«…Από το Γιβραλτάρ στο Κάντιθ
πρίμα θα πάει το κοντραμπάτο
γιατί φεγγάρι δε θα βγει
στην στράτα σου κοντραμπατζή
στην στράτα σου κοντραμπατζή μου
που οργώνεις θάλασσες και γη…»
Federico García Lorca

«όσο η ποίηση λιγοστεύει, όσο η έλλειψη της ξεραίνει τα τελευταία φύλλα που βλάσταιναν ακόμη μέσα μας, τόσο η νοσταλγία για τον ποιητή μεγαλώνει.»
Ολυμπία Καράγιωργα
(Από την εισαγωγή της στο Ντουέντε του Federico García Lorca)

Έχοντας κάποιος διαβάσει Καβάφη και γνωρίζοντας τη μαεστρία του να εμπλέκει αλληγορικά την Ιστορία, διερωτάται αν δύναται εν τέλει η Ιστορία να αποτελέσει στις ημέρες μας εφαλτήριο για να εκτιναχτούν σκέψεις και διερωτήσεις για τα καθ’ ημάς τεκταινόμενα. Πώς μπορεί να συνδεθεί η καθημερινή τύρβη με την ιστορική διαχρονία;

O Στάθης Ιντζές με την ποιητική του σύνθεση Gadium, καταδεικνύει πως μια τέτοια απόπειρα είναι εφικτή.

Ο Ιντζές στο Gadium, που αποτελείται από οκτώ φαινομενικά ανεξάρτητα μεταξύ τους ποιήματα , τηρώντας ένα άψογο εσωτερικό μέτρο, αναλαμβάνει χρέη ποιητικού ιεροφάντη και διαμεσολαβεί ανάμεσα σε αυτό που συνέβη και αυτό που συμβαίνει τώρα.

Με αλληγορική αφόρμηση ένα ιστορικά δαιδαλώδες παρελθόν, καταγγέλλει ένα τραγικό παρόν, καταδεικνύοντας τη σπουδαιότητα των ιστορικών ποιητικών μεταφορών και προβάλλοντας την ιστορική τους σημασία.

Γιατί το ιστορικό παρελθόν ο καθείς το μεταφέρει στα καθ’ ημάς ανάλογα με τα δικά του μπαγκάζια και τη θεωρητική και πολιτική σκευή του, μεταφράζοντας με βάση αυτά, «την πληγή και το χείλος του γκρεμού» που παραμένουν ίδια και αναλλοίωτα στο πέρασμα του χρόνου.

Ο Ιντζές δεν εγκλωβίζεται στα πεπερασμένα όρια της ιστορικής ποιητικής περσόνας που κάθε φορά επιλέγει, πολλώ δε μάλλον στην ιστορική περίοδο την οποία διαχειρίζεται.

Αντίθετα, χωρίς ίχνος αισθηματολογίας και έχοντας μελετήσει σε βάθος την εκάστοτε ιστορική περίοδο στην οποία αναφέρεται, καταδεικνύει τη σκληρότητα, την αγριάδα και τη θηριωδία των εκάστοτε κρατούντων, οι οποίοι χωρίς ίχνος εσωτερικού μέτρου, προβαίνουν σε πράξεις ανατριχιαστικές με μόνο στόχο να προΐστανται στο διηνεκές, καθώς τα «διαβούλια δίνουν και παίρνουν».

Διαβάζοντας το Gadium μου έρχεται στο μυαλό το σπουδαίο σύγγραμμα του Jan Cott, Σαίξπηρ ο σύγχρονος μας. Ο Cott περιγράφει την αναρρίχηση στην εξουσία σαν μια σκάλα που στην κορυφή της δεν υπάρχει κατιούσα κλίμακα μα το κενό. Οι επίδοξοι άρχοντες την ανεβαίνουν ασθμαίνοντας, για να κατακρημνιστούν μόλις φτάσουν στην κορυφή, ενώ από πίσω τους ακολουθεί ασθμαίνοντας ο επόμενος επίδοξος άρχων και νεφεληγερέτης.

Η ίδια επαναλαμβανόμενη διαδικασία , η ίδια διαφθορά οι ίδιες ‘Ουγκαρίτ’ παντού και πάντα και το κρυμμένο πνεύμα και οι μαύροι ήχοι της πληγωμένης Ιστορίας του κόσμου να κρατούν το ρυθμό σ’ αυτήν την αέναη επανάληψη.

Με γλώσσα άλλοτε ερμητική και υπαινισσόμενη και άλλοτε εξωστρεφή και βοώσα , αφουγκράζεται τους απανταχού «μισακάρηδες που είναι ελεύθεροι de joure μα και de facto δούλοι».

Αφουγκράζεται όλους τους Οδυσσείς που έχουν χάσει για πάντα τον καταγωγικό τους τύπο, όλους αυτούς που «με βία και βρισιές κάνουν επανάσταση» αλλά και όλους αυτούς που είναι «επαναστάτες και πότες πληγωμένοι».

Συμπάσχει με όλους αυτούς που δεν ξέρουν τι είναι καλύτερο, «να ταχτούν με τους δορυφόρους του Κικέρωνα ή με το συρφετό του Κατιλίνα», και έρχονται στο νου τα Σικελικά του Θουκυδίδη και η υπαρξιακή αγωνία των κατοίκων των πόλεων της Σικελίας που δεν ξέρουν ποια θα είναι η έκβαση των μαχών και αν θα πρέπει να συμπαραταχτούν με τους Αθηναίους ή τους Σπαρτιάτες για να σώσουν τις πόλεις τους και τους εαυτούς τους.

Ο τρόπος γραφής του Ιντζέ θα μπορούσε να πει κανείς ότι επιδέχεται πλήθος ερμηνειών μια και ο ίδιος φαίνεται να αυτονομείται από τα όσα παράδοξα καταγράφει. Διαβάζοντας κάποιος το Gadium, συνειδητοποιεί την επαναληπτικότητα της ανθρώπινης συνθήκης, των ατελεύτητων βασάνων από την πλευρά των ‘κοινών θνητών’ που δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι ανθρακοταϊστές της Ιστορίας, που κυνηγούν ασθμαίνοντας ένα δυσεύρετο ιδεώδες, που ποτέ δεν ‘τόλμησαν τη σύρραξη δεν σκέφτηκαν για μια στιγμή τη λέξη ε π α ν ά σ τ α σ η’ που κάθε φορά που οι ‘Ξένοι θα ζητούν πειθαρχία το αίτημα τους θα γίνεται δεκτό’ και από την άλλη τον ατελεύτητο διαγκωνισμό των κρατούντων στο διεφθαρμένο δρόμο για την αναρρίχηση.

Θα ετίθετο το ερώτημα τι καινό κομίζει μια ποιητική συλλογή που κατά το πλείστον αφορμάται από ιστορικά γεγονότα. Η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα είναι πόρρω προφανής. Η Ιστορία όντας εύπλαστη σαν πηλός, αποκτά κάθε φορά το σχήμα που ο εκάστοτε αγγειοπλάστης επιχειρεί να της δώσει. Ο Ιντζές όντας ποιητικός αγγειοπλάστης με βαθειά ενσυναίσθηση, δημιουργεί «μια –ιστορική– κλωστή με μαργαριτάρια που σου κομματιάζει το λαιμό» προσεγγίζοντας την Ιστορία σαν «ένα σύμπαν μη μαθητικοποιήσιμο που κυλά αλλά δεν σταματά», προσφέροντας στον αναγνώστη την ευκαιρία με αφορμή αυτά τα ρηξικέλευθα ποιήματα, να περπατήσει επάνω στην τεντωμένη ραχοκοκαλιά της και στην εμφωλευμένη σκέψη του ποιητή για να τον πάνε αλλού για να μπορεί να αντέχει, για να μπορεί να πορεύεται.

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Φωτογραφία: Steve McCurry, Καμπούλ, 2003.]

Δείτε τα περιεχόμενα της έντυπης έκδοσης εδώ.