Ὅσο κατατρίβεται κανείς μέ τό πρωτότυπο κείμενο, τόσο περισσότερο διακρίνει πίσω ἀπό τό διεπτυγμένο ἐρωτικό πάθος καί τούς διαχρονικούς κοινούς τόπους του, ἕνα ὑπόκωφο χιοῦμορ, ἕνα εἶδος πλάγιου αὐτοσαρκασμοῦ πού σέ κάνει νά μειδιᾶς μέ τίς ἐκφραστικές πονηριές τοῦ Προπέρτιου.
Σέ ἀντίθεση μέ τήν ἐρωτική ποίηση πού γνωρίζουμε – (ἀλλά καί μέ τήν πνιγηρότητα τῶν σύγχρονων ἐρωτικῶν τραγουδιῶν πού τήν ἀντικατέστησαν), τό ἐγωτικό πάθος τοῦ Προπέρτιου γιά τήν Κυνθία δέν ἀποκλείει διόλου τό αἴσθημα τῆς γελοιότητας πού διακατέχει τόν ποιητή, καθώς κοιτάζεται μές στόν καθρέφτη ἀκριβῶς τοῦ: ποῦ κατάντησε ἕνας ρωμαῖος εὐπατρίδης! Νά υἱοθετεῖ τά φερσίματα τοῦ ἄθλιου καί περιφρονητέου δούλου, νά παρακαλάει χαμερπῶς! Ἀλλά καί πόσο τοῦ ἀρέσει ἡ δουλεία! Ὅπως ἀρέσουν χίλιες δυό ἀνομολόγητες ὀρέξεις δωματίου.
Ἡ ἀμφισημία αὐτή ἔχει κάτι τό ἀναπάντεχα κωμικό∙ γι’ αὐτό καί ἡ παθητική σκηνοθεσία τῶν Ἐλεγειῶν τέρπει μέ καυστική ἀλήθεια. Καί αὐτό νομίζω πρέπει νά γίνει αἰσθητό στή μεταφραστική ἀπόδοση μέ τό κατάλληλο λεξιλόγιο. Τό ὕφος ὀφείλει νά μήν εἶναι ἁπλῶς καί ἁπλά ἑνιαῖο, ὅπως ἄλλωστε δέν εἶναι οὔτε στό πρωτότυπο τοῦ Προπέρτιου.
Ἡ αὐταρέσκεια τῆς ἐθελούσιας σκλαβιᾶς στόν ἔρωτα ὑποδηλώνει ἄρνηση καί ἀδιαφορία πρός τά μεγάλα πεπρωμένα τῆς δύναμης καί τῆς ἰσχύος, τῆς δόξας καί τοῦ πλούτου, πού εἶναι καί τά χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα τῶν λατίνων ἐλεγειογράφων. Πόσο θυμίζουν ὅλα τοῦτα τήν παρεξηγημένη εἰρωνεία τοῦ Καβάφη!
Τό «Ἴδε ὁ ἄνθρωπος» δέν εἶναι μόνο τραγικό, μελαγχολικό, φιλοσοφικῶς βαθύ∙ εἶναι καί γελοιαστικό. Αὐτοῦ ἔγκειται γιά μένα ἡ ἀξία τῶν Ἐλεγειῶν. Αὐτό μέ θέλγει περισσότερο κι αὐτό μ’ ἔκανε νά περνάω μερόνυχτα μέ τά λεξικά στήν ἡλικία μου.
Α.Ζ.
ΕΛΕΓΕΙΑ ΕΙΚΟΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ
[Πρός Τύλλον]
Ποῦθε κατάγομαι, ποιά ἡ γενιά καί ποιοί οἱ πατρῶοι μου θεοί, ρωτᾶς στό ὄνομα τῆς παντοτεινῆς φιλίας μας.
Τήν Περουσία τή γνωρίζεις, Τύλλε, τόν τάφο τῆς πατρίδας (νεκροταφεῖο τῶν μαύρων χρόνων τῆς Ἰταλίας, τότε πού οἱ Ρωμαῖοι ἀλληλοσφάζονταν),
καθώς καί τήν Τοσκάνη πού σέ μένα ἰδιαιτέρως φέρνει μεγάλο πόνο, μιᾶς καί ἄφησε σκόρπια τά μέλη τοῦ στενοῦ μου συγγενῆ καί ποτέ τόν καημένο δέν τόν σκέπασε τό χῶμα της.
Πρός τά ’κεῖ ἁπλώνεται, στό πόδι τοῦ βουνοῦ, ἡ πλούσια κοιλάδα τῆς Οὐμβρίας∙ αὐτοῦ κοντά εἶναι καί τά εὔκαρπα χώματα ὅπου γεννήθηκα.
[Απόσπασμα από τις μεταφράσεις που δημοσιεύονται, σε έξοχη μετάφραση του Αντώνη Ζέρβα, στο Φρέαρ, τχ. 18 που μόλις κυκλοφόρησε. Υπενθυμίζουμε ότι η ύλη του έντυπου περιοδικού είναι εντελώς άλλη από την ύλη που δημοσιεύεται καθημερινά στην ιστοσελίδα μας. Ζωγραφική: Sandro Botticelli.]
