frear

Περνώντας απέναντι. Μια ανάγνωση της νουβέλας «Φροσύνη» του Jean Bloch-Michel – γράφει η Αρχοντούλα Διαβάτη

Φροσύνη, μια νουβέλα, του Jean Bloch-Michel, αντιστασιακού, φίλου του Καμύ, πρώτο βιβλίο στις νέες εκδόσεις ΟΚΤΑΝΑ. Μου άρεσε το εξώφυλλο, η γραμματοσειρά, η γλώσσα –μια μετάφραση που έχει πετύχει το ποθούμενο: να νιώθεις ότι διαβάζεις Λογοτεχνία στη γλώσσα σου. Το όνομα της ηρωίδας έχει βέβαια για μας συνδηλώσεις θυματοποίησης.

Μια ιστορία εκτός τόπου και χρόνου, σε ένα νησί της Μεσογείου γύρω στο ’60, γιατί να επιλέξει κανείς –σκεφτόμουν– να εκδώσει αυτό το βιβλίο σήμερα;

Είναι μια ιστορία αφηγημένη σε στιλ εσωτερικού μονολόγου –που μου άρεσε πολύ ως αφηγηματική τεχνική‒ και σε πλάγιο λόγο επίσης. Απλός, λιτός και κομψός λόγος. Αφηγείται ο πατέρας, ο Αλέξης, που εννοεί να μείνουν όλα ως έχουν, να μην αλλάξει τίποτα στην μικρή κοινωνία του νησιού του. Εννοεί να παντρέψει την κόρη του τη Φροσύνη με κάποιον νέο που διάλεξε ήδη ο ίδιος –ο δικός του λόγος περιέχει και τον δικό της, καθώς εκείνος αναπλάθει στον μονόλογό του τις απόψεις και τα σχέδιά του αλλά και τα έργα του, ότι έκαψε μια μέρα τα βιβλία της Φροσύνης που θέλησε να ανοίξει τα φτερά της, να προσδιορίσει μόνη της την ταυτότητά της, να φύγει από το νησί για σπουδές. Ευρηματικό βέβαια γιατί εσύ αναγνώστη, όπως και η Φροσύνη, βγαίνεις απ’ τα ρούχα σου και θυμώνεις και θέλεις να κάνεις την επανάστασή σου απέναντι σ’ αυτόν τον άνθρωπο με τον οποίο εκβιάζει ο συγγραφέας την ταύτισή σου. Δεν μπορείς να ταυτιστείς βέβαια με τον πατέρα, που έχει τον λόγο από την αρχή ως το τέλος της νουβέλας. Αλλά έτσι αναγκάζεσαι κι εσύ, διαβάζοντας κι ακούγοντας τον δικό του λόγο, και με εκείνον μόνο συγχρωτιζόμενος, σε δικό σου μονόλογο με τον εαυτό, να κάνεις τις δικές σου αναγωγές στο σήμερα.

Όταν εισβάλλει στη ζωή το καινούργιο, πώς απαντάς στους νέους, μεγαλωμένους με την τηλεόραση και το κινητό και το smartphone, ολόψυχα δοσμένους στα κοινωνικά δίκτυα ή στον ελεύθερο προσδιορισμό φύλου, που μάλιστα έχει ήδη κατακτηθεί νομικά. Ως μεταφορά εκλαμβάνοντας την εμμονή στο παλιό βρίσκεσαι λιγότερο επικριτικός απέναντι στο τερατώδες πείσμα του ήρωα της ιστορίας και μόνον έτσι βέβαια μπορεί να λειτουργήσει σήμερα η εν λόγω νουβέλα.

Το πιστεύω του Αλέξη το διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο: «Να ζεις σημαίνει να ανήκεις σε έναν κόσμο σωστά πλασμένο, όπου δεν χρειάζεται να αναρωτιέται κανείς κάθε πρωί ποια είναι η θέση του ή ποιο το καθήκον που οφείλει να εκπληρώσει στον κόσμο αυτόν…». Μου θυμίζει τη φιλόσοφο Σιμόν Βέιλ –που πέθανε πριν τα μέσα του προηγούμενου αιώνα– και τη φιλοσοφία της. Πίστευε κι αυτή πως το «ρίζωμα» είναι η πιο σπουδαία ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής, με τη συμμετοχή στην ύπαρξη μιας συλλογικότητας που έχει τις ρίζες της στο παρελθόν. Οι ξεριζωμένες ψυχές μαραζώνουν κι αλλοτριώνονται, όπως εκείνες των προσφύγων σήμερα, στη μεγάλη έξοδό τους για να σωθούν.

Σκέφτομαι από την άλλη την Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου, τη λογία εκ Ζακύνθου, την πρώτη ελληνίδα συγγραφέα των αρχών του 19ου αιώνα που έγραφε και διάβαζε κατ’οίκον και είχε εκφράσει ήδη το αδιέξοδο του καιρού της στην Αυτοβιογραφία της, που εκδόθηκε από το γιο της μετά θάνατον. «Ήρχισε να μοι ανοστίζει η υπανδρεία», είχε γράψει, όταν καθηλώθηκε σε έναν ανεπιθύμητο γάμο, κατά τα στερεότυπα του καιρού της, ενώ με μεγάλη έφεση για μόρφωση επιθύμησε ένα είδος ελεύθερης ζωής ακόμα και σε ένα μοναστήρι ή σε ένα μετόχι. «Εκοίταξα τα μακριά φορέματα της γυναικείας σκλαβιάς και ενθυμήθηκα ότι είμαι γυναίκα». Πόσο αντιδραστική είναι η παράδοση κάποτε;

Ξαναγυρνάω στην ανάγνωση της Φροσύνης για να πω ότι θέλει κυρίως ο συγγραφέας να απεικονίσει τη δύσκολη μετάβαση του πατέρα σε έναν νέο χρόνο, εχθρικό και δύσκολο, εκείνο των γηρατειών μέχρι να περάσει απέναντι. Ένα όμορφο αξιανάγνωστο βιβλίο, απείρως καλογραμμένο.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: John Frederick Peto. Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.]

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly