frear

Η Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν στο Ηρώδειο με τον Ρικάρντο Μούτι στο πόντιουμ – γράφει η Ανθούλα Δανιήλ

Αν δεν υπήρχε η Ελλάδα και η Ρώμη, η Ευρώπη δεν θα ήταν τίποτα…
(Ρ.Μ.)

Αυτά τα λόγια είπε, μεταξύ άλλων, ο διάσημος μαέστρος, που τίμησε την πατρίδα μας, την Ελλάδα, στον Επίλογο της Συναυλίας του, στο ρωμαϊκό μας θέατρο, στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, όπου διηύθυνε (Τρίτη, 9 Ιουλίου 2019) το εμβληματικό έργο του Τιτάνα της Μουσικής Λούντβιχ Βαν Μπετόβεν, την πασίγνωστη και κοσμαγάπητη Ενάτη συμφωνία σε Ρε ελάσσονα Οp. 125, έργο που αποτελεί και το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι η πρώτη Συμφωνία που έχει χορωδία, είναι η πιο πολυπαιγμένη, θεωρείται το καλύτερο έργο του Μπετόβεν και το καλύτερο στη δυτική μουσική δημιουργία. Τα χειρόγραφα της Συμφωνίας, που βρίσκονταν στην εθνική βιβλιοθήκη του Βερολίνου, το 2001 πέρασαν στην Memory of the world Programme της UNESCO και είναι η πρώτη φορά που ένα έργο έλαβε τέτοια τιμή.

Στο κατάμεστο Ηρώδειο, παρά την απελπιστική ζέστη ‒οι βεντάλιες έδιναν κι έπαιρναν‒ το κοινό καθηλωμένο παρακολούθησε κατανυκτικά την μεγαλειώδη Συμφωνία, εκείνην με την οποία ο Άνθρωπος δέεται στον Θεό να σταματήσει την αδελφοσφαγή στη γη.

Όταν μέσα στο θέατρο οι μουσικοί πήραν τη θέση τους στην ορχήστρα, όταν η μεγαλειώδης χορωδία κατέλαβε όλο το μήκος της σκηνής, όταν ο Μεγάλος Ρικάρντο Μούτι σήκωσε τη μαγική μπαγκέτα του και όλοι περιμέναμε με κρατημένη την ανάσα, δεν ήταν η Ενάτη που ακούσαμε εκείνη τη στιγμή, αλλά οι νότες του Εθνικού μας Ύμνου –Σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού την τρομερή…– και ακούγοντας ριγήσαμε και όλο το θέατρο σηκώθηκε όρθιο.

Ήταν μια χρονική συγκυρία που συχνά παραβλέπουμε, η οποία έφερνε κοντά τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό και τον Γερμανό μουσουργό. Από αντίθετους δρόμους, ο Σολωμός συναντιόταν με τον Μπετόβεν, απευθύνοντας το «Χαίρε» στην Ελευθερία που έλειπε από την σκλαβωμένη Ελλάδα και ο Μπετόβεν απευθυνόταν στον Θεό να φέρει τη συναδέλφωση που έλειπε από την αιματοβαμμένη Ευρώπη. Στα 1823 ο Σολωμός, στα 1824 ο Μπετόβεν. Η Ευρώπη έβγαινε από ένα αιματοκύλισμα και η Ελλάδα έμπαινε στο δικό της για τη Λευτεριά της.

Μετά την ανάκρουση του ελληνικού Ύμνου ήταν η σειρά του ιταλικού –Frateli d’ Italia, L’ Italia S’ è Desta. Και πάλι το κοινό σηκώθηκε, τιμώντας τον μεγάλο μαέστρο και τον αδελφό λαό, με τον κοινό ελληνορωμαϊκό μας πολιτισμό. Διακριτές ήταν οι φωνές των Ιταλών –θεατών που έψελναν και αυτοί τους στίχους του Ύμνου τους.

Ο διεθνούς φήμης μαέστρος που έχει διευθύνει τις φιλαρμονικές του Βερολίνου, της Βιέννης, του Σικάγου, του Σάλτσμπουτργκ, παίρνοντας τους Δρόμους της Φιλίας επισκέπτεται πόλεις αρχαίες και σύγχρονες μαζί με ιταλούς μουσικούς που τον συνοδεύουν και ντόπιους που συμπράττουν. Το Σεράγεβο, η Βυρηττός, η Ιερουσαλήμ, το Κάιρο η Τεχεράνη και τώρα η Αθήνα είχε την τιμή, την Τρίτη 9 -Ιουλίου 2019, στην οποία είχε ξαναέρθει πριν έντεκα χρόνια, στο κατάμεστο Ηρώδειο κάτω από τον έναστρο ουρανό, στα πόδια της Ακρόπολης, με τον Παρθενώνα κορώνα της.

Ακολούθησε η Συμφωνία. Το έργο αποτελείται από τέσσερα Μέρη: I.Allegro ma non troppo, un poco maestoso. II. Scherzo. Molto vivace. III.Adagio molto e cantabile. IV. Presto. Allegro assai. Στο τελευταίο Μέρος συμμετέχει και η χορωδία, η οποία ψάλλει τους στίχους από το ποίημα του Φρίντριχ Σίλλερ Ωδή στη Χαρά ή Για τη Χαρά, έργο του 1785, για Σοπράνο, Άλτο, Τενόρο και Βαρύτονο. Πρόκειται για ένα έργο πολύμορφο, ανατρεπτικό, μεγαλειώδες. Μια Συμφωνία στην οποία ο Μπετόβεν ήθελε και πρόσθεσε την ανθρώπινη φωνή, κάτι που δεν συνηθιζόταν, ωστόσο, είχε επιχειρηθεί στο παρελθόν. Η τελευταία στροφή του ποιήματος λέει:

Αγκαλιαστείτε, εκατομμύρια πλάσματα.
Αυτό το φιλί ας πάει στον κόσμο όλο!
Αδέλφια, πάνω από τον έναστρο θόλο,
Πρέπει να υπάρχει ένας φιλεύσπλαχνος πατέρας.
Προσκυνάτε, εκατομμύρια πλάσματα;
Κόσμε, διαισθάνεσαι τον Δημιουργό;
Ψάξε τον πάνω από το στερέωμα!
Θα πρέπει να ζει πάνω από τ’ αστέρια.

Με αυτή την πίστη ‒Πρέπει να υπάρχει ένας φιλεύσπλαχνος πατέρας‒ ο Ποιητής Σίλλερ, ο Μουσουργός Μπετόβεν, ο Μαέστρος Ρικάρντο Μούτι και οι Μουσικοί του και, τέλος, το κοινό συνέβαλαν, ώστε, έστω αυτή τη μοναδική βραδιά στο Ηρώδειο, να βρει η ουτοπία έδαφος.

Η βραδιά τελείωσε με τον ωραίο επίλογο του μαέστρου που έδωσε για λίγο στο σκοτεινό σαρκίο μας φτερά και Ιδέα, επαναβεβαιώνοντάς μας ότι η Τέχνη σώζει. Η μαγεία ήταν τόση που ενώ όλα είχαν τελειώσει, το παρατεταμένο χειροκρότημα και οι εκφράσεις ενθουσιασμού είχαν ολοκληρωθεί, όλοι όρθιοι παρέμεναν στη θέση τους και κανείς δεν κινήθηκε να φύγει. Σαν να ήθελε να δώσει διάρκεια στη μαγεία, να μη διαταράξει την επικοινωνία με την ουράνια αρμονία που η θεϊκή μουσική για όση ώρα ακουγόταν είχε εξασφαλίσει για μας. Να μην κλείσει η ρωγμή από όπου κρυφοκοιτάξαμε τον παράδεισο.

*Το Πρόγραμμα «Tempo Forte Italia-Grecia 2019» είναι μια πρωτοβουλία της Πρεσβείας της Ιταλίας στην Αθήνα από κοινού με φορείς, ιδρύματα, φίλους του πολιτισμού, Έλληνες και Ιταλούς, με σκοπό τη μεταφορά «περισσότερης Ιταλίας στην Ελλάδα και περισσότερης Ελλάδας στην Ιταλία» καθώς και Υπουργείου Πολιτισμικής Κληρονομιάς της Ιταλίας -Γενικής Διεύθυνσης Θεαμάτων.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly