frear

Γιατί χρειάζεται ο σημερινός άνθρωπος ιστορίες; – του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Ένα ερώτημα, μάλλον ανήμπορο, πλανάται σήμερα ανάμεσα σε κάποιες ομάδες και κύκλους λογοτεχνών και αναγνωστών: «Χρειάζεται άραγε σήμερα ο κόσμος μας άλλες ιστορίες»; Κι ακόμα «Υπάρχει λόγος στις πολύπαθες μέρες μας η συγγραφή πολύπλοκων ιστοριών από τους καθ’ ύλην αρμόδιους»; Φυσικά και υπάρχει, η απάντηση των τελευταίων, έτσι όπως αυτές μπορούν να γραφτούν από ένα συγγραφέα που συγκεντρώνεται κατά μόνας, μακριά όσο μπορεί από την εκκωφαντική φλυαρία του internet, του facebook, του twitter και όλων αυτών των ποικίλων μορφών κοινωνικής δικτύωσης. Βεβαίως, οι μυθιστοριογράφοι λόγω της φύσεως της δουλειάς τους, θεωρούν ότι η αναγραφή τέτοιων κειμένων, ικανοποιεί μια γενικότερη ανάγκη και ότι αποτελεί απαραίτητη τροφοφόρο δύναμη των ανθρώπων, και όχι πολυτέλεια. Αλλά ποια είναι η φύση αυτής της ανάγκης και τι θα συνέβαινε εάν δεν υπήρχε διαθέσιμο προς τούτο υλικό, τουτέστιν όμορφες ή στενάχωρες, ελκυστικές και πολύπλοκες, μικρές ή μεγάλες, ιστορίες; Κι ακόμα γιατί είναι σημαντικό για τους συγγραφείς να μη διακόπτονται από τα συνήθη διαδικτυακά μέσα, όπως παλιότερα από τον ενοχλητικό ήχο του απλού τηλεφωνήματος πάνω στο γραφείο τους;

Ας θυμηθούμε ξανά τη συνήθεια της Τζέιν Όστεν, που της άρεσε να γράφει μέσα σε οικιακούς χώρους και διακοπτόταν συχνά από τους παρευρισκόμενους φίλους της. Οι υποστηρικτές της θεωρίας του ότι «ο κόσμος χρειάζεται ιστορίες», είναι πολλοί, αλλά μια από τα πλέον περίτεχνες αναφορές, βρίσκεται στο μυθιστόρημα του Σαλμάν Ρουσντί (Salman Rushdie), Ο Χαρούν και η θάλασσα των παραμυθιών (Haroun and the Sea of Stories, 1990), το οποίο μεταφράστηκε από τη Ρένια Τουρκολιά- Κυδωνιέως και κυκλοφόρησε παλιότερα και στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός (2000). Εδώ, σε ένα κείμενο που παραπαίει μεταξύ μύθου και μαγικού ρεαλισμού, η αφήγηση των πολλών ιστοριών είναι ευθυγραμμισμένη με την ιδέα της οικολογίας, όπου όλες οι διαφορετικές ιστορίες του κόσμου, ρέουν μαζί σε ένα μεγάλο ωκεανό αφήγησης. Η ιστορία αυτή στην ουσία είναι η ιστορία ενός παραμυθά ο οποίος χάνει την ικανότητα για αφήγηση και αναγκάζεται να πολεμήσει εναντίον κάποιων μυστηριωδών δυνάμεων οι οποίες προσπαθούν να του μολύνουν τη θάλασσα της έμπνευσής του, τον πυρήνα δηλαδή, το σχηματισμό από τον οποίο προέρχονται όλες του οι ιστορίες, επιβάλλοντας την καθολική σιωπή και αναπόφευκτα τη συγγραφική του στειρότητα. Λαμβάνοντας υπόψη τα προσωπικά δεινά του Ρουσντί το χρονικό διάστημα της συγγραφής, είναι δύσκολο να μην σκεφτούμε τη μυστική αυτή δύναμη, ως μία μεταμορφωμένη εκδοχή του Αγιατολλάχ Χομεϊνί. Οι ιστορίες που παρουσιάζονται ως εκδήλωση του φυσικού πλουραλισμού της φαντασίας, ασχολούνται με τον θανάσιμο αγώνα ενάντια σε κάθε φονταμενταλισμό που θέλει να επιβάλει τη δική του μονοσήμαντη εκδοχή, γιατί η φαντασία εντοπίζεται πάντοτε στην πλευρά της απόλυτης ελευθερίας.

Οι ιστορίες αυτές τείνουν να βρίσκονται σε συνεχή ανταγωνισμό μεταξύ τους, αφού οι λατρείες, θρησκείες και ιδεολογίες όλων των ειδών, έχουν να αφηγηθούν τη δική τους ιστορία. Προχωρώντας έτσι ένα βήμα παραπέρα, θα μπορούσαμε ίσως να ισχυριστούμε άφοβα, ότι και ο χριστιανικός, για παράδειγμα, φονταμενταλισμός με τη παρθένο γέννησή του, τα θαύματα, τους εξορκισμούς και τους αγγέλους, μπορεί να υπερηφανεύεται ότι διαθέτει πλούσια αφηγηματική χλωρίδα. Οι άνθρωποι τείνουν να χρησιμοποιούν ιστορίες για να ενισχύσουν τις πεποιθήσεις τους, κι όχι για να τις αμφισβητήσουν, και τα βιβλία αυτού του είδους φαίνεται ότι προσφέρουν πολύπλοκες ηθικές καταστάσεις που μας βοηθούν να αποκτήσουμε την αίσθηση για το πώς πρέπει να ζούμε και να συμπεριφερόμαστε στον κόσμο μας. Το επιχείρημα εδώ είναι ότι ο κόσμος έχει γίνει τόσο περίπλοκος και οι πολύπλοκες ιστορίες των μυθιστορημάτων μας βοηθούν να βρούμε το δρόμο μας μέσα από αυτό, να διαμορφώσουμε την επιθυμητή πορεία για τους εαυτούς μας στον ολοένα και πιο κατακερματισμένο και ασαφή κοινωνικό περίγυρο μέσα στον οποίο κινούμαστε. Υπάρχει κάτι που πρέπει να πούμε για αυτή τη θεωρία, πως οι ιστορίες δεν αποτελούν, σε καμία περίπτωση, αποκλειστική περιοχή των διηγημάτων ή των μυθιστορημάτων, δεδομένου ότι και οι πολιτικές, αθλητικές και λοιπές σελίδες των εφημερίδων, είναι γεμάτες από συναρπαστικές, περίπλοκες και ενδιαφέρουσες ιστορίες.

retro_cover_2_jpg_610x345_q85

Αν δούμε τα πράγματα από την ατομική πλευρά του συγγραφέα, ειδικότερα του μυθιστοριογράφου, αυτός εργάζεται σκληρά για να διαμορφώσει και να παραδώσει την ιστορία στους αναγνώστες του, σε ελκυστική και συναρπαστική μορφή. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται εκεί μέσα, μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα δύσκολες και δύστροπες έννοιες, όπως για παράδειγμα αυτές του Θεού, των αγγέλων, του διαβόλου, του φαντάσματος, δεδομένου ότι αυτές δεν επιτρέπουν το βαθύτερο νόημά τους να γίνει γνωστό με άλλους τρόπους, κι όσο περισσότερες και ομορφότερες λέξεις εφευρίσκονται και χρησιμοποιούνται, τόσο περισσότερο καλύτερα μας κάνουν να αισθανόμαστε. Κι όπως για το Θεό, έτσι και για τον εαυτό μας χρειαζόμαστε μια ιστορία η οποία να περιστρέφεται, εμπλέκεται και εμφιλοχωρεί σε προηγηθείσες δεκαετίες της ζωής μας, με αναφορές στην εργασία, τη σύζυγο, τον κοινωνικό περίγυρο, στις προσωπικές και επαγγελματικές επιτυχίες και αποτυχίες, παραμένοντας κατά βάθος οι ίδιοι, με αυτό που χαρακτηρίζει τη δική μας ψυχή. Κι ένα από τα ευφυέστερα επιτεύγματα του μυθιστορήματος, ήταν και είναι να μας κάνει να πιστέψουμε όλο και πιο έντονα σε αυτόν τον κυρίαρχο εαυτό μας του οποίου τα ουσιώδη χαρακτηριστικά και ταυτότητα, παραμένουν αμετάβλητα από όλες τις αναπόφευκτες μικρές ή μεγαλύτερες περιπέτειες και δυσκολίες της ζωής.

Περιγράφοντας τις ιστορίες διαφόρων χαρακτήρων που βρίσκονται σε άμεση σχέση μεταξύ των, πώς ξεκίνησε κάτι, πώς αναπτύχθηκε, πώς τελείωσε, τα μυθιστορήματα είναι τελικά στενά συνδεδεμένα με τον τρόπο που διάγουμε το βίο μας και ενισχύουν τη διαδικασία στην οποία εμπλεκόμαστε κάθε μικρή στιγμή της ημέρας. Όσο πιο πολύπλοκες και ιστορικά πυκνότερες είναι οι ιστορίες, τόσο ισχυρότερη είναι η εντύπωση που αφήνουν μιας μοναδικής ατομικής ταυτότητας. Υπό αυτή την έννοια, ακόμη και τα πλέον απαισιόδοξα μυθιστορήματα, μπορεί αντιθέτως να αποβούν ενθαρρυντικά. Συζητώντας με κάποιους ηλικιωμένους βουδιστές μοναχούς όμως, στη Μανταλέυ της Βιρμανίας, γρήγορα αναρωτηθήκαμε πολύ και διαπιστώσαμε ότι ακριβώς αυτή η ψευδαίσθηση της ατομικότητας είναι που κάνει τόσα πολλά πράγματα δυσάρεστα σήμερα στις δυτικές κοινωνίες, σε απόλυτη αντίθεση φυσικά με το δικό τους κόσμο. Ότι εμείς είμαστε εγκλωβισμένοι και φερέφωνα της αφήγησης ενός εαυτού που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα με τον τρόπο που φανταζόμαστε, μια σκευωρία ίσως στην οποία συνεργούν με τον τρόπο τους οι περισσότεροι συγγραφείς μυθιστορημάτων. Ο Σοπενχάουερ ίσως να συμφωνούσε, γιατί μίλησε κι αυτός κάποτε για κάποιους ανθρώπους οι οποίοι εξαπατήθηκαν σε μια απολύτως ψευδή άποψη για τη ζωή με την ανάγνωση μυθιστορημάτων, κάτι που εν τέλει είχε βλαβερές συνέπειες στην μετέπειτα πορεία τους. Κι όπως οι βουδιστές μοναχοί, ίσως θα προτιμούσε κι αυτός τις περισσότερες ώρες τη σιωπή ή πιθανόν το μακρύ και αλάνθαστο σχολείο της πείρας ετούτης της γήινης ζωής, όπως τόσο εύγλωττα κατέγραψε και μας άφησε ως παρακαταθήκη.

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly