frear

Υπερφυσικά άσματα – του W.B. Yeats

Εισαγωγή-μετάφραση: Κώστας Κουτσουρέλης

Κορύφωση του λυρικού στοχασμού του ώριμου Γέητς, τα «Supernatural Songs» περιλαμβάνονται στη συλλογή του Parnell’s Funeral and Other Poems, που δημοσιεύθηκε το 1935, τέσσερα χρόνια πριν τον θάνατο του ποιητή. Στα δώδεκα ποιήματα του κύκλου, περσόνα του ποιητή είναι ο Ριβ, ένας Κέλτης ερημίτης των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Σε αντίθεση με την επίσημη διδασκαλία της Εκκλησίας, η οποία εισήχθη στην Ιρλανδία με τον Άγιο Πατρίκιο, ο Ριβ μένει πιστός σε μια θρησκευτική στάση αδογμάτιστη και ανοιχτή που έχει τις προιώνιες ρίζες της στον παγανιστικό πολιτισμό της Ιρλανδίας των δρυΐδηδων και των θρύλων.

Στα «Υπερφυσικά άσματα», ο Γέητς ξεκαθαρίζει τους λογαριασμούς του με τον χριστιανισμό. Ο Ριβ αποκαλεί ανοιχτά το τριαδικό δόγμα και τον αποκλεισμό του θηλυκού στοιχείου «ελληνικό παραλογισμό», επινόηση κάποιων αυτοκρατορικών θεολόγων της Κωνσταντινούπολης. Ο θεός του Γέητς, όπως κι εκείνος του όψιμου Ρίλκε, είναι ο θεός των νόμων του αίματος. Η σεξουαλικότητα στα μάτια του, η αέναη σύμμειξη άρρενος-θήλεος που στον κύκλο δηλώνεται με ζεύγη συμβολικά όπως αυτό του Ήλιου και της Σελήνης ή του Μπάιλε και την Αϊλλίν, μορφών της κελτικής μυθολογίας, είναι το επίκεντρο της κοσμικής αρμονίας. Όπως στους αρχαίους μύθους, έτσι και στον Γέητς η θεογονία διαβαίνει από τον έρωτα. 

Κομμάτια αναπόσπαστα της κοσμικής αρμονίας είναι όμως και το μίσος, η βαρβαρότητα, ο θάνατος των πολιτισμών και η βία της ιστορίας. Η περί αγάπης ρητορεία της εκκλησίας, πίστευε ο μεγάλος Ιρλανδός, μάς απομακρύνει από την κατανόηση της πραγματικής φύσης του θεού. Η αυταπάτη της σωτηρίας δεν μας επιτρέπει να διακρίνουμε τις ανυπέρβλητες δυνάμεις που καταστρέφουν και αναγεννούν αενάως τον κόσμο.

⸙⸙⸙

Ι. Ο ΡΙΒ ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΜΠΑΪΛΕ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΪΛΛΙΝ

Γιατί με βρήκες μες σ’ αυτή την ερεβώδη νύχτα
σ’ ένα ανοιχτό βιβλίο μπροστά, ρωτάς τι κάνω. Μάθε
την ιστορία μου λοιπόν και πες την σ’ όλους όσοι
ποτέ το κεκαρμένο αυτό δεν είδανε κεφάλι
ή δεν τ’ ακούσαν να μιλά, αχνά πια στα ενενήντα.
Και μην τους πεις του Μπάιλε και της Αϊλλίν τον θρύλο,
όλοι τον ξέρουνε καλά, ποιες φυλλωσιές, ποια κλώνια,
ποιο αντάμωμα του έλατου και της μηλιάς τα θάψαν
τα κόκκαλά τους· πες τους όσα δεν άκουσε κανείς.

Το θαύμα που τους έδωσε ετούτο τον χαμό
μετέτρεψε σε ουσία αγνή ό,τι πρωτύτερα ήταν
οστά και μυς· όταν ενώνονται τέτοια κορμιά
δεν είν’ για χάδια και φιλιά, ηδονές κοπιαστικές,
αλλά το παν σμίγει το παν και οι δυο γίνονται ένα·
σαν ζευγαρώνουν οι άγγελοι βγαίνει από κεί ένα φως
που μοιάζει όσο διαρκεί σαν να τους αναλώνει.

Εδώ, μες στην ατμόσφαιρα τούτη την ερεβώδη
πάνω απ’ το θρόισμα του έλατου, το θρόισμα της μηλιάς,
εδώ, τη μέρα αυτή, επέτειο του θανάτου τους,
τη μέρα αυτή, επέτειο της πρώτης ένωσής τους,
οι εραστές, εξαγνισμένοι από την τραγωδία
στην αγκαλιά πέσαν ο ένας του άλλου· αυτά τα μάτια,
που το νερό, τα βότανα και η προσευχή στη σκήτη
αετίσια τά ’καναν, στο φως εκείνο είναι ανοιχτά.
Ας το θαμπώνουν λίγο οι φυλλωσιές, κείνο το φως
κύκλο γράφει στη χλόη· κι εγώ μέσα σ’ αυτόν τον κύκλο
του ιερού βιβλίου μου γυρίζω τις σελίδες.

