frear

«Σερφάροντας» μόνοι -Το κοινωνικό κεφάλαιο στην εποχή της πρόσβασης

της Μαρίας Καμηλάκη

 

«Σε μια δικτυακή οικονομία […] η ελευθερία είναι το μέτρο των ευκαιριών που έχει κανείς να εισέρχεται σε σχέσεις, να σφυρηλατεί συμμαχίες και να εμπλέκεται σε δίκτυα κοινών ενδιαφερόντων. Η διασύνδεση κάνει κάποιον ελεύθερο».

(Ρίφκιν 2001: 433-434)

Στη σημερινή εποχή της πρόσβασης, στο πλαίσιο της οποίας το δικαίωμα του μη αποκλεισμού –και όχι πλέον η αυτονομία του νεωτερικού προτύπου– αναδεικνύεται σε βάση μέτρησης της προσωπικής ελευθερίας, η δικτύωση του κοινωνικού χώρου σε πλανητικό επίπεδο έχει ριζικά μετασχηματίσει τόσο τον αυτοπροσδιορισμό του ατόμου σε σχέση με τη δημόσια σφαίρα, όσο και τα όρια μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου πράττειν. Η «σταθερή» προσωπικότητα και οι παγιωμένοι διαχωρισμοί ανάμεσα στο «ιδιωτικό» και το «δημόσιο» μεταβάλλονται σε ένα πλήθος παραλλαγών με ανοικτές τις δυνατότητες επιλογής. Μέσα από αυτή την αλλαγή των χωρικών και κοινωνικών ορίων, «το σύγχρονο άτομο αποδεσμεύει τον εαυτό του συμβολικά και γνωσιακά από την ανάγκη να τοποθετηθεί στα πράγματα από τη σκοπιά της συλλογικότητας» (Ζέρη 2006: 164).

Η πορεία αυτή επιταχύνεται από τις καταιγιστικές εξελίξεις στη φύση της τεχνολογικά διαμεσολαβημένης επικοινωνίας, με την ανάπτυξη των τεχνολογιών εξατομίκευσης, που μετατοπίζουν τη βάση της επικοινωνίας από τον χώρο στο άτομο, από τις ιεραρχικά διευθετημένες ομάδες αλληλεπίδρασης στα κοινωνικά δίκτυα των αλληλοεπικαλυπτόμενων σχέσεων, ευνοώντας την ανάπτυξη του δικτυωμένου ατομισμού (networked individualism, Wellman and Hogan 2004: 6-7). Μέσα από αυτή τη μετακίνηση της δικτύωσης από τη σύνδεση «άτομο-προς-μέρος» στη σύνδεση «άτομο-σε-οποιοδήποτε μέρος» σχηματίζονται προσωπικές κοινότητες, οι οποίες παρέχουν τα βασικά χαρακτηριστικά της κοινότητας –υποστήριξη, κοινωνικότητα, ενημέρωση κ.ο.κ. – ξεχωριστά σε κάθε άτομο (Wellman et al. 2002: 12).

Ωστόσο, το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι κατά πόσον αυτή η μετάβαση από τις κοινωνίες με βάση την ομάδα στις κοινωνίες με βάση το δίκτυο μπορεί πράγματι να εξασφαλίσει στο άτομο κοινωνική ταυτότητα και αίσθηση του ανήκειν, αλλά και να καλύψει τις βαθύτερες ψυχικές του ανάγκες για αλληλεγγύη, κοινωνική εμπιστοσύνη και συμπάθεια με όρους αυθυπέρβασης και συγκινησιακής μετάστασης στο «είναι» το Άλλου. Με άλλα λόγια, είναι δυνατόν να παραχθεί κοινωνικό κεφάλαιο στην εποχή της πρόσβασης; Έχοντας κατά νου το παραπάνω ερώτημα, στη συνέχεια θα διερευνήσουμε την αλληλεπίδραση του κοινωνικού κεφαλαίου με το διαδίκτυο, ζήτημα επίκαιρο αλλά και αμφιλεγόμενο, που έχει προκαλέσει πληθώρα διαφορετικών και αντικρουόμενων τοποθετήσεων. […]

Η συνέχεια στην έντυπη έκδοση του περιοδικού (τχ. 1).

Σε λίγο καιρό κοντά σας με νέο ηλεκτρονικό τεύχος στο mag.frear.gr

Mag.frear.gr – Τα ηλεκτρονικά μας τεύχη

%d bloggers like this: