frear

Οπτικοποίηση του ποιητικού κειμένου: «θάνατος του σημείου;» – γράφει η Λίλια Τσούβα

Πυρήνας του τρόπου επικοινωνίας στην ύστερη νεωτερικότητα είναι η «ενημερωδιασκέδαση», η ανάμειξη ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Ο μεσο-κεντρικός (μεσο-ποιημένος, κατά τον Jean Baudrillard) πολιτισμός μας έχει την τάση να αναπαριστά τα μηνύματα προκειμένου να τα καταστήσει χρηστικά. Μετατοπίζοντας το πληροφοριακό κείμενο στην επικράτεια της αισθητικής αυξάνει την εντροπία του. Συμβάλλει ταυτόχρονα στην κοινωνική κυκλοφορία και την πολιτιστική του αλληλεπίδραση. Ο Baudrillard, ωστόσο, αναφερόμενος στην ενημερωδιασκέδαση, μίλησε για απλούστευση του μηνύματος και των σημασιών του. Εν τέλει για απώλεια του νοήματος («θάνατος του σημείου»).

Τα κόμικ συνιστούν μετα-εικόνες, σύνθεση εικόνας με τη γραφή. Δεν συνεπάγονται απαραίτητα αποδόμηση των νοημάτων των κειμένων που αναπαριστούν. Αντιθέτως. Μέσω της οπτικοποίησης τα νοήματά τους καθίστανται ευρέως προσιτά. Η μεταγραφή τους σε κόμικ καθιστά δυνατό τον τροπισμό τους, ενώ παράλληλα συνιστά έναν δημοκρατικότερο τρόπο επικοινωνίας τους, ιδιαίτερα στην εποχή μας, όπου τα πάντα διαμεσολαβούνται μέσω των ΜΜΕ.

Όταν όμως αναφερόμαστε σε οπτικοποίηση ενός ποιητικού κειμένου, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως η ποίηση υποβιβάζεται. Από αυθύπαρκτο και αυτοτελές γεγονός μετατοπίζεται στο πεδίο της ενημερωδιασκέδασης. Οι συνταγματικές του σχέσεις εξασθενούν. Το κείμενο αποκτά πληροφοριακό χαρακτήρα. Το σημαίνον αποκόβεται από τους συμβολισμούς του και το ποίημα τυποποιείται. Μετατοπίζεται στο χώρο της μαζικής κουλτούρας (mass culture). Η εικόνα τις περισσότερες φορές λειτουργεί αφαιρετικά, μειωτικά για το λόγο. Παράγεται έτσι ένα φτωχότερο νοηματικά και συμβολικά μήνυμα προσαρμοσμένο στις απαιτήσεις της απλής διασκέδασης. Το κείμενο σημαίνει μόνον αυτό που αναπαριστά• δεν δίνει νόημα στα πράγματα. Η ερμηνευτική του διάσταση χάνεται.

Όμως το ποίημα απελευθερωμένο από τα ιδεατά του συστήματα μεταπίπτει στην κατάσταση του life style. Γίνεται κυριολεκτικό, χρηστικό, αισθητικό, μια «μπουκιά ενημέρωσης» (sound bite). Η εικόνα κυριαρχεί, ενώ ο λόγος λειτουργεί συμπληρωματικά.

Αναμφίβολα δεν απορρίπτουμε την οπτικοποίηση ενός ποιητικού corpus. Η μετατροπή του σε κόμικ συνάδει με το πνεύμα των καιρών, (την επικράτηση της οθόνης). Συχνά εξάλλου είναι ιδιαίτερα υποβλητική. Η εικόνα, συνδυασμένη με το λόγο, ιδιαίτερα όταν αυτός εκφέρεται από τη φωνή ασκημένων ηθοποιών, όπως το ποίημα «Ιθάκη», του Κ. Καβάφη, όπου απαγγέλλει ο αμερικανός ηθοποιός Σων Κόνερυ, είναι εξαιρετικά ευχάριστη. Ωστόσο η διαμεσολαβημένη (μέσω του κόμικ) επικοινωνιακότητα του μηνύματος, στερεί από το ποίημα τους χυμούς του, το στραγγίζει από την ουσία του. Το εκθέτει στο πεδίο της ευρείας κατανάλωσης και το τυποποιεί. Μετατοπίζει το ενδιαφέρον από το μήνυμα στο μέσο.

Βιβλιογραφία
Πλειός, Γ. (2011). Η Κοινωνία της Ενημέρωσης. Ειδήσεις και Νεωτερικότητα. Αθήνα: Καστανιώτης.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly