Έξω από το μυθιστόρημα της νιότης

«Α, ναι, και σε ποιο μέρος το κτίζεις;» ρώτησε ο Δον Κιχώτης, «Έξω από το μυθιστόρημα, μάλλον δεν το ξέρεις», απάντησε ο Σάντσο Πάντσα. Ήδη από το προοίμιο της τέταρτης ποιητικής συλλογής του Αντώνη Ψάλτη, πληροφορούμαστε πως ο ποιητής/Πάντσα κτίζει ένα νέο σπιτάκι για να στοιβάξει την οικογένειά του. Ταυτόχρονα μας εισάγει στην απόλυτη μεταφορά που διατρέχει την ολιγοσέλιδη αυτή ποιητική σύνθεση βασίλειο για ένα μολύβι. Ο σαραντάρης ποιητής (γ. 1977), έχει να κάνει τους λογαριασμούς στα μισά της ζωής του, (τον γνωστό κι από την ψυχολογία υπαρξιακό κόμβο στην ομαλή ανάπτυξη του χαρακτήρα μας), όταν τα «χρόνια δέρμα» (να, άλλη μια μεταφορά που μένει χαραγμένη στη μνήμη μας) τον υποβάλουν να «αλλάξει πλευρό».

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής που θέλει τα φώτα της δημοσιότητας και της προβολής στραμμένα αποκλειστικά στους νέους (σύμφωνα με την κλίμακα των Λόιντς του Λονδίνου που ακολουθούν κι όλες οι ασφαλιστικές εταιρίες είναι ανελέητη: μέχρι τα 18 είσαι έφηβος, 18 με 35 θεωρείσαι νέος, 35 με 55 είσαι μεσήλικας κι από 55 και πάνω ηλικιωμένος), έχει ως αποτέλεσμα οι νέοι λογοτέχνες να βγαίνουν μεθυσμένοι και αποπροσανατολισμένοι. Τα φαιδρά φαινόμενα που καταγράφονται σωρηδόν (δυστυχώς και φέτος στη ΔΕΒΘ), να εμφανίζονται ως νέοι ποιητές και συγγραφείς άνω των τριανταπέντε, έχουν να κάνουν με τη νευρωσική άρνηση της εικόνας του εγώ, και το υπαρξιακό αδιέξοδο στο οποίο προστίθεται μπορούμε να πούμε και το λογοτεχνικό.

Η αγωνία του δημιουργού για το πώς θα πορευτεί μετά τα τριανταπέντε λοιπόν, στα ποιήματα αυτής της συλλογής του Αντώνη Ψάλτη αποτελεί σαφώς μια συνομιλία με τους ομηλίκους του ποιητές αλλά ταυτόχρονα σπάει τα αδιέξοδα και βάζει στέρεα θεμέλια για το σπίτι που θα κτίσει έξω από το μυθιστόρημα, έξω από τα φώτα της δημοσιότητας, δηλαδή, για μας. Μετά τα τριανταπέντε λοιπόν, οι ποιητές είτε συνεχίζουν να τρέχουν σε εκδηλώσεις «νέων ποιητών» αρνούμενοι να συμβαδίσουν με τη βιολογική τους ηλικία, είτε πέφτουν σε αφασία και αυτοκτονούν με ποικίλους τρόπους, (γιατί ως γνωστόν οι ποιητές δεν αυτοκτονούν πλέον «φυσικώ τω τρόπο», αλλά επεξεργάζονται νέους τρόπους αυτοχειρίας: ένα γάμο, μια βιοποριστική εργασία, τον τζόγο, τις μηχανές κλπ.), είτε ενσκύπτουν στα χαρτοβασίλειό τους κι ακονίζουν τα μολύβια τους.

Ο Αντώνης Ψάλτης έχει τάξει τον εαυτό του στο χαρτοβασίλειο, «αυτο-υπονομευόμενος με την ειρωνεία και τον αυτοσαρκαστικό του εξοπλισμό», (όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο αγαπητός Πέτρος Γκολίτσης στην Εφημερίδα των Συντακτών), επιλέγοντας την αυτοεξορία του από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (έσβησε πριν από καιρό το λογαριασμό του στο Fb), αλλά και τις πολλές συναναστροφές με το ισνάφι. Η δημιουργία εν κρυπτώ λοιπόν, έχει ισχυρά κίνητρα για να μας αποδώσει το έργο που περιμένουμε από τον Αντώνη: μεταφραστικό (ετοιμάζει Χέλντερλιν και Παλατινή Ανθολογία), και έργα κριτικής (με την οποία ασχολείται εμπεριστατωμένα). Η αυτοεξορία (κι όχι το άγνωστο, αγαπητέ Πέτρο Γκολίτση), μόνο καλό κάνει στον ποιητή, όπως μας υπενθύμισε πρόσφατα και ο Νάνος Βαλαωρίτης.

Με τον Αντώνη είμαστε κοντοχωριανοί. Απ’ την Κρανιά αυτός, απ’ τη Ραψάνη εγώ, και είναι φυσικό οι τοπικιστικές εντάσεις κατά καιρούς να διαπερνούν και τις σχέσεις μας. Ιδρύσαμε μαζί το Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης και τη Θράκα (για να αποχωρήσουμε). Τα τελευταία χρόνια όταν συναντιόμασταν τον έβλεπα να κρατάει ένα χοντρό βιβλίο σε κάθε του έξοδο και να μην το αποχωρίζεται ποτέ. Είχε καλυμμένο με χάρτινο πανάρι το εξώφυλλο και αργότερα μου εξομολογήθηκε πως διάβαζε μανιωδώς τον Δον Κιχώτη. Δεν έχω παρά να κάνω και δικιά μου την ευχή του Αντώνη (μου ακούγεται σαν γνήσιος λαϊκός στίχος από παλιά τραγούδια):

όσοι ποντάρουνε στη μοναξιά
το κάνουν μπας και χάσουν

[Αντώνης Ψάλτης, βασίλειο για ένα μολύβι, Κέδρος, Αθήνα 2018. Φωτογραφία: Thomas Barbey.]

Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.