frear

Με πρόσχημα ένα ακόμα οδοιπορικό στη μεγαλύτερη χώρα του κόσμου

του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

«Χώρες μακρινές που τις πίστεψα για δικές μου
Και βούλιαξαν στα σκοτεινά συμπαρασύροντας
Το μισό εαυτό μου. Τι στάθηκε η ζωή μου;
Ποιόν υπηρέτησα, τι δούλεψα,
ποιος ο κόσμος μου;»
Τίτος Πατρίκιος, Ποιήματα, IV (1988-2002)

Ρωσία, χώρα της ονομαζόμενης σοσιαλιστικής επανάστασης των αρχών του προηγούμενου πια αιώνα, του κομμουνισμού, του σοσιαλισμού, της πολυτάραχης και πρωτόγνωρης ιστορίας και των δραματικών γεγονότων, των ελκυστικών μύθων από τα βάθη της Ασίας, του πολύμηνου πάγου που πολιορκεί και καταλαμβάνει κάθε χρόνο τα πάντα, των απέραντων και ορφανών εκτάσεων της Σιβηρίας, της αιώνιας μείξης λαών, θρησκειών και πεποιθήσεων, της Ορθοδοξίας αλλά και της αθεΐας, των φιλόδοξων, αποφασιστικών, μορφωμένων, πολυτάλαντων, αυστηρών, σπουδαγμένων στο εξωτερικό, αλλά και άλλων υπερφίαλων και ολίγιστων τσάρων, των μεγάλων αλλά και αμφιλεγόμενων από την ιστορία ηγετών που κατακρεούργησαν πολλά εκατομμύρια πολιτών για διάφορους λόγους, άλλοτε εμφανώς και άλλοτε με ασύλληπτης φαντασίας μεθόδους και νοσηρές ραδιουργίες, σε στενή σχέση πάντα με τις προσωπικές τους ανικανότητες και αδυναμίες ή το φόβο καλύτερα, ας πούμε, της απώλειας της εξουσίας και φυσικά της προσπάθειας εδραίωσης της δικής εξουσίας πάνω στις αμέτρητες μάζες των υπηκόων. Χώρα των εντυπωσιακών ανατροπών, των κοινωνικών και προσωπικών συγκρούσεων, της ελπίδας και των οραμάτων των κατατρεγμένων αλλά και της πλήρους διάλυσης και αποσύνθεσης των πάντων εις τα εξ ων συνετέθησαν επτά δεκαετίες πριν, στην… τελική φάση της πολύχρονης και πρωτόγνωρης αυτής διαδικασίας του ρωσικού χρόνου του εικοστού αιώνα. Γη της αφιλόξενης ακόμα Σιβηρίας, της δαιμονικής επινόησης, της επιστημονικής ομολογουμένως ανάπτυξης και της αμείλικτης λειτουργίας των σοβιετικών γκουλάγκ, του τάφου ιδεολογιών και ελπίδων ανθρώπων, ως επί το πλείστον αμέτοχων στα πολιτικά δρώμενα, άσχετων ή αδιάφορων, αλλά και αντικαθεστωτικών, διαφωνούντων και μη. Χώρα που μεγάλωσε ξαφνικά με την Οκτωβριανή επανάσταση, αριθμητικά και γεωγραφικά, έζησε σαν «Σοβιετική Ένωση» για εβδομήντα περίπου χρόνια, μέχρι που ξαναμίκρυνε κι’ έγινε αυτό που είναι τώρα. Τουτέστιν, η μεγαλύτερη χώρα του κόσμου! Μια εκτεταμένη λοιπόν από γεωγραφικής απόψεως χώρα, ένα κρυφό όνειρο των αδυνάμων, των πεινασμένων και των φτωχών, των στιβαρών ηρώων, αλλά και των μεγάλου διαμετρήματος, πυκνότητας και ποιοτικού ύφους συγγραφέων και των πολλών πασίγνωστων ποιητών της, που ευτυχώς ρίζωσαν δεόντως στο υπέδαφος των ενδιαφερόντων μας, εδώ και αρκετές δεκαετίες. Κι’ ακόμα ένα εφηβικό απωθημένο, των ανέμελων από μια άποψη φοιτητικών χρόνων της παρ’ ολίγου εύθραυστης νιότης της δεκαετίας του ’70, τότε που υπήρχε σίγουρα κάτι όμορφο πέρα μακριά στον ορίζοντα να αγωνιστούμε και να πιστέψουμε, χώρα που έχει προξενήσει τα πιο μεγάλα και αντιφατικά συναισθήματα στους λαούς όλης της γης κι’ όχι μόνο στους δικούς της πολίτες, κι’ από το ένα και απ’ τ’ άλλο στρατόπεδο, το αντίθετο, ειδικά στον πολυτάραχο, πολυποίκιλο, πολυσχιδή και ανατρεπτικό από πάσης πλευράς, εικοστό αιώνα.

01

Προσπαθώ απεγνωσμένα να αποστασιοποιηθώ ή να μην πέσω, τουλάχιστον αμαχητί, στα παμπάλαια και μισοσκισμένα δίχτυα της μιας ή της άλλης ιδεολογικής πλευράς. Διαβάσματα πολύχρονα, ολονύκτια, βιώματα φοιτητικά και μετέπειτα επίμονες προσπάθειες προσωπικού προσανατολισμού στη επιθυμητή σωστή κατεύθυνση, σε εποχές έντονων και πολύ σοβαρών πολιτικών και κοινωνικών ζυμώσεων, τεσσάρων ήδη δεκαετιών αν τις απαριθμήσουμε σωστά τώρα, a posteriori, που εννοούσαν, έδειχναν, υπόσχονταν ή υπαινίσσονταν πολλά, ή τουλάχιστον αυτά αντιλαμβανόμασταν εμείς τότε! Κοινωνικά και οικογενειακά βιώματα που δεν σβήνουν και δεν ξεχνιούνται εύκολα, πολιτικές εξελίξεις προφανείς που δεν χωρούν αμφιβολία, αντίθετες γνώμες και ανατροπές επιρρεπείς στο καθετί, ήχοι μακρινοί βαμμένοι με συναίσθημα, μυρωδιές από γεμάτο παρελθόν, παμπάλαια πολυσχιδή ακούσματα ντυμένα με τραγούδια που όσο πάει και διαλύονται στο φως της μεγάλης μέρας, ερεθιστικά αλλά γνωστά πια ψιθυρίσματα από τη μια όχθη, αντίλογος με αντικειμενικά επιχειρήματα από την άλλη, δεν γίνεται κι’ ούτε μπορώ να τα βρίσκω αδιαλείπτως απειλητικά μπροστά μου!

Πρέπει να τα απωθήσω στην περιφέρεια της σκέψης οριστικά πια. Τουλάχιστον εδώ, στα χώματα αυτής της χώρας, σε τούτο τον τόπο και ετούτη τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο! Να μπορέσω —αν γίνει κατορθωτό— να ξορκίσω έμμονες εκ νέου ιδέες και συλλογισμούς, να απαλύνω μερικές αντικρουόμενες ακόμα απόψεις, να δω τι έγινε στην πραγματικότητα, τι έμεινε μετά απ’ όλα αυτά τα παιχνίδια που σίγουρα έπαιξαν κάποιοι κοντινοί και γνωστοί αλλά και μακρινοί και εν πολλοίς άγνωστοι στις σελίδες στις ψυχρής Ιστορίας του εικοστού αιώνα. Πως ένας περήφανος, με τόσες πράγματι αρετές, πονεμένος και κατατρεγμένος λαός που τίναξε οριστικά από πάνω του το ζυγό της φεουδαρχίας, έγραψε τη δική του πορεία στις άδειες σελίδες του βιβλίου που του παραχώρησε απλόχερα η Ιστορία και τελικά τις απαρνήθηκε, τις ξέσκισε, τις τύλιξε με άλλα λαδωμένα χαρτιά και τις οδήγησε, πιθανότατα χωρίς πολύ περισυλλογή στα σκουπίδια, όπως έκανε και ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής ένωσης, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ όταν πετούσε τα χαρτόκουτα της Pizza Hut που έφαγε γεμάτος ικανοποίηση, αμέριμνος δήθεν, με την εγγονή του σε μια πιτσαρία της Κόκκινης Πλατείας της Μόσχας μπροστά στις υποψιασμένες σίγουρα τηλεοπτικές μηχανές λήψεως που ελλόχευαν στα πέριξ για την καταγραφή του γεγονότος, την αποτύπωση για τους προφανείς μάλλον λόγους τους, του γκρεμίσματος και του θανάτου του σοσιαλιστικού ονείρου τόσων και τόσων γενεών. Γνωρίζω καλά και φροντίζω να μην το ξεχνώ εύκολα, πως βρίσκομαι σε επικίνδυνα κινούμενη άμμο προς διάφορες κατευθύνσεις δίχως να γίνεται εκ πρώτης όψεως αντιληπτό. Περπατάω σε ύποπτα ναρκοθετημένες περιοχές του συλλογισμού, στις οποίες δεν συγχωρούνται εύκολα η εμμονή, οι απόλυτες θέσεις, οι ξεκάθαρες απόψεις, η εύκολη εναντίωση και αντιπαράθεση, η εμπάθεια με τη μία ή την άλλη πλευρά!

02

Κι όλα αυτά γιατί ο παλμός της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, δεν έμεινε να αφεντεύει στην χώρα ετούτη μόνο. Το ωστικό του κύμα ξεσηκώθηκε και ταξίδεψε σαν μανιακό με ασταμάτητη ορμή από τις απέραντες πεδιάδες και τις στέπες της Σοβιετικής Ευρώπης και Ασίας και έφερε τον κουρνιαχτό της νέας ιδεολογίας και ελπίδας στα πέρατα της διψασμένης γης, επηρέασε και δημιούργησε άλλους εν υπνώσει επαναστάτες σε πολλές χώρες ανά την οικουμένη, αλλοίωσε τις σκέψεις αποφασιστικών και φιλόδοξων ηγετών, τροποποίησε τις ενέργειές τους και αναπτέρωσε αχνά αυτές των απλών ανθρώπων, οδηγώντας τον καιρό σε μια προσπάθεια δημιουργίας κάτι καλύτερου, σ’ ένα επίπεδο πολιτικού πολιτισμού και γενικότερης κοινωνικής κουλτούρας σίγουρα διαφορετικών από τα ήδη γνωστά και τετριμμένα την εποχή εκείνη! «…Η ανθρωπότητα θα τέλειωνε την προϊστορική πορεία της και θα έμπαινε σταθερά κι’ αμετάκλητα στην καθαυτό ιστορία της, στο χτίσιμο της νέας ζωής, με απόλυτη βεβαιότητα στις απεριόριστες δυνατότητες του ανθρώπου, με πλήρη εμπιστοσύνη στην ευσυνειδησία και στην εκπλήρωση στο ακέραιο του ηθικού και κοινωνικού του χρέους απέναντι στην ιστορία…», όπως έγραφε κάποτε σ’ ένα τεύχος μέσα στο 1982, του ζηλευτού περιοδικού Διαβάζω, σ’ ένα εκτενές αφιέρωμά του στη «Ρωσική Σοβιετική λογοτεχνία» του 1917-1982, ο Γιάννης Μότσιος.

Ακόμα όμως, φαίνεται, δεν ήρθε η ώρα να κάνουμε ισοζύγιο, να μετρήσουμε τα κερδηθέντα και απολεσθέντα απ’ όλες τις μεριές, να αναμετρηθούμε με τα γεγονότα, τις συνθήκες και το παρελθόν. Καίριο ερώτημα σε θεωρητικό εν πολλοίς υπόβαθρο, χωρίς αυτόματη και εύκολη απάντηση. Τι να αντιπαραθέσω όμως απέναντι σ’ όλα αυτά; Τη λογική, το συναίσθημα, τα βιώματα, την αμείλικτη ιστορία όπως ακόμα καταγράφεται; Φυσικά και θα μπορούσα, με κάποια μικρή ίσως δόση επιπολαιότητας, να παραθέσω, να φέρω στο προσκήνιο ή να εφαρμόσω αυτούσιο το δόγμα του Κικέρωνα, «Res ipsa loquitor», θέτοντας μία και καλή τέλος στους βαθυστόχαστους, επώδυνους και ατέρμονους εν πολλοίς προβληματισμούς. Ξαναφέρνω στο προσκήνιο μερικά αμείλικτα ερωτήματα. Για μερικούς ενδιαφερόμενους, τους περισσότερους σίγουρα, «το πράγμα μιλάει αφ’ εαυτού», χωρίς να έχει όμως υποχρεωτικά, μαζική διείσδυση και ομόφωνη αποδοχή.

tumblr_lgt8reQFxb1qhpezmo1_500

Κι αν η Ιστορία ακόμα δεν ξεκαθάρισε, ούτε και οριστικοποίησε τη θέση της μ’ αυτό το άρθρο, όπως άλλωστε συμπεριφέρεται πάντα, κατά την γνωστή και προσφιλή της τακτική και μέθοδο, γιατί να μην αφήσω τους ποιητές ελεύθερους να υποστηρίξουν έστω τουλάχιστον, τη μια μεριά της όχθης. Αυτούς τους ποιητές που εκείνη την συγκεκριμένη πλευρά διάλεξαν να παραμείνουν εκείνη τη χρονική περίοδο, ή το σωστότερο, σ’ όλη τους τη ζωή; Εκείνους τους ποιητές που έβαλαν τις σκέψεις τους, τα ενδιαφέροντά τους, όλο τους το είναι, στις ράγες του δικού τους σοσιαλισμού: «…Τελικά δεν έμεινε νύχτα που να μη γράψω πάνω στο χνωτισμένο τζάμι δυο λόγια και για μας, τα γράμματα σβήνουν γρήγορα, ποιος μας θυμάται, πολλοί σύντροφοι πέθαναν, άλλοι χαθήκαν ακόμα πιο οριστικά, όσοι επιζήσαμε βαδίζουμε παράμερα, με τα ρολόγια μας σταματημένα σ’ έναν άλλο χρόνο (γι’ αυτό και γερνάμε τόσο επώδυνα)… Οι άνθρωποι μας σπίλωσαν, μα θα μας διαφυλάξει ωραίους η ανωνυμία της Ιστορίας». Γραμμένο έτσι απλά πάνω στην άσπρη κορδέλα που στολίζει απλόχερα μια απ’ τις «Δάφνες για νικημένους» του Τάσου Λειβαδίτη!

Ο Εθνικός ύμνος της Ρωσίας, δεν θα μπορούσε παρά να εξυμνεί το τεράστιο κράτος που ξεκινάει απ’ τις νότιες θάλασσες και χάνεται στις πολικές επαρχίες, με τα απέραντα λιβάδια και τα δάση, την πίστη των Ρώσων στην άγια πατρίδα τους και την υπερηφάνεια που είναι κάτοικοί της, την ευλογημένη χώρα από το Θεό, τη γεμάτη σοφία και δόξα απ’ τους προγόνους τους, χώρα που περικλείει και ενώνει υπό τη σκέπη της πολλούς λαούς.

Ρωσία, άγιο μας κράτος,
Ρωσία, αγαπημένη μας χώρα.
Ισχυρή θέληση, μεγάλη δόξα
Είναι τα κεκτημένα σου σε όλους τους καιρούς!
Δόξα σου Πατρίδα δική μας ελεύθερη,
Αδελφών λαών ένωση αιώνια,
Κληροδοτημένη από τους προγόνους σοφία λαϊκή!
Δόξα σου χώρα μας! Είμαστε περήφανοι για σένα!
Από τις νότιες θάλασσες μέχρι τις πολικές επαρχίες
Απλώνονται τα δάση και λιβάδια μας.
Είσαι μοναδική στο κόσμο,
Από το Θεό προστατευμένη πατρώα γη!
Ευρείς ορίζοντες για όνειρα και για ζωή,
Μας ανοίγονται στα χρόνια που έρχονται.
Δύναμη μας δίνει η πιστή στην πατρίδα μας.
Έτσι ήταν, έτσι είναι και έτσι θα είναι πάντα!

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly