frear

Μια γνώμη για τη συλλογή του Χάρη Ψαρρά, «Gloria in Excelsis» ‒ γράφει ο Σπύρος Καρέλας

Στη νέα συλλογή του Χάρη Ψαρρά Gloria in Excelsis (Κέδρος, 2017) κυρίαρχη είναι η παρουσία έμμετρων και ομοιοκατάληκτων ποιημάτων. Σημαντική, επίσης, θέση έχουν οι ψευδορίμες. Ο τόνος των ποιημάτων είναι παιγνιώδης, ενώ διακρίνεται μία τάση άλλοτε προς τη γενίκευση («Κατά των Εθνικών», «Απολογισμός») και άλλοτε προς την ποίηση του πρώτου προσώπου («Κληρωτός»). Τα ποιήματα διακρίνονται σε ποιήματα επί σκηνής, όπου μιλάει κάποιο σκηνοθετημένο πρόσωπο («Κληρωτός», «Ορφέας», «Ατζεσιβάνο», «Ο γιος του Αδάμ», «Εύα», «Δυσδαιμόνα») και ποιήματα εκτός σκηνής ή ποιήματα-δηλώσεις, στα οποία δεν προκύπτει η ταυτότητα του ομιλούντος υποκειμένου.

Πέραν τούτων, ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνεται η μεταφορά χαρακτήρων του μυθολογικού ή θρησκευτικού παρελθόντος στο παρόν όχι μόνο της αφήγησης αλλά και της εποχής στην οποία ο ποιητής ζει. Για παράδειγμα, στο πρώτο ποίημα της συλλογής, «Αναγνώριση», δηλώνεται ότι μία γυναίκα («Η ξανθιά»), την οποία το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται ο λόγος την είδε «χθες στο χαμάμ», είναι η Εύα. Ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται η τοποθέτηση ενός χαρακτήρα της Παλαιάς Διαθήκης σε σύγχρονα συμφραζόμενα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί απλός και αβίαστος. Σε αντίθεση με τον τρόπο αυτό, στην Κίχλη ο Σεφέρης δεν εισάγει τον ίδιο τον Ελπήνορα, αλλά έναν άνθρωπο σύγχρονο ο οποίος «Είχε το φέρσιμο του Ελπήνορα». Είναι αδιάφορο το εάν η ονομάτιση της γυναίκας ως Εύας, αποτελεί μία μεταφορά. Σημασία εδώ έχει η τεχνική της εισαγωγής ενός χαρακτήρα στο παρόν του ποιήματος και του ποιητή.

Κάτι αντίστοιχο ισχύει και στο ποίημα «Ο γιος του Αδάμ», στο οποίο ο Κάιν διηγείται τη ζωή του από την αδελφοκτονία που διέπραξε και μετά. Η διήγηση αρχίζει ως εξής:

Κτηματικές διαφορές. Έτσι ήρθαμε στα χέρια.

Ο νους του αναγνώστη πηγαίνει αμέσως σε περιπτώσεις τις οποίες η φράση «κτηματικές διαφορές», αρκετά συνηθισμένη, ανακαλεί. Στο ποίημα «Ορφέας» τίθεται το ζήτημα εάν ο Ορφέας που μιλάει είναι ο Ορφέας όπως τον παρουσιάζει ο πρωταρχικός μύθος ή ένα προσωπείο του ποιητή. Οπωσδήποτε, ο Ορφέας του πρωταρχικού μύθου αγνοεί τον Βιργίλιο και τα Γεωργικά του, τα οποία ο Ορφέας του ποιήματος έχει υπόψη του:

[…] Η Ευρυδίκη που είδα
δεν ήταν παρά μια σελίδα

γραμμένη αριστοτεχνικά
απ’ τον Βιργίλιο στα Γεωργικά.

Σε αυτή την περίπτωση, παρατηρείται το φαινόμενο ενός ποιητή του οποίου η κάθοδος στον Άδη συνίσταται στην καταβύθισή του σε σχετικά κείμενα ομοτέχνων του.

Επιπλέον, η παρουσία του πλατωνικού φιλοσοφικού στοχασμού είναι εμφανής στο ποίημα «Ισοπαλία», ενώ το ποίημα «Ατζεσιβάνο» παραπέμπει στο ποίημα του Σικελιανού «Η Αυτοκτονία του Ατζεσιβάνο Μαθητή του Βούδα». Επίσης, ο τρίτος στίχος του τελευταίου ποιήματος της συλλογής, «Απολογισμός», παραπέμπει στους στίχους που βρίσκονται χαραγμένοι στην επιτύμβια πλάκα του Ρίλκε.

Τέλος, εμφανής είναι η τεχνοτροπική ομοιότητα των ποιημάτων της εν λόγω συλλογής με τα ποιήματα της συλλογής Σκοτεινές Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα του Νάσου Βαγενά. Ενδεικτικά, το ποίημα του Ψαρρά «Vivere Pericolosamente» παρουσιάζει μορφικές αντιστοιχίες με το ποίημα «Βιλλανέλλα» του Βαγενά.

Η νέα συλλογή του Χάρη Ψαρρά έρχεται να προστεθεί σε μία αξιέπαινη και σταθερή, από το 2002 και τα Σπίρτα χειρός, πορεία στο μονοπάτι της ποίησης,

περίεργο, περίφρακτο, περίλυπο, λοιπά. (Σπίρτα χειρός, από το ποίημα «Επίκληση»)

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.]

Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.

Twitter