frear

75 χρόνια Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – της Ανθούλας Δανιήλ

Συμπληρώθηκαν εφέτος εβδομήντα πέντε χρόνια από τότε που η Συμφωνική Ορχήστρα του Ωδείου Αθηνών με Διευθυντή τον Φιλοκτήτη Οικονομίδη έγινε Κρατική. Στις 28 Φεβρουαρίου 1943 αναγεννήθηκε, κάτω από το βλέμμα και το πέλμα του κατακτητή. Ήταν η ημέρα της κηδείας του εθνικού ποιητή Κωστή Παλαμά, με τον Άγγελο Σικελιανό να απαγγέλει το ποίημα «Ηχήστε οι Σάλπιγγες» και τον Γιώργο Κατσίμπαλη να ξεσηκώνει το πλήθος με τον Εθνικό Ύμνο, μια Αντίσταση στις μαύρες μέρες. Την ίδια εκείνη ημέρα, οι Μουσικοί της Ορχήστρας που το πρωί είχαν κηδέψει τον ποιητή τους, έπαιξαν στο θέατρο Ολύμπια έργα Λαυράγκα (Εισαγωγή και Φούγκα), Σαμάρα (Ιντερμέτζο από την όπερα Μάρτυς), Σκλάβου (Ιντερμέτζο από την Κυρά-Φροσύνη), Καλομοίρη (Τρίπτυχο) και Πετρίδη (Πρώτη Συμφωνία) έργα με εθνικό περιεχόμενο, δείγμα ακόμα μιας Αντίστασης στη μαύρη καταδυνάστευση.

Η Ορχήστρα έχει λαμπρά ιστορία. Από αυτήν πέρασαν και εξέχοντες αρχιμουσικοί και σολίστες όπως Δημήτρης Μητρόπουλος, Στράους, Βάλτερ, Ρουμπινστάιν, Ροστροπόβιτς, Ασκενάζι και πολλοί άλλοι επιφανείς Έλληνες και ξένοι.

Και φτάνουμε στην εορταστική 4η Μαΐου 2018 που η ΚΟΑ μας εόρτασε και πάλι την επέτειό της. Αυτή τη φορά έπαιξε τις Επτά αθάνατες αρετές του Γιώργου Κουρουπού (γεν. 1942), σύνθεση αφιερωμένη στον Δημήτρη Μητρόπουλο (1896-1960), παραγγελία της Κρατικής στον σπουδαίο μας μουσικό που ακούστηκε σε παγκόσμια πρώτη. Με το έργο αυτό ο Κουρουπός φιλοτέχνησε το πορτραίτο του Έλληνα Αρχιμουσικού, αποδίδοντας την «Πνευματικότητα», την «Ευαισθησία», την «Τόλμη», την «Ταπεινοφροσύνη», την «Επιμονή», την «Ολιγάρκεια» και την «Γενναιοδωρία», αρετές με τις οποίες ήταν προικισμένος ο μεγάλος Μητρόπουλος για τον οποίο λέει ο ίδιος ο Κουρουπός «Ήθελα να είναι ένα έργο -ύμνος στο μεγαλείο ενός καλλιτέχνη που είναι για μένα πρότυπο ανθρώπου και μουσικού … φρόντισα η κάθε παραλλαγή να έχει κάτι το ιδιαίτερο που να προσάδει στον τίτλο της». Ο Μητρόπουλος, ο οποίος εμφανίστηκε ως αρχιμουσικός και πιανίστας και με την Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου στο 3ο Κοντσέρτο για πιάνο του Σεργκέι Προκόφιεφ.

Στο δεύτερο μέρος η ΚΟΑ έπαιξε το 5ο Κοντσέρτο για Πιάνο και Ορχήστρα του Ludwig van Beethoven (1770-1827), το επονομαζόμενο Αυτοκρατορικό. Το έργο αυτό είναι το δημιούργημα μιας εποχής κατά την οποία ο δημιουργός, ασφυκτιώντας ανάμεσα στις κλασικές και ρομαντικές φόρμες, σπάει τα δεσμά και μεγαλουργεί. Το κοντσέρτο πρωτοπαρουσιάστηκε στη Λειψία τον Νοέμβριο του 1811 με τον Friedrich Scheider στο πιάνο. Τον επόμενο χρόνο 1812 κάνει πρεμιέρα στη Βιέννη, με σολίστα τον ταλαντούχο συνθέτη και μαθητή του Beethoven Carl Czerny. Λένε ότι τον τίτλο Αυτοκρατορικό τον οφείλει, κατά μία εκδοχή, σε έναν ενθουσιασμένο Γάλλο αξιωματικό του Ναπολέοντα – οι Γάλλοι είχαν καταλάβει τη Βιέννη για δεύτερη φορά το 1809- που όταν το άκουσε αναφώνησε: «Είναι Αυτοκρατορικό». Άλλοι λένε πως ο πιανίστας Γιόχαν Μπαπτίστ Κράμερ (1771- 1858) το χαρακτήρισε «ο αυτοκράτορας ανάμεσα στα κοντσέρτα» και άλλοι ότι η πρεμιέρα του δόθηκε την ημέρα των γενεθλίων του αυτοκράτορα της Αυστρίας Φραγκίσκου Α΄. Το χαρακτηριστικό στο αυτοκρατορικό κοντσέρτο είναι ότι το πιάνο δεν προβάλλεται έναντι της ορχήστρας αλλά βαδίζει ισοδύναμα με αυτήν.

Ο Φιλοκτήτης Οικονομίδης διευθύνει την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών.

Στη συναυλία της Κρατικής μας Ορχήστρας ευτύχησε να παιχτεί από τον εξαίρετο Ρώσο Anatol Ugorski στο πιάνο, ο οποίος επέδειξε το μεγάλο ταλέντο του και καταγοήτευσε το κοινό της αίθουσας με την ερμηνεία του, τα σολιστικά περάσματα και την άψογη συνομιλία του πιάνου με την ορχήστρα, η οποία ανέδειξε και φώτισε τα μυστικά του κοντσέρτου, και πρόβαλε για μια ακόμη φορά τη σημασία της μεγάλης τέχνης του αξεπέραστου Μπετόβεν. Ο Ρώσος πιανίστας αντάμειψε το ενθουσιασμένο κοινό με έναν Σκριάμπιν που έπαιξε με ένα χέρι!!!

Στο δεύτερο μέρος η Ορχήστρα έπαιξε έργα του σπουδαίου Έλληνα δημιουργού Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949). Το πρώτο ήταν το Αρχαίον Ελληνικόν Εμβατήριον, το οποίο γράφτηκε μετά από παραγγελία του Λυκείου Ελληνίδων το 1946-47, για να παίζεται «οσάκις εμφανίζεται βαδίζουσα πομπή εκ των τριών αρχαίων εποχών». Παρά τη μικρή του διάρκεια – δεν ξεπέρασε τα τρία λεπτά- ανέδειξε το πνεύμα της εποχής που το γέννησε και πρόβαλε τα χαρακτηριστικά της Ελληνικής μουσικής σε αντιστοιχία με αυτά της Ευρωπαϊκής. Το δεύτερο έργο του ήταν η Μικρή Συμφωνία (Sinfonietta) σε σι ύφεση μείζονα που ο Σκαλκώτας συνέθεσε το 1948, ένα χρόνο δηλαδή πριν το θάνατό του. Η Μικρή Συμφωνία είχε ξαναπαρουσιαστεί το 2005 και πάλι από την ΚΟΑ, με αρχιμουσικό τον Βύρωνα Φιδετζή.

Και στα δύο αυτά έργα ο Σκαλκώτας δεν ακολούθησε τη δωδεκαφθογγική τεχνική του δασκάλου του Αρνολντ Σένμπεργκ (1874-1951), αντίθετα προτίμησε την «νεοκλασική» σύνθεση του εθνικού και του μοντερνιστή. Ο Σκαλκώτας κατάφερε να συνθέσει τη δημοτική παράδοση με την κλασική φόρμα, πράγμα που είναι εμφανές και στους γνωστούς 36 Ελληνικούς Χορούς. Η Μικρή Συμφωνία αρχίζει με μια αργή εισαγωγή που μοιάζει με σονάτα. Μετά ακούγεται το συγκινητικό, θρηνητικό και νοσταλγικό τραγούδι που τόσο ωραία απέδωσε το Αγγλικό Κόρνο και το πρώτο Βιολί. Ενώ, μετά το χαρούμενο και χορευτικό σκέρτσο μινιατούρα, έρχεται το μεγαλειώδες ορχηστρικό τέλος, όπου το έργο κάνοντας κύκλο επαναφέρει το θεματικό υλικό, τα χάλκινα και τα πνευστά του πρώτου μέρους.

Καθοδηγημένη από τον Στέφανο Τσιαλή στο πόντιουμ, η Ορχήστρα προσέφερε απόλαυση και ψυχική ανάταση και τίμησε τα συνεχούς δημιουργίας και ευπρεπούς εμπνευσμένης παρουσίας 75 χρόνια της. Ευχή μας να μακροημερεύει και να έχει επιτυχίες πάντα.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.]

Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.

Twitter