frear

Η ήρα από το στάρι #01 – του Σωτήρη Παστάκα

Η ποίηση είναι μια ακριβής επιστήμη όπως η γεωμετρία

Διαβάζοντας για πρώτη φορά τα ποιήματα της τρίτης συλλογής του Φάνη Παπαγεωργίου, στριφογύριζε στο μυαλό μου, όπως συμβαίνει να κολλάμε με το ρεφρέν κάποιων τραγουδιών, η ρήση του Γκιστάβ Φλομπέρ. Ήδη από το πρώτο ποίημα «το άθροισμα» «ο χάρτης», μας υποβάλλουν τα όργανα πλεύσης, όπως χρησιμοποιεί το μοιρογνωμόνιο ο καπετάνιος με τον χάρακα και τον διαβήτη: «καρτεσιανό επίπεδο», «οι καμπυλώσεις των αστεριών», «κατασκευή συμμετριών», «τεθλασμένο σώμα», «το σπίτι άδειο ισορροπούσε πάνω στην πλάτη μιας γάτας», από το κορυφαίο γεωμετρικό ποίημα της συλλογής Διώρυγα μεταξύ νεφών, τη «Χαρτομαντεία». Θα μπορούσα να συνεχίσω παραθέτοντας όλες τις γεωμετρικές μεταφορές που σχεδίασε για μας στα σύννεφα ο ποιητής, αλλά ευτυχώς για σας, δεν είμαι φιλόλογος και δεν θα σας κουράσω.

Η δική μου ανάγνωση θέλει να αναδείξει τη συγκίνηση που μου προκάλεσε η ακριβής χρήση των λέξεων, η απρόσμενη εικονοποιία και ο αναπάντεχος διασκελισμός των στίχων. Με μια λέξη η ταχύτητα, η μεγάλη αρετή του ποιητή, όπως μας την ανέφερε ο Ρένος ήδη μισό αιώνα πριν. Κι αν ο Ρένος είχε κατά νου το γρήγορο μοντάζ του χολιγουντιανού κινηματογράφου, φανταστείτε τι θα έλεγε σήμερα που οι νέοι είναι εθισμένοι στα βίντεο-γκέιμς, και τις ταινίες με την καταιγιστική δράση. Ο Ρένος με αυτή και μόνο την παρατήρηση έψεγε κι έλεγχε τα «ιερά τέρατα» της γενιάς του τριάντα.

Η νέα γενιά «του άγχους», «της λιτότητας» «των τετρακοσίων ευρώ» αντιστέκεται σθεναρά στους κοινωνιολογικούς προσδιορισμούς (ευτυχώς!), έως τώρα και αν δεν έχει συγκροτηθεί ακόμη σε corpus είναι γιατί όλες οι προσπάθειες καθορισμού της με εξωλογοτεχνικά κριτήρια πέφτουν η μία μετά την άλλη στο κενό. Πιστεύουμε πως μόνο με γραμματολογικά κριτήρια θα κριθεί η παραγωγή των τελευταίων χρόνων. Με την περιορισμένη, έως εξαφανίσεως, χρήση των καλολογικών στοιχείων στις πιο δυνατές περιπτώσεις, όπως αυτή του Φάνη Παπαγεωργίου, το υλικό που μας παραδίδεται χαρακτηρίζεται από την ταχύτητα.

Την ταχύτητα ύμνησαν όλες οι πρωτοπορίες του περασμένου σύντομου αιώνα, από τους φουτουριστές έως τους υπερρεαλιστές. Είναι γνωστή η αγάπη του Φάνη Παπαγεωργίου για τον Αντρέ Μπρετόν και τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Σε αυτή την τρίτη συλλογή φτάνει στην κατάκτηση της πολυπόθητης ιδιοφωνίας έχοντας αφομοιώσει τον υπερρεαλισμό πάνω στο πετσί του. Ο γεωμετρικός του λόγος βρίσκει στηρίγματα στους πίνακες του Τζόρτζιο ντε Κίρικο και τη μεταφυσική του ατμόσφαιρα. Ο ποιητής με αυτή την κίνηση προσδίδει βάρος και προοπτική στο λόγο του. Σε μια χώρα που ως γνωστόν στερείται μεταφυσικής, ο Φάνης Παπαγεωργίου τολμά να ανοίξει μια διώρυγα μεταξύ νεφών περιγράφοντας τη γενιά του, όπως είναι το θεσπισμένο χρέος κάθε αληθινού ποιητή. Εξετάσαμε, λοιπόν, τι καινούργιο φέρει αντικειμενικά στην ποίηση η συμβολή του Φάνη Παπαγεωργίου, αλλά κάθε κριτική προσέγγιση οφείλει να αποθέσει και το συναισθηματικό της φορτίο.

Η προσωπική μου συγκίνηση ίσως οφείλεται στη συγγένεια του κομψού λόγου που μου επαναφέρει στη μνήμη τα πρώτα γραπτά μου, και η ειρωνεία αυτών των ποιημάτων. Ίσως, πάλι επειδή από την πρώτη στιγμή μας έκανε να δέσουμε η αυτοειρωνεία που διακρίνει τους δυο μας και είναι το κοινό μας χαρακτηριστικό, εκεί στην ανάγνωση ποιημάτων στο Μουσείο Γουναροπούλου, πριν λίγους μήνες. Τότε δεν είχε βγει ακόμη η συλλογή του Φάνη, και δέχτηκα αμέσως να τη διαβάσω, και να του πω τη γνώμη μου. Μόνο που τη λέω δημοσίως. Και δημόσια θα προσπαθήσω από δω να ξεχωρίσω την ήρα από το στάρι νέας εσοδείας. Ο κύκλος των συμβουλών με το savoir-vivre έκλεισε (δρομολογήθηκε ήδη να βγει το φθινόπωρο από τη Biblioteque). Είναι καιρός για μένα να εφαρμόσω στην πράξη, λοιπόν, τις θεωρητικές μου απόψεις.

Φάνης Παπαγεωργίου, Διώρυγα μεταξύ νεφών, Θράκα, 2018.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.]

Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly