frear

Ιστορίες από τη μεθόριο του θανάτου – του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στην Ιαπωνία, η μεθόριος του θανάτου είναι πολυσύχναστη και τα πηγαινέλα ποτέ δεν παύουν. Το διαβατήριο για να σταλθεί ο νεκρός στην αντίπερα πλευρά του συνόρου και να μην τη διαβεί προς τα πίσω ξανά είναι μια σειρά από ταφικά έθιμα και τελετές, και η αυστηρή συμμόρφωση σε αναρίθμητες αποτροπαϊκές πρακτικές, επεξεργασμένες ως την πιο μικρή τους λεπτομέρεια από τον βαθύτατα δεισιδαιμονικό ιαπωνικό λαό.

Σε τούτη την πολύπλοκη μεθόριο μας ξεναγεί η Αγγελική Ράδου στο θαυμάσιο βιβλίο της Φάντασμα στο χιόνι (πνεύματα, θρύλοι και ταφικά έθιμα στην Ιαπωνία). Από τις καϊντάν, τις τρομαχτικές ιστορίες που αφηγούνται οι άνθρωποι τις νύχτες του καλοκαιριού γύρω από εκατό κεριά («το καλοκαίρι είναι για τους Ιάπωνες η εποχή των φαντασμάτων, η περίοδος που το τείχος ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο λεπταίνει, κάνοντας εφικτή τη “συνάντηση” των δύο κόσμων»), στα γιουρέι –τα φαντάσματα– στην ιαπωνική παράδοση, σ’ όλο το περίπλοκο τελετουργικό για το κατευόδωμα του νεκρού, σε σπαραχτικές κι ανατριχιαστικές ιστορίες για νεκρές μητέρες και νεκρά παιδιά (και στην τελετή mizuko kuyō, για τα παιδιά που δεν πρόλαβαν να ζήσουν), και ως τις κλασικές αφηγήσεις με γιουρέι, σαν τη σαιξπηρική, τρομερή ιστορία της προδομένης Όιβα.

Και σε τούτον το λαό, όπου ο σύγχρονος κόσμος της τεχνολογίας και της παγκόσμιας οικονομίας συνυπάρχει με την παράδοση, ως και μια τωρινή συμφορά όπως ο σεισμός και το τσουνάμι το Μάρτιο του 2011, με τις χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους, αφήνει πίσω του φαντάσματα να συντροφεύουν με τη μελαγχολική τους παρουσία τους βυθισμένους στο πένθος ζωντανούς.

Απ’ αυτό το ταξίδι στη ρευστή μεθόριο μεταξύ ζωής και θανάτου, δεν θα μπορούσε να λείπει η τέχνη που έχει γεννηθεί από τούτες τις συναντήσεις ζωντανών με νεκρούς, πρωτίστως η κινηματογραφική: ταινίες τρόμου σαν το Kwaidan (1964) του Μασάκι Κομπαγιάσι, φιλμ του είδους Edo Gothic, σύγχρονα όπως το Ringu (1998) του Hideo Nakata, και φυσικά το θρυλικό Ugetsu Monogatari (1953), που «η ομορφιά και το πάθος του μεταφέρουν απόλυτα την ατμόσφαιρα των ιστοριών τρόμου της Ιαπωνίας και των μοναδικών της φαντασμάτων που στοιχειώνουν για αιώνες τη συλλογική φαντασία».

Στο τέλος του βιβλίου της, ύστερα από ένα κεφάλαιο σχετικά με ζωντανεμένα αντικείμενα και με κούκλες που χρησιμοποιούνται για την άσκηση συμπαθητικής μαγείας, για εκδίκηση, ή αντικαθιστούν τους νεκρούς κατοίκους στο χωριό Ναγκόρο, η Ράδου παραθέτει μια σειρά από ιστορίες για φαντάσματα και άλλα παράξενα πλάσματα («Η σκιώδης γυναίκα», «Τα μάτια», «Η γάτα και η κολοκύθα», «Το φάντασμα ενός μικρού κοριτσιού», «Ο ιερέας του βουνού που φαγώθηκε απ’ τους λύκους», «Ο καθρέφτης της Ματσουγιάμα», κ.ά.). Από τις πολλές άλλες ιστορίες που υπάρχουν διάσπαρτες στο Φάντασμα στο χιόνι, θα αντιγράψω εδώ αυτήν της «Νεκρής μητέρας με το ζωντανό μωρό»:

Πριν από κάποιο καιρό, πέθανε στον τελευταίο μήνα της εγκυμοσύνης της από κάποια ξαφνική ασθένεια η γυναίκα ενός αγρότη, εδώ, στο χωριό Katsurada. Κατά τη διάρκεια της τεσσαρακοστής ένατης νύχτας από τον θάνατό της, οι χωρικοί κατάλαβαν πως έλειπαν 49 mochi –τα κέικ ρυζιού από την κηδεία της–, τα οποία είχαν αφήσει ως δωρεά στον ναό μπροστά από το άγαλμα του Βούδα. Οι υποψίες των ανθρώπων φούντωσαν, κι έτρεξαν αμέσως στον τάφο, όπου ανακάλυψαν μια τρύπα στον χωμάτινο σωρό. Οι συγγενείς της νεκρής γυναίκας είχαν ακούσει τις φήμες κι έτσι αποφάσισαν να την ξεθάψουν, παρουσία ενός δημόσιου λειτουργού. Όταν τελικά άνοιξαν τον τάφο, είδαν με έκπληξη πως το χρώμα του δέρματός της δεν είχε αλλάξει καθόλου και κρατούσε στην αγκαλιά της ένα μωρό. Το νεογέννητο ήταν κουλουριασμένο και έσφιγγε στη χούφτα του ένα κέικ ρυζιού, γλείφοντάς το. Απ’ ό,τι φαίνεται, το μωρό είχε γεννηθεί μετά την ταφή της γυναίκας και είχε καταφέρει να επιβιώσει με κάποιον τρόπο.

Οι συγγενείς ήθελαν τώρα να πάρουν το μωρό απ’ τη νεκρή μητέρα, αλλά εκείνη δεν το άφηνε. Μετά από πολλή σκέψη, αποφάσισαν να φέρουν μια γυναίκα που θήλαζε και της ζήτησαν να δείξει το στήθος της στη νεκρή. «Θα ταΐσω το μωρό σου με αυτό. Μπορείς να μου το δώσεις, θα είναι ασφαλές», της είπε. Ύστερα από αυτά τα λόγια, τα χέρια του πτώματος χαλάρωσαν, και άφησαν το παιδί. Έτσι λένε οι άνθρωποι.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly