frear

Για το Χαμένο Νόμπελ του Κ. Αρκουδέα – γράφει ο Στάθης Κομνηνός

Κώστας Αρκουδέας, Το χαμένο Νόμπελ. Μια αληθινή ιστορία, Καστανιώτης, Αθήνα 2015.

Το βιβλίο του Κ. Αρκουδέα Το χαμένο Νόμπελ, που κυκλοφορήθηκε πρόσφατα από τις εκδ. Καστανιώτη, συνιστά μια έξοχη τεθλασμένη κίνηση που βρίσκει στόχο. Συνήθως οι εύστοχες κινήσεις έτσι είναι: τεθλασμένες. Τεθλασμένη διότι με (απροσδόκητο) όχημα τη λογοτεχνία, από τη μια, και με εκτενείς φυγόκεντρους αφηγηματικούς ελιγμούς, από την άλλη, καταφέρνει να μιλήσει καίρια για το «τώρα» της χώρας μας και την κρίση που τη μαστίζει και παράλληλα να υποβάλει γόνιμους συλλογισμούς πάνω στη διαχρονική μας φυσιογνωμία. Με αφορμή ή άλλοθι Το χαμένο Νόμπελ στον Νίκο Καζαντζάκη (ή στους Καζαντζάκη-Σικελιανό…) ο Αρκουδέας μπαίνει στο… κυρίως θέμα του, που άλλο δεν είναι από το να μας προβληματίσει, παραθέτοντας πλήθος στοιχείων και γεγονότων (ιδού η λογική της φυγόκεντρης κίνησης), για το ποιοι διαχρονικά είμαστε, με την ελπίδα η αυτοκριτική μας να συνιστά μια ελπιδοφόρα δομημένη έξοδο από την κρίση μας.

Το σύγγραμμα είναι εκτενές. Καλύπτει 543 σελίδες. Ηθελημένα ή άθελα, ο συγγραφέας πραγματοποιεί έξοχες τρίπλες. Ιδού: 132 σελίδες(!) μέχρι ν’ αγγίξει το θέμα του βιβλίου. Σε μια εποχή που μισεί, συγκεκαλυμμένα, και έχει θέσει, σιωπηρά, εκτός νόμου τα προανακρούσματα, τα πρελούδια, τα ορεκτικά, τα λογής προκαταρκτικά, και ορμά εκ προοιμίου στο κυρίως πιάτο (τσαλαβουτώντας και φευ! «ξεμπερδεύοντας»…), ως (μετανεωτερική) λιμασμένη νεαντερντάλεια, ο Αρκουδέας γεμίζει 132 σελίδες μέχρι να φτάσει στο κατώφλι του θέματος. Αλήθεια, τα…«προκαταρκτικά» δεν είναι χρήσιμα και διαφωτιστικά για τη γνώση αυτού καθαυτού του «αντικειμένου» μας; Θα μπορούσε κάποιος, άδικα και κοινότοπα, να αναρωτηθεί: Λογοδιάρροια; Φλυαρία; Φάλτσο; Σκέφτομαι: μήπως για να ξεφύγουμε, μετά λόγου γνώσεως, από την κρίση μάς χρειάζεται ορθή σκέψη (πάνω σε συλλογικά πεπραγμένα), η οποία βασίζεται σε όγκο γνώσης, ο οποίος δημιουργεί ασφαλή κριτήρια (μία μέγιστη λέξη, ξεχασμένη στην επαρχία μας…), τα οποία συνιστούν πυλώνες υγείας και όχι ελληνικής προχειρότητας και θανάσιμων (…«ασαφών») αυτοσχεδιασμών; …Άρα, 132 σελίδες. Βεβαίως 132. Ιστορικοφιλολογικές παρεκβάσεις: παντού στο βιβλίο. Ας συνηθίσουμε, εν όψει της γόνιμης άγρας ενός θέματος, να ξωκείλουμε σε μονοπάτια και να «στήνουμε»τις λεωφόρους. Η παρέκβαση είναι η σμίλη των κριτηρίων. Η αυθυπαγωγή μας στην τάξη των κτηνών ταχυδρομεί σε εθνικές ταχείας κυκλοφορίας.

Η επιλογή του θέματος εύστοχη ή άστοχη; Ποιος δίνει δεκάρα για το χαμένο Νόμπελ στον Νίκο και ποιος μπορεί να κάνει τη σύνδεσή του με την παρούσα περίοδο κρίσης που υφιστάμεθα; Η επιλογή έπεσε διάνα: ντεμοντέ και «άσχετη»! Μια υπόθεση του ’50 την οποία η συλλογική μας (ένοχη) αμνησία ενοχλείται και να ψελλίσει ακόμη. Ντεμοντέ: δηλαδή με σεβασμό στην Ιστορία ως την αφετηρία εκείνη που μπορεί να ανασύρει εξαθλιωμένους των λογής κρίσεων, που αναμασούν φαντασιακά μαντζούνια «λύσεων», και να τους κάνει, με ταχύτητα φωτός, να αποχαιρετίσουν την παθογένεια. Άλλωστε, όποτε προχώρησε η ανθρωπότητα, με παλιομοδίτικες (ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ) κινήσεις προχώρησε, κοιτάζοντας πρώτα πίσω για να βάλει έπειτα μπροστά την πρώτη ταχύτητα… Άσχετη; Ε, ποιος να σκεφτεί πως η πνευματικότητα (λογοτεχνία) έχει κάτι να κάνει με όσα οικονομοκρατικά υφιστάμεθα… Αλήθεια, οι κρίσεις επιβάλλουν τέτοιες κινήσεις στους τροχούς μας; Το κυρίως θέμα του Χαμένου Νόμπελ στον Νίκο: μια καραμπινάτη υπόθεση εθνικής αναξιοπρέπειας, όπως η τωρινή. Θεσμοί σε εσχάτη ανυποληψία και σε αγαστή διαπλοκή (βλ.Ακαδημία, Εκκλησία, Πολιτικοί: αντίστοιχα σ. 115 κ.ε/134 /146-7/ 354-6, 509-520, 408/ 354-6/ 359-60/ 221/ ενδεικτικά, με καρύκευμα, πάντα, τις ύβρεις και τη χυδαιότητα – βλ. π.χ. σελ. 275). Εμπάθεια μετριοκρατία και αναξιοκρατία σε βαθμό απελπισίας: …Βουγιουκλάκης versus… Νίκου Καζαντζάκη (σ. 135, 354)!, ο εμετός της …ακαδημαϊκής περίπτωσης Σ. Μελά (σ. 133-9 κ.α. σε πλησμονή χυδαιότητας, π.χ.σ. 131…), η …ακαδημαϊκή μονομαχία …Σκίπη (σ. 140-5). (Ο Νίκος σχολιάζει απαντητικά, σ. 184). Εθνικός (…λογοτεχνικός) διχασμός: π.χ. σ. 130 κ.ε. και χωριάτικοι ανταγωνισμοί /διαγκωνισμοί σε πλειοδοσία χαμέρπειας: σ. 68, 109, 67, 137, 358, πάντα ενδεικτικά. (Λογοτεχνικός…) δωσιλογισμός και… «ποινές»: σ. 128-9, 130, 136-7, όπου ο γερμανικός λακές προασπίζει στις αυλές της Εσπερίας τα… ελληνικά ιδεώδη. Παρεμβάσεις ξένου παράγοντα, επιτροπεία, κηδεμόνευση, «μνημόνια»: σ. 360, 213-5 π.χ. Να ο διαχρονικός (και διατακτικός) κινητήριος μοχλός των ενεργειών της ελληνικής «πολιτείας», τη βοηθεία του εγχωρίου παράγοντα, που δείχνει «ποιος κυβερνά» τον τόπο τελικά. Κριτική, επιτέλους…, της ανακολουθίας, αντιφάσεων, δολιότητας, συμφεροντολογισμού, χαμαιλεοντισμού και των «σκεπτικών» του ξένου παράγοντα (π.χ. Σουηδική Ακαδημία): σε ολόκληρη την ύλη του βιβλίου, έτσι για να μην προσκυνούμε το εσπέριο αλάθητο διαρκώς, ούτε και να νομίζουμε ότι μονοπωλούμε τη χυδαιότητα και το ανερμάτιστο.

Μας θυμίζουν κάτι όλα αυτά ΣΗΜΕΡΑ; Η Μνήμη πάντα καίει, κατά τον ποιητή που δεν ήθελε να μοιραστεί το Νόμπελ με τον Ρίτσο. Σωστά καίει, αλλά για όλους. Όποιος αγαπά τη Μνήμη και την αναμέτρηση μαζί της έχει ήδη δίχως πλάνες τη λύση. Όποιος δεν την αφήνει να απαλλαγεί από το βάρος της, με τις διάφορες βαφτίσεις («ντεμοντέ», «άλλη εποχή» κ.λπ.) που επιχειρεί, είναι γρηγορών με ευθύνη. Η επικαιροποίηση της περίπτωσης του Νίκου γεννά πλήθος σκέψεις και αποτιμήσεις για το παρόν μας, τους θεσμούς, την κρίση. Αποκατάσταση και συγγνώμη δεν έχει προσφερθεί. Ανάληψη ευθυνών εξίσου. Ο Νίκος δεν έχασε τίποτε. Αυτός που έχασε είναι η χώρα και ο ίδιος ο θεσμός του Νόμπελ. Επιτέλους, όμως, θα πορευόμαστε διαχρονικά με το σύνθημα: Graecus graeco lupus;

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.]

arkoudeas5936-7

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly

Twitter

Πρόσθεσε το Φρέαρ στη λίστα του feed.ly: μία από τις καλύτερες επιλογές για την ανάγνωση feeds μέσω RSS.

follow us in feedly