frear

Η ισότητα των φύλων, οι παιδικές χορωδίες και κακοί οιωνοί για το μέλλον – του Κωνσταντίνου Λερούνη

Η ισότητα μεταξύ των φύλων είναι μια από τις πλέον πολύτιμες παρακαταθήκες του 20ού αι. και οι όποιοι εναπομείναντες θύλακες ανισότητας θα εξαλειφθούν. Αποτελεί κατάκτηση η οποία στερεώνει θεμελιακά τον κοινωνικό ιστό. Όμως στο έδαφος κάθε κοινωνικής κατάκτησης βλασταίνουν μοιραία και εκείνες οι υπερβολές που υπονομεύουν την κοινωνία και την πολιτιστική δημιουργία. Αντίστοιχα, τα ατομικά δικαιώματα συνιστούν βασικό πυλώνα του Ευρωπαϊκού πολιτισμού και καθιστούν, από νομική άποψη, δυνατή την υπεράσπιση της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Μόνον ένας εξαιρετικά κακόπιστος αναγνώστης θα ισχυριζόταν ότι το κείμενο που ακολουθεί βάλλει εναντίον της ισότητας ή των ατομικών δικαιωμάτων.

Η ισότητα δεν δικαιολογεί, για παράδειγμα, την καταπάτηση κάθε παράδοσης για χάρη ενός άρρωστα υπερτροφικού εγώ. Πολλώ δε μάλλον, δεν δικαιολογεί την κατάχρηση της προστασίας που παρέχει ο νόμος προκειμένου να ικανοποιηθεί ο εγωισμός ενός ανθρώπου. Στην περίπτωση του Καθεδρικού του Βερολίνου οι γονείς κάποιου νεαρού κοριτσιού υπέβαλαν μήνυση στον Καθεδρικό διότι απορρίφθηκε το αίτημα της κόρης τους να γίνει δεκτή στην χορωδία του Καθεδρικού. Οι χοράρχες του Καθεδρικού αποφάνθηκαν ότι το κορίτσι δεν είχε το ταλέντο για να γίνει δεκτό. Οι ενάγοντες, αντίθετα, ισχυρίστηκαν ότι το φύλο του παιδιού έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Ακόμη και έτσι να έχουν τα πράγματα, ευτυχώς τα γερμανικά δικαστήρια είχαν τον κοινό νου να κρίνουν ότι η μήνυση ήταν αβάσιμη (βλ. εδώ αλλά και εδώ). Το παράξενο είναι ότι στο Βερολίνο υπάρχει ειδική Χορωδία για κορίτσια με κύρος ανάλογο της Χορωδίας του Καθεδρικού και με καλύτερες ευκαιρίες, στην οποία, όμως, δεν προσέφυγαν οι γονείς της νεαρής ώστε να βελτιστοποιήσουν τη μουσική της παιδεία.

Το δικαστήριο έκρινε, μετά από εξέταση των μαρτυριών των εμπειρογνωμόνων, ότι οι ανατομικές διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών «δημιουργούν διαφοροποιημένους χορωδιακούς χώρους» και συμφώνησε ουσιαστικά με τη γνώμη του Διευθυντή της χορωδίας ότι μόνο με ισχυρή πίεση μπορεί να συμμιχθεί η φωνή του κοριτσιού με το ηχόχρωμα της χορωδίας τονίζοντας πως κάτι τέτοιο δεν είναι «ούτε επιθυμητό ούτε παιδαγωγικά υπεύθυνο» (η είδηση εδώ). Φαίνεται λοιπόν ότι η φύση μάς επιβάλλει τους δικούς της όρους, τους οποίους δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Η προσπάθεια απεμπόλησης της φύσης αποτελεί ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό πολλών κινημάτων του 20ού αι. τα οποία αντιφάσκουν στην ισορροπημένη θεώρηση του διπόλου φύση-ανατροφή. Χαρακτηριστικό, εν τω προκειμένω, το έργο του Σαίξπηρ και του Σερ Φίλιπ Σίντνεϋ.

Το βασικότερο επιχείρημα των υπέρμαχων των μικτών χορωδιών είναι ότι δεν υπάρχει σημαντική ακουστική διαφορά μεταξύ χορωδιών αρρένων και θηλέων αντίστοιχα. Το επιχείρημα αυτό έχει καταρριφθεί πολλαπλά και σε πολλές μελέτες. Υπάρχουν φυσικά και κάποιες μελέτες οι οποίες δείχνουν πως o κοινός ακροατής δεν μπορεί να ‘πιάσει’ τις διάφορές ηχοχρώματος αλλά όποιος έχει την παραμικρή εξοικείωση με τη μουσική της Αναγέννησης και του Μπαρόκ γνωρίζει την σημασία του κάπως σκοτεινότερου ηχοχρώματος των αγοριών. Μόνον ένας εντελώς ανεξοικείωτος με την χορωδιακή μουσική ή απλά άμουσος δεν θα καταλάβαινε αμέσως ότι αυτή η παιδική χορωδία που συνοδεύει την Πόλκα Τριτς Τρατς του Στράους είναι χορωδία αρρένων. Σημείωση: το προσωπικό μου σκορ στην ‘τυφλή’ ακρόαση και αναγνώριση παιδικών χορωδιών που αποτελούνται από αγόρια και κορίτσια αντίστοιχα είναι 13/15.

Εάν γενικευθεί η χρήση μικτών χορωδιών (ωραιότατο το άρθρο στον Spectator) θα χαθεί ολοκληρωτικά όχι απλά και μόνο μια σημαίνουσα ευρωπαϊκή παράδοση, αλλά και θα νοθευτεί το καλλιτεχνικό όραμα των μουσουργών οι οποίοι έγραφαν τα έργα τους για χορωδίες αρρένων. Αναμφίβολα, τα ζητήματα αυτά είναι εξαιρετικά λεπτεπίλεπτα. Το βέβαιο είναι ότι οι χορωδίες αρρένων κατατάσσονται στις ενδοξώτερες παραδόσεις του Ευρωπαϊκού πολιτισμού Μια σπουδαία ευρωπαϊκή παράδοση εκατοντάδων ετών θα μπορούσε να σβήσει εξαιτίας του εγωισμού κάποιων ανθρώπων οι οποίοι, διψώντας για μια αμφίβολη αυτοπραγμάτωση, επιμένουν να επιχειρούν μανιωδώς το ξερίζωμα δέντρων που καρποφόρησαν για αιώνες. Στο υπέδαφος της προσπάθειας αυτής βρίσκεται η επιθυμία για μετάβαση από την ισότητα στην ομοιότητα, από την δεξιοτεχνική ευχέρεια διάκρισης στην αέναα μοδάτη νωθρότητα της εξομοίωσης των πάντων.

Κυρίως όμως: δεν είναι δυνατόν η διαχείριση των πολιτιστικών παραδόσεων να ανατίθεται στους δικαστές υπό την κάλυψη της ανύπαρκτης παραβίασης ατομικών δικαιωμάτων, διότι, συν τοις άλλοις, με αυτό τον τρόπο επισκιάζονται οι πραγματικές και αδιαμφισβήτητα υπαρκτές, ακόμη και στις χώρες του οικονομικά ανεπτυγμένου κόσμου, παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κακό σημείο των καιρών μας η διαχείριση του πολιτισμού στις δικαστικές αίθουσες.

Και για να έρθουμε στα δικά μας, διότι αυτή η εξέλιξη μας αφορά εμμέσως πλην σαφώς και είναι αφελείς όσοι νομίζουν ότι η παγκοσμιοποίηση αφορά μόνο την οικονομία. Θυμάμαι ακόμη την άφατη ψυχική οδύνη που μου προξένησε εκείνη η ψάλτρια σε γνωστό ναό των Αθηνών όταν η στριγκιά, τραχιά φωνή της κατέστρεψε την κατανυκτικότητα των εξαίσιων ανδρικών φωνών και μαζί και την δική μου Μεγάλη Εβδομάδα. Μοναδική μου επιθυμία εκείνη την στιγμή ήταν να αποσκορακίσω αυτήν και όσους θεώρησαν καλή ιδέα να διανθιστεί ο ήχος αυτής της εξαίσιας χορωδίας με ένα ξένο φωνητικό σώμα. Εκ των υστέρων έμαθα ότι πειραματισμοί με την εισαγωγή μικτών χορωδιών στην εκκλησιαστική μουσική γίνονται σε διάφορες περιπτώσεις, με πολλαπλά κίνητρα και διαφοροποιούμενες προοπτικές και αποτελέσματα κατά το ποιοτικό επίπεδο κάθε προσπάθειας. Και για να προλάβω τον κακόπιστο αναγνώστη. Το κάλλος της γυναικείας φωνής δεν υπολείπεται σε τίποτα του κάλλους της ανδρικής. Όμως, αν και δεν είμαι ειδικός επί του θέματος, έχω σοβαρές αμφιβολίες αν η Ορθόδοξη εκκλησιαστική μουσική θα ωφεληθεί από την εισαγωγή γυναικείων φωνών.

Όταν το θέμα των μικτών χορωδιών τεθεί επί τάπητος μετά από κάποια χρόνια, δεν είναι απίθανο να συμβεί με την επίκληση σε κάποιου είδους ισότητα, ακόμη και με την χρήση ενδίκων μέσων. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι η κατάλληλη προετοιμασία για μια τέτοια καινοτομία θα απουσιάζει εντελώς. Με την ίδια ακριβώς έλλειψη αισθητικής και παιδευτικής ενσυναίσθησης που είδαμε στα ευρωπαϊκά παραδείγματα, θα συρθούμε σε μία αχρείαστη καινοτομία. Η επίκληση στην ισότητα ίσως να συμπληρωθεί με κάποια επίκληση στον ρόλο της γυναίκας στην εκκλησία και την ανάγκη ενίσχυσής του. Για να υπενθυμίσω, όμως, το αυτονόητο, στην Εκκλησία υπάρχει διάκριση και όχι σύγχυση λειτουργημάτων.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly