Ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός υποφέρει από ματαιοδοξία, δηλαδή από ηδονή που διαφεύγοντας την προσοχή του ατόμου μεταβάλλεται σε ναρκισσισμό, νωχέλεια, αγάπη της εξασφαλισμένης ζωής. Η ανικανότητα προς θρησκευτική συγκέντρωση, η αδυναμία ν’ ατενίσει ειλικρινά ο κάθε λαός, το κάθε άτομο, την κληρονομιά του Χριστιανισμού που παράλαβε, έχει σαν άμεση συνέπεια, σα διέξοδο και αυταπάτη, την ματαιοδοξία· αλλά από την ματαιοδοξία δε γεννιέται (και δεν είναι σωστό να γεννηθεί), ανθρώπινος ποθητός βίος, πολιτεία.

Ακόμα και οι πιο γνωστοί Ευρωπαίοι που καταπιάστηκαν με το πρόβλημα του μέλλοντος του δυτικού πολιτισμού υποφέρουν από ματαιοδοξία· βλέπετε λ.χ. τους Βαλερύ και Σπέγκλερ. Στους δυο αυτούς συγγραφείς και σε τόσους άλλους ακόμη, διακρίνεις πότε την απερισκεψία (την απελπισία εκείνου που αγωνίζεται και αγωνιά προπάντων στον Ισπανό Ουναμούνο, που μου φαίνεται έχει μια τέτοια εικόνα στο βιβλίο του Η αγωνία του Χριστιανισμού) του ατόμου που νιώθει ή μαντεύει τον εαυτό του όχι ακέραιο· του ατόμου που ακριβώς γιατί δεν είναι ακέραιο, δε μπορεί να είναι μήτε ειλικρινές, και να τολμήσει ν’ αντικρύσει το ουσιαστικό ανθρώπινο πρόβλημα των ημερών μας· και μας παρουσιάζεται έτσι το θέαμα όλων αυτών των εκλεκτών παιδιών της Δύσης, ενός Βαλερύ, ενός Σπέγκλερ, ενός Ζιντ, ενός Δ.Ε. Λώρενς, που αμφιταλαντεύονται, αμφιταλαντεύονται μακρυά από την αλήθεια και τη ζήτησή της, και στοχάζονται διασκεδαστικές απόψεις της σύγχρονης πραγματικότητας, απόψεις που δεν αντιμετωπίζουν την απόλυτη ανάγκη μιας πίστης, ακριβώς γιατί στους ίδιους στοχαστές αποκλείονται η διάθεση και η δύναμη να πιστέψουν.

[Γιώργος Σαραντάρης, Έργα 1. Τα δημοσιευμένα από 1933 έως 1942, εισαγωγή-επιμέλεια Σοφία Σκοπετέα, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο 2001, σ. 221.]