ΙΙ. Ο ΡΙΒ ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΕΙ ΤΟΝ ΠΑΤΡΙΚΙΟ

Ένας ελληνικός τον τρέλανε γριφώδης παραλογισμός –
σκεφτείτε τώρα μια Τριάδα αρσενική. Άνδρας, γυναίκα, τέκνο (κόρη ή γιος),
τέτοιος όλων των φυσικών ή υπερφυσικών ο ειρμός.

Και, φυσικά-υπερφυσικά, την ίδια βέρα όλα φορούν.
Όμοια μ’ ανθρώπους, ζώα, πρόσκαιρα έντομα, οι θεοί θεούς γεννούν,
οι κατιόντες είν’ αντίγραφα, οι Σμαραγδένιοι Πίνακες θα σας το πουν.

Μα όλοι αντίγραφα αντιγράφουν, άλλους ίδιους μ’ αυτούς·
του πάθους όταν γέρνει η φλόγα και το κορμί την κάμπτει ή ο νους,
η επιτήδεια φύση ορθώνεται, η σπείρα της γόνους δίνει φτυστούς.

Του ερπετού μπορεί οι φολίδες να ’ναι αλλιώς
μα ό,τι έχει ταίρι σε στεριά, κύμα ή αέρα, μετέχει σε Θεό που είναι τριπλός,
όλοι όσοι τίκτουν και γεννούν έτσι αγαπούν – καθώς Αυτός.

ΙΙΙ. Ο ΡΙΒ ΕΚΣΤΑΤΙΚΟΣ

Τι κι αν δεν καταλάβατε εσείς λέξη καμιά!
Εγώ όσα άκουσα ήρθα να σας πω, μονάχα αυτά,
με λόγια έστω σπαστά. Γιατί η ψυχή μου είχε βρει
την ευτυχία μέσα της τη μόνη αληθινή:
μέσα της σμίξαν δυο θεοί και φτιάξαν νέο θεό.
Ώσπου ένας ίσκιος έπεσε. Του έρωτα τον σπασμό
που απ’ τη σιγή γεννήθηκε, τον ξέχασε η ψυχή
και στον κοινό κύκλο της μέρας γύρισε σκυφτή.

IV. ΝΑ ΠΟΥ ΛΟΙΠΟΝ

Όλα τα τσέρκια στο βαρέλι έχουν δεθεί,
όλες οι ουρές των όφεων έχουν δαγκωθεί,
όλοι οι γύροι έχουν σ’ έναν πια συμπέσει,
όλοι οι πλανήτες μες στον ήλιο έχουν πέσει.

V. Ο ΡΙΒ ΚΡΙΝΕΙ ΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΓΑΠΗ ΑΝΕΠΑΡΚΗ

Γιατί αγάπη να ζητώ ή να την μελετώ;
Είναι εκ Θεού και ξεπερνά τον νου τ’ ανθρώπου.
Με μέγιστη επιμέλεια στο μίσος εντρυφώ,
γιατί είναι πάθος που μπορώ εγώ να ελέγχω,
είναι κάτι σαν σάρωθρο, εξαγνίζει την ψυχή
απ’ όλα όσα δεν έχουνε νόημα ή λογική.

Γιατί μισώ γυναίκες κι άντρες κι ό,τι έχει συμβεί;
Είναι ένα φως που ο φθόνος της ψυχής μού στέλνει.
Λύνει του φόβου και του δόλου τα δεσμά, οδηγεί
το βλέμμα στα μιάσματα, δείχνει επιτέλους
πώς της ψυχής ο δρόμος, σαν σκορπίσουν, θα ’ναι ευθύς,
πώς ήταν τέτοιος, πριν υπάρξουν όλ’ αυτά, εξαρχής.

Αν η ψυχή παραδοθεί στο μίσος το σκληρό
γνώση θα βρει πιο σκοτεινή, θα κάνει πέρα
την όποια ιδέα οι άνθρωποι τρέφουν για τον θεό.
Ρούχο ’ναι η σκέψη αλλά η ψυχή, α η ψυχή είναι νύφη,
δεν γίνεται σε ράκη ή πούλιες τέτοιες να κρυφτεί:
έτσι, μισώντας τον Θεό, μια μέρα ίσως Τον βρει.

Λυγάει η ψυχή μεσάνυχτα σαν την καλεί ο Θεός,
νου και κορμιού πια τη σκευή δεν την αντέχει.
Τι έχει δικό της η ψυχή αν δεν της δώσει Αυτός!
Πού να κοιτάξει εκείνη Αυτός αν δεν της δείξει!
Τι έχει να μάθει αν Αυτός πρώτος δεν της το πει!
Πώς το μπορεί να ζει αν Αυτός μες στο αίμα της δεν ζει!

