από αυτήν προ του πολέμου.

6. Ο αεροπόρος αφηγητής έχει, κατά τον Γέιτς, πλήρη συνείδηση ότι η συμμετοχή του σε αυτόν τον πόλεμο δεν υπαγορεύεται από νόμους ή λόγους τιμής, αλλά, στην ουσία, συμμετέχει σε μια ανούσια για τον ίδιο σύγκρουση. Είναι η αίσθηση της σκέτης ευχαρίστησης και μόνο, που του δίνει η συμμετοχή του στον πόλεμο.

7. Το ποίημα An Irish Airman Foresees His Death, στο πρωτότυπο:

I know that I shall meet my fate
Somewhere among the clouds above;
Those that I fight I do not hate
Those that I guard I do not love;

My country is Kiltartan Cross,
My countrymen Kiltartan’s poor,
No likely end could bring them loss
Or leave them happier than before.

Nor law, nor duty bade me fight,
Nor public men, nor cheering crowds,
A lonely impulse of delight
Drove to this tumult in the clouds;

I balanced all, brought all to mind,
The years to come seemed waste of breath,
A waste of breath the years behind
In balance with this life, this death.

8. Μια πρώτη μεταφραστική μου δοκιμή αυτού του ποιήματος, είχε δημοσιευτεί στο πειραϊκό περιοδικό εκείνης της εποχής Κιβωτός του Νώε, τ. 9/1973, σ. 4

9. Το ποίημα «On Being Asked For a War Poem» στο πρωτότυπο:
I think it better that in times like these
A poet’s mouth be silent, for in truth
We have no gift to set a statesman right;
He has had enough of meddling who can please
A young girl in the indolence of her youth,
Or an old man upon a winter’s night.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Το πρώτο μας ηλεκτρονικό τεύχος είναι εδώ

mag.frear.gr