VI. ΕΚΕΙΝΟΣ ΚΙ ΕΚΕΙΝΗ

Όσο η σελήνη πάει ψηλά,
πάει ψηλά κι αυτή,
σαν κατεβαίνει ντροπαλά
και πάλι ακολουθεί:
«Αν σταματούσα τόσο δα
στο φως του θα ’μενα τυφλή».

Με τη σελήνη τραγουδά:
«Εγώ ειμ’ εγώ, ειμ’ εγώ;
Όσο το φως μου πιο πολύ,
τόσο μακριά πετώ».
Όλη η πλάση αναριγά
στο μίλημά της το γλυκό.

VII. ΠΟΙΟ ΤΥΜΠΑΝΟ ΜΑΓΙΚΟ;

Πόθος τον καίει, κρατά όμως την ανάσα του ώσπου να
βγουν από την αρχέγονη μητρότητα τα μέλη, το παιδί ξύπνησε πια,
σαν να ’ταν γάλα θηλάζει τη χαρά.

Απ’ τα φυλλώματα του κήπου που αναλύουν το φως, ποιο τύμπανο μαγικό;
Στήθος και πόδια, η ωχρή κοιλιά τη γλώσσα του ωθούν, το στόμα του το δυνατό.
Τι ’ρθε απ’ τα δάση; Ποιο αγρίμι γλείφει το μικρό του εδώ;

VIII. ΤΟ ΧΕΡΙ ΦΕΡΑΝ ΠΟΙΟΙ;

Πάθος είναι το Αιώνιο, άρρεν ή θηλυκό
που ανακράζουν ομαδόν στον οργασμό
«Για πάντα, ω ναι, για πάντα»· και μετά ξυπνούν
και τι ’πανε του δράματος τα πρόσωπα αγνοούν·
Φουριόζος μες στο πάθος του καθένας τραγουδά
φράσεις που του ’ρθανε στο νου ασυλλόγιστα·
ο αυτομαστιγούμενος το πράμα του βιτσίζει
και αγνοεί ο δραματουργός στο τέλος τι του ορίζει
και ποιος τη βίτσα του έφτιαξε. Το χέρι φέραν ποιοι
και το μαστίγιο που ’ριξαν την Ρώμη την ψυχρή;
Ποιο θείο δράμα απ’ το κορμί της ανελήφθη
ο κοσμοπλάστης Κάρολος σαν συνελήφθη;

ΙΧ. ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΗΛΙΚΙΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Με το κορμί του ρίχτηκε σε πάλη.
Νίκησε εκείνο· σήκωσε κεφάλι.

Ύστερα τά ’βαλε αυτός με την καρδιά·
γαλήνη κι αθωότητα του ’πανε γεια.

Ύστερα πιάστηκε στα χέρια με τον νου·
την παρατάει την καρδιά, κινάει γι’ αλλού.

Με τον Θεό πια τώρα πολεμάει·
χτυπούν μεσάνυχτα, ο Θεός νικάει.

Χ. ΣΥΝΟΔΟΙ

Ο Δίας με τον Κρόνο αν βρεθεί
θα ’ναι της μούμιας η σοδειά χρυσή!

Σπαθί ο Σταυρός· ξεψύχησε εκειδά:
στα στήθη του Άρη όπου έτρεμε η θεά.

ΧΙ. Η ΤΡΥΠΑ ΤΗΣ ΒΕΛΟΝΑΣ

Κάθε κύμα, κάθε θύελλα και κυκλώνας
απ’ την τρύπα βγήκαν όλα μιας βελόνας·
ό,τι αγέννητο, ό,τι πέθανε και πάει
πάντα η τρύπα μιας βελόνας το τσιγκλάει.

ΧΙΙ. ΜΕΡΟΥ

Όρθιο τον πολιτισμό τον συγκρατεί
η πολλαπλή αυταπάτη, αυτή τους νόμους φέρνει
και μια επίφαση ειρήνης· μα η ζωή
του ανθρώπου έχει κεντρί τον νου του που τον σέρνει
μες στους αιώνες πεινασμένο, να λυσσά,
εκείνα που έχτισε να τα ξεθεμελιώνει
ώσπου όλα γύρω του να γίνουν ερημιά.
Αντίο, Ελλάδα κι Αίγυπτος, αντίο, Ρώμη!
Οι ερημίτες του Έβερεστ ή του Μερού
θαμμένοι στον χιονιά της νύχτας, ή όπου αλλού
οι λαίλαπες κι η βαρυχειμωνιά μαστίζουν
τα γυμνωμένα τους κορμιά, καλά γνωρίζουν:
στη νύχτα η μέρα οδηγεί ‒ προτού χαράξει
θα ’χει τη δόξα και τους άθλους της σπαράξει.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Το πρώτο μας ηλεκτρονικό τεύχος είναι εδώ

mag.frear.